Jaskra– cichy złodziej wzroku

Jaskra to to zaraz po zaćmie druga najczęstsza przyczyna utraty wzroku. W Polsce w roku 2024 zostało udzielonych ponad 1 450 000 porad dotyczących jaskry w poradniach okulistycznych. Choroba może rozwijać się latami bez wyraźnych objawów, dlatego bywa nazywana „cichym złodziejem wzroku”. Choć częściej występuje u osób starszych, może pojawić się także u młodszych pacjentów oraz u dzieci.

Z artykułu dowiesz się, czym jest jaskra, jakie są jej przyczyny i objawy oraz jakie badania są wykonywane w celu postawienia diagnozy.

Co to jest jaskra?

Główną cechą tej choroby jest postępujące uszkodzenie nerwu wzrokowego, określane jako neuropatia jaskrowa. Nerw wzrokowy odpowiada za przekazywanie informacji wzrokowych z siatkówki do mózgu, dlatego jego uszkodzenie prowadzi do stopniowego pogarszania widzenia – objawiającego się ubytkami w polu widzenia. W zaawansowanych przypadkach jaskra prowadzi do całkowitej i nieodwracalnej utraty wzroku.

W klasyfikacji chorób ICD-10 jaskra posiada kod H40.

Kto najczęściej choruje na jaskrę?

Najważniejszym czynnikiem ryzyka rozwoju jaskry jest podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe, wynikające z zaburzonego odpływu cieczy wodnistej z gałki ocznej. Nadmierne ciśnienie prowadzi do stopniowego uszkodzenia włókien nerwu wzrokowego.

Do innych czynników zwiększających ryzyko rozwoju choroby należą:

• wiek powyżej 35–40 lat,
• cukrzyca,
• nadciśnienie tętnicze i choroby układu krążenia,
• niskie ciśnienie ogólne krwi,
• zaburzenia lipidowe,
• migrena i objawy naczynioskurczowe (np. stale zimne dłonie i stopy),
• krótkowzroczność powyżej –4 dioptrii,
• przewlekły stres,
• choroby neurologiczne, takie jak stwardnienie rozsiane i choroba Parkinsona.

Jaskra może mieć charakter wrodzony, pierwotny lub wtórny (wynikający z innych chorób oczu lub schorzeń ogólnoustrojowych). Jaskra wrodzona występuje samoistnie i sporadycznie, może być dziedziczona.

Osoby z jaskrą mają większe ryzyko zawału serca, miażdżycy i udaru mózgu.

Jakie są objawy jaskry?

Jaskra w większości przypadków rozwija się bezobjawowo lub pojawiają się one dopiero w zaawansowanym stadium choroby. Jedynie w jaskrze pierwotnej wrodzonej, u małych dzieci, objawy są bardziej widoczne.

Objawy jaskry u dzieci

• niepokój i płaczliwość dziecka
• częste pocieranie powiek
• łzawienie
• zaciskanie (kurcz) powiek
• światłowstręt
• powiększone wymiary oka (tzw. Woloocze)
• obrzęk
• utrata przezroczystości rogówki

Wczesne objawy jaskry

Najczęściej są niespecyficzne i łatwe do przeoczenia:

• szybkie męczenie się oczu
• uczucie napięcia gałek ocznych
• okresowe zamglenie widzenia
• bóle głowy
• tęczowe koła wokół źródeł światła
• zwiększone łzawienie
• światłowstręt

Postępujące objawy

W miarę rozwoju choroby dochodzi do uszkodzenia włókien nerwu wzrokowego, co prowadzi do powstawania ubytków w polu widzenia, tzw. mroczków jaskrowych. Początkowo są one niezauważalne, ponieważ oczy wzajemnie uzupełniają swoje ubytki.

Charakterystyczne objawy zaawansowanej jaskry obejmują:

• stopniowe zawężanie pola widzenia,
• trudności w widzeniu po zmroku,
• pogorszenie orientacji przestrzennej,
• widzenie lunetowe.

Ostry atak jaskry

W niektórych typach choroby może dojść do nagłego wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego. Objawy są wtedy bardzo nasilone:

Wszystkie wymienione objawy, nawet te banalne, jeżeli się nasilają lub występują często, powinny skłonić do wizyty u okulisty! Im szybciej postawiona diagnoza, tym mniejsze uszkodzenia gałki ocznej.

Jak sprawdzić, czy mam jaskrę?

