Biegunka u dzieci i dorosłych

Biegunka to stan, w którym dochodzi do oddawania luźnych lub wodnistych stolców co najmniej trzy razy na dobę, często z towarzyszącymi objawami, takimi jak ból brzucha, gorączka czy wymioty. Jest to jedna z najczęstszych dolegliwości wieku dziecięcego i jednocześnie jedna z tych, które potrafią najbardziej zaniepokoić rodziców. Choć w większości przypadków ma łagodny przebieg i ustępuje samoistnie, wymaga uważnej obserwacji i odpowiedniego postępowania. Może bowiem prowadzić do odwodnienia dziecka lub być objawem innych, poważniejszych chorób.

W artykule skupimy się na leczeniu biegunki u dzieci, ale omówimy również jej przyczyny, które częściej występują u dorosłych. Dowiesz się, ile trwa biegunka, które objawy powinny skłonić do wizyty u lekarza oraz jak skutecznie pomóc dziecku w domu.

Czym jest biegunka? – charakterystyka dolegliwości

Warto wiedzieć, że zakres prawidłowej częstości wypróżnień jest bardzo szeroki. U zdrowego człowieka liczba wypróżnień waha się od jednego co trzy dni do trzech dziennie. 

Biegunką nazywamy oddawanie stolca o nadmiernie luźnej konsystencji – półpłynnej, płynnej lub wodnistej – ze zwiększoną częstotliwością, czyli około trzech lub więcej razy na dobę. U niemowląt za biegunkę uznaje się wyraźne zwiększenie liczby stolców w stosunku do normy dla danego dziecka. 

Ile może trwać biegunka? Podział na ostrą, przetrwałą i przewlekłą

Z praktycznego punktu widzenia istotny jest czas trwania biegunki:

• ostra – trwa do 14 dni; najczęściej ma ona podłoże zakaźne, zwykle wystarcza leczenie objawowe i zazwyczaj nie pozostawia trwałych następstw,
• przetrwała – trwa 14–29 dni,
• przewlekła – utrzymuje się 30 dni i dłużej; może prowadzić do poważnych zaburzeń stanu odżywienia oraz istotnych dla życia niedoborów elektrolitów, aminokwasów, witamin, żelaza i innych substancji.

Objawy towarzyszące – na co zwrócić uwagę?

Biegunce często towarzyszą:

• gorączka,
• nudności i wymioty,
• bóle brzucha,
• brak apetytu.
  

W przebiegu biegunki i wymiotów dochodzi do utraty wody i elektrolitów. Jeśli nie są one odpowiednio uzupełniane, może dojść do odwodnienia organizmu, zaburzeń elektrolitowych oraz kwasicy metabolicznej.

 📌 Wygląd stolca oraz bardziej specyficzne objawy zależą od przyczyny biegunki i mogą niekiedy jednoznacznie wskazywać, z jaką dolegliwością mamy do czynienia.

Ostra biegunka u niemowląt i dzieci – co ją wywołuje?

Najczęstszą przyczyną ostrej biegunki u dzieci są zakażenia wirusowe, szczególnie wywołane przez rotawirusy. Dotykają one głównie niemowląt i dzieci do 5. roku życia – praktycznie każde dziecko przechodzi infekcję rotawirusową przynajmniej raz, a niektóre nawet kilkukrotnie.

Najcięższy przebieg biegunki rotawirusowej obserwuje się u niemowląt do 6. miesiąca życia, ponieważ ich organizm szybko ulega odwodnieniu. W takich sytuacjach często konieczna jest hospitalizacja.

Typowe objawy infekcji rotawirusowej to:

• wysoka gorączka (nawet do 40°C),
• obfite wymioty,
• częsta, wodnista biegunka o żółtozielonym zabarwieniu, zwykle bez krwi i śluzu,
• brak łaknienia.

Co jeszcze może wywołać biegunkę u dziecka?

Do pozostałych przyczyn należą m.in.:

• Inne wirusy przenoszone drogą kropelkową lub przez skażoną żywność i wodę,
• bakterie obecne w pożywieniu,
• enterotoksyny (produkty metabolizmu bakterii),
• nadwrażliwość pokarmowa,
• niedokrwienne zapalenie okrężnicy,
• ostre zapalenie uchyłków okrężnicy.

Kiedy biegunka u dziecka wymaga pilnej konsultacji lekarskiej?

Ostra biegunka, która trwa poniżej 14 dni, ustępuje najczęściej samoistnie i leczona jest z powodzeniem bez badań. Dopiero utrzymywanie się objawów dłużej niż 2 tygodnie wymaga konsultacji lekarskiej i pogłębionej diagnostyki, ponieważ może świadczyć o poważnych schorzeniach wymagających specjalistycznego leczenia.

Niezwłoczny kontakt z lekarzem jest konieczny zawsze, gdy podczas biegunki u dziecka pojawią się:

• suchy język i silne pragnienie,
• zapadnięte gałki oczne,
• płacz bez łez,
• rzadkie lub skąpe oddawanie moczu,
• chrypka lub bezgłos,
• apatia, senność lub nadmierne rozdrażnienie,
• bardzo liczne, tryskające stolce,
• intensywne wymioty,
• gorączka >38°C u niemowląt <3. miesiąca życia lub >39°C u starszych dzieci,
• niechęć do jedzenia i picia,
• stolce z krwią,
• brak poprawy mimo leczenia domowego.

Do jakiego lekarza się udać?

W pierwszej kolejności należy zgłosić się do lekarza pediatry lub lekarza rodzinnego. Po zbadaniu dziecka lekarz zdecyduje, czy leczenie może być kontynuowane w domu, czy konieczna jest hospitalizacja.

Jak leczyć biegunkę u dziecka w domu?

Podstawą leczenia ostrej biegunki jest zapobieganie odwodnieniu. Najważniejsze zasady to:

• Regularne nawadnianie doustne, najlepiej płynami nawadniającymi z elektrolitami,
• W przypadku wymiotów podawanie płynów często, małymi porcjami (wymioty nie są przeciwwskazaniem do nawadniania doustnego)
• Kontynuowanie dotychczasowego żywienia dziecka – obowiązuje zasada, że dziecko z biegunką powinno otrzymywać takie same pokarmy, jakie spożywało przed jej wystąpieniem.
• Dziecko w czasie biegunki na pewno lepiej będzie tolerowało mniejsze porcje, ale podawane często (6–7 razy na dobę) niż duże, ale podawane rzadko.

Profilaktyka – jak zapobiegać biegunce?

Rotawirusy łatwo rozprzestrzeniają się wśród małych dzieci – w rodzinach, szpitalach i ośrodkach opieki nad dziećmi. Niemowlęta i małe dzieci mogą przenosić rotawirusy na członków rodziny i inne osoby, z którymi mają bliski kontakt. U niemowląt istotną rolę ochronną odgrywa karmienie piersią.

W przypadku rotawirusów, środkiem zapobiegawczym jest bezpłatna od 2021 roku szczepionka dla noworodków. Cały cykl szczepień najlepiej zakończyć przed 24 tygodniem życia dziecka.

Centrum Medyczne Medici – skuteczna pomoc przy biegunce u dzieci

Oferujemy:

• pilne konsultacje pediatryczne
• badania kału i testy antygenowe (rotawirus, salmonella)
• diagnostykę nietolerancji pokarmowych i zaburzeń wchłaniania
• planowanie diety po biegunce lub przy chorobach jelit
• wsparcie gastroenterologa dziecięcego i dietetyka klinicznego

Nasi specjaliści:

• pediatra z doświadczeniem w leczeniu ostrych zakażeń jelitowych – Dr Katarzyna Górowska Kowolik
• gastroenterolog dziecięcy – Dr Agnieszka Krzywicka, Dr Katarzyna Górowska- Kowolik – diagnostyka biegunek przewlekłych
• dietetyk kliniczny – Mgr. Barbara Sitkiewicz – jadłospis przy nietolerancjach i zaburzeniach trawienia

FAQ – najczęściej zadawane pytania