Łojotokowe zapalenie skóry – dlaczego skóra czasem się buntuje?

Swędzenie skóry głowy, nawracający łupież, a może zaczerwienienie i tłuste, łuszczące się zmiany na twarzy? To objawy, które łatwo zbagatelizować lub pomylić z innymi problemami dermatologicznymi. Tymczasem mogą one wskazywać na łojotokowe zapalenie skóry – przewlekłą chorobę, która ma tendencję do nawrotów i potrafi znacząco obniżyć komfort życia. Choć nie jest groźna, bywa uciążliwa i wymaga odpowiedniej pielęgnacji oraz leczenia.

Z artykułu dowiesz się, czym dokładnie jest łojotokowe zapalenie skóry, jakie są jego przyczyny i objawy oraz jak zapobiegać rozwojowi choroby.

Czym jest łojotokowe zapalenie skóry (ŁZS)?

Łojotokowe zapalenie skóry to przewlekła, nawrotowa choroba zapalna, która rozwija się głównie w obszarach bogatych w gruczoły łojowe, takich jak twarz, owłosiona skóra głowy, górna część klatki piersiowej (w szczególności pachy) oraz pachwiny. Objawia się rumieniem, zaczerwienieniem, łuszczeniem naskórka oraz nadmiernym przetłuszczaniem skóry, czemu często towarzyszy świąd. W klasyfikacji medycznej ICD-10 chorobę tę znajdziemy pod kodem L21.

Choroba może dotknąć osób w każdym wieku, nawet niemowląt w pierwszych 3 miesiącach życia, najczęściej jednak chorują osoby między 18. a 40. rokiem życia. Bardziej narażeni są na nią mężczyźni niż kobiety.

Przyczyny łojotokowego zapalenia skóry

Nie jest do końca jasne, co jest przyczyną łojotokowego zapalenia skóry. Za główną przyczynę choroby uważa się nadaktywność gruczołów łojowych (które zbyt intensywnie produkują sebum) oraz przyspieszone rogowacenie, czyli nieprawidłowy proces odnawiania komórek naskórka. Prowadzi to do namnażania się na powierzchni skóry drożdżaka z rodzaju Malassezia. Grzyby te naturalnie występują na skórze człowieka, jednak w określonych warunkach mogą nasilać zmiany chorobowe, m.in. w przebiegu łojotokowego zapalenia skóry. Do swojego wzrostu wykorzystują łój skórny, a produkowana przez nie lipaza inicjuje proces zapalny.

Jakie czynniki wpływają na ŁZS?

Do głównych czynników sprzyjających rozwojowi  łojotokowego zapalenia skóry należą:

• zaburzenia hormonalne
• przewlekły stres i zmęczenie
• nieprawidłowa dieta – w szczególności uboga w cynk, selen i witaminy z grupy B
• nadmierna masa ciała
• zaburzenia odżywiania
• nadużywanie alkoholu (w tym używanie kosmetyków zawierających alkohol)

ŁZS częściej dotyka osób z osłabionym układem odpornościowym – pacjentów zakażonych wirusem HIV, zmagających się ze schorzeniami neurologicznymi (w tym chorobą Parkinsona) lub po przebytym zawale serca czy udarze.

Czy ŁZS jest chorobą dziedziczną?

Łojotokowe zapalenie skóry nie jest chorobą dziedziczoną w sposób bezpośredni, jednak istotną rolę odgrywają w nim predyspozycje genetyczne. Obecność ŁZS lub nasilonego łojotoku u bliskich krewnych (np. rodziców) wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju choroby.

ŁZS – najczęstsze objawy

Objawy łojotokowego zapalenia skóry:

• Rumień (zaczerwienienie): zwykle w postaci wyraźnych czerwonych plam, często nasilających się pod wpływem potu.
• Łuszczenie się skóry: obecność białych lub żółtawych, tłustych łusek, szczególnie widocznych na skórze głowy (łupież).
• Przetłuszczanie skóry: skóra ma charakterystyczny, tłusty połysk, wynikający z nadmiernej produkcji łoju.
• Strupy i płaty łuski: mogą pojawiać się żółtawe, łuskowate nawarstwienia lub strupy w miejscach objętych stanem zapalnym.
• Świąd: często towarzyszy zmianom skórnym, bywa nasilony, zwłaszcza na owłosionej skórze głowy.
• Wysięk: w niektórych przypadkach dochodzi do sączenia się zmian zapalnych.
• Utrata włosów: przy nasilonym stanie zapalnym może wystąpić przerzedzenie włosów, a nawet ich utrata (w tym także brwi i rzęs).

Ważne – wszelkie objawy najczęściej nasilają się w okresie jesienno-zimowym.

W jakich miejscach najczęściej występują zmiany skórne?

• owłosiona skóra głowy
• górna część klatki piersiowej, głównie pachy
• twarz – okolice oczu, brwi
• uszy – małżowina uszna, miejsca za uszami
• pachwiny
• fałdy skórne
• miejsca intymne

ŁZS u niemowląt

Łojotokowe zapalenie skóry u niemowląt najczęściej objawia się obecnością białych lub żółtawoszarych łusek, które ściśle przylegają do powierzchni skóry. Zmianom może towarzyszyć rumień, jednak zazwyczaj nie powodują one świądu ani bólu. Pierwsze objawy zwykle pojawiają się na owłosionej skórze głowy, gdzie przyjmują postać tzw. ciemieniuchy.

ŁZS może dotyczyć nawet 70% niemowląt do 3. miesiąca życia.

Diagnostyka ŁZS

Łojotokowe zapalenie skóry to częsta choroba, której rozpoznanie opiera się głównie na charakterystycznym obrazie klinicznym zmian skórnych. W większości przypadków dermatolog stawia diagnozę na podstawie badania skóry oraz dokładnego wywiadu medycznego, obejmującego historię przebytych chorób, ogólny stan zdrowia pacjenta oraz przyjmowane leki. Dodatkowe badania, takie jak biopsja i analiza histopatologiczna, są potrzebne jedynie w sytuacjach wątpliwych. Istotnym elementem diagnostyki jest wykluczenie innych schorzeń o podobnych objawach, takich jak łuszczyca czy atopowe zapalenie skóry. Lekarz może również ocenić stopień nasilenia choroby na podstawie ilości łusek i stanu zapalnego skóry. Właściwa diagnoza pozwala na wdrożenie skutecznego leczenia i kontrolę objawów.

Leczenie łojotokowego zapalenia skóry

Skóra twarzy, klatka piersiowa:

Ważna jest farmakoterapia – zarówno leki przeciwzapalne, jak i przeciwgrzybicze. Do leków przeciwzapalnych należą miejscowe glikokortykosteroidy (pod kontrolą lekarza) oraz inhibitory kalcyneuryny (takrolimus i pimekrolimus). Zaleca się stosowanie maści i kremów, mających regenerować i chronić miejsca zmienione chorobowo.

Owłosiona skóra głowy:

W leczeniu łojotokowego zapalenia skóry owłosionej skóry głowy stosuje się preparaty zawierające m.in. pirytionian cynku, dziegcie, ichtiol czy siarkę, a w łagodnych przypadkach skuteczne są dostępne bez recepty szampony przeciwłupieżowe. Długotrwałą kontrolę objawów zapewniają szampony przeciwgrzybicze z ketokonazolem lub cyklopiroksem, stosowane regularnie przez kilka tygodni, a następnie profilaktycznie. W cięższych postaciach choroby lekarz może zalecić preparaty zawierające glikokortykosteroidy.

Niemowlęta:

W przypadku wystąpienia łuszczenia się skóry u niemowląt warto rozpocząć od zmiękczania zmian i łagodnego usuwania ich podczas mycia – może w tym pomóc stosowanie specjalnej oliwki i szamponu dla niemowląt, bez żadnych substancji zapachowych. W cięższych przypadkach lekarz może zalecić stosowanie specjalnych środków farmakologicznych, w celu złagodzenia objawów.

Czy da się całkowicie wyleczyć łojotokowe zapalenie skóry?

ŁZS to choroba skłonna do nawrotów – nie da się jej więc na stałe wyleczyć. Objawy mogą okresowo znikać, ale często wracają. Dlatego tak ważne jest stosowanie się do zaleceń dermatologa i regularne kontrolowanie stanu skóry.

Jak zapobiegać rozwojowi choroby?

Na rozwój choroby wpływają zarówno czynniki wewnętrzne, ogólna kondycja organizmu i czynniki zewnętrzne, tj. suchy klimat. W celu zapobiegania rozwojowi choroby warto jest podjąć kilka ważnych działań:

Unikanie stresu i dbanie o regenerację organizmu – przewlekły stres może nasilać objawy łojotokowego zapalenia skóry, dlatego warto zadbać o odpowiednią ilość snu, aktywność fizyczną i techniki relaksacyjne, które pomagają utrzymać równowagę organizmu.

Dieta i utrzymywanie prawidłowej masy ciała – unikanie słodyczy, potraw smażonych i tłustych, czyli takich, które mogą wpływać na zwiększenie wydzielania łoju. Warto jeść produkty bogate w witaminę B oraz cynk.

Odpowiednia higiena – ważne jest stosowanie kosmetyków regenerujących i natłuszczających barierę ochronną naskórka. Należy szczególnie uważać na kosmetyki zawierające substancje zapachowe, aromaty i alkohol.

Skorzystaj z opieki specjalistów

Lek. med. Katarzyna Ryka – Dermatolog, Dermatolog dziecięcy, Wenerolog

Im wcześniej rozpoczniesz diagnostykę i leczenie, tym lepsze rokowania i mniejsze ryzyko powikłań.

FAQ