Rozpoznanie jaskry wymaga kompleksowej oceny narządu wzroku, ponieważ choroba przez długi czas może przebiegać bezobjawowo. Podstawą diagnostyki jest wykrycie charakterystycznych zmian w nerwie wzrokowym oraz ubytków w polu widzenia. Rozpoznanie ustala się na podstawie wywiadu lekarskiego, badania okulistycznego oraz specjalistycznych badań obrazowych i funkcjonalnych. W przypadku niemowląt i małych dzieci część badań może wymagać przeprowadzenia w znieczuleniu ogólnym.

Najważniejsze badania stosowane w diagnostyce jaskry w naszej Poradni Okulistycznej:

• Badanie dna oka
  Pozwala na ocenę siatkówki, naczyń krwionośnych i nerwu wzrokowego oraz wykrycie charakterystycznych dla jaskry zmian świadczących o ich uszkodzeniu.
• Badanie ciśnienia wewnątrzgałkowego (tonometria)
  Pomiar ciśnienia wewnętrznego oka pozwala na wykrycie jaskry. Regularne pomiary ciśnienia wewnątrzgałkowego są szczególnie ważne u osób po 40. roku życia oraz osób z grup ryzyka (np. rodzina z historią jaskry).
• Badanie pola widzenia (perymetria komputerowa)
  Komputerowe badanie pola widzenia pozwala na dokładną ocenę strefy widzenia. Dzięki temu badaniu wykrywamy zmiany w polu widzenia, które mogą sugerować problemy z nerwem wzrokowym.
• Gonioskopia
  To badanie umożliwiające ocenę kąta przesączania w oku. Służy ocenie drogi odpływu cieczy wodnistej z oka. Badanie to pozwala określić typ jaskry oraz dobrać właściwą metodę leczenia.
• Tomografia Nerwu Wzrokowego (OCT)Tomografia Optyczna (OCT) pozwala na szczegółową ocenę struktury nerwu wzrokowego, siatkówki i innych elementów oka. Badanie to pomaga w monitorowaniu postępu chorób siatkówki.
• Pachymetria (pomiar grubości rogówki)
  To badanie mierzące grubość rogówki. Umożliwia dokładniejszą interpretację wyników pomiaru ciśnienia wewnątrzgałkowego.

Inne choroby oczu wykrywane w poradni

Podczas diagnostyki jaskry możliwe jest rozpoznanie innych schorzeń okulistycznych, takich jak:

• zaćma (ICD-10: H25–H28)
• zwyrodnienie plamki żółtej (ICD-10: H35.3)
• retinopatia cukrzycowa (ICD-10: H36.0)
• zespół suchego oka (ICD-10: H04.1)
• wady refrakcji (ICD-10: H52)

Leczenie jaskry

Jaskra jest chorobą przewlekłą wymagającą leczenia przez całe życie. Celem terapii jest spowolnienie rozwoju choroby na tyle, aby pacjent mógł zachować funkcjonalne widzenie przez całe życie. Jest to możliwe dzięki utrzymywaniu ciśnienia wewnątrzgałkowego na bezpiecznym poziomie, dopasowanym indywidualnie do potrzeb danego pacjenta, określanym jako ciśnienie docelowe.

Leczenie farmakologiczne

Najczęściej stosuje się krople do oczu zmniejszające produkcję cieczy wodnistej oraz zwiększające jej odpływ. Krople zwykle stosuje się 1–2 razy dziennie, według indywidualnie ustalonego schematu leczenia. Regularność stosowania leków ma kluczowe znaczenie dla skuteczności terapii.

Leczenie laserowe

Stosowane jest w celu poprawy odpływu cieczy wodnistej lub zapobiegania zamknięciu kąta przesączania.

Leczenie chirurgiczne

Wykonywane, gdy leczenie farmakologiczne i laserowe nie przynoszą efektów. Zabiegi polegają na wytworzeniu nowej drogi odpływu cieczy z oka. W jaskrze wrodzonej leczenie operacyjne często stanowi podstawową metodę terapii.

Leczenie nie cofa już powstałych uszkodzeń, ale może skutecznie zahamować postęp choroby i pozwolić zachować widzenie przez wiele lat.

Czy jaskrę da się wyleczyć?

Jaskra jest chorobą nieuleczalną. Chory na jaskrę powinien chodzić na regularne wizyty kontrolne w terminach ustalonych przez okulistę. Konieczne może być stosowanie leków przeciwjaskrowych lub ponowne zabiegu operacyjne. Należy pamiętać, że zarówno choroby ogólnoustrojowe, jak i stosowane leczenie mogą nasilać objawy zespołu suchego oka, powodując dyskomfort. Dlatego istotne jest stosowanie odpowiednio dobranych preparatów nawilżających, których kompleksowy skład zapewnia skuteczne i długotrwałe nawilżenie powierzchni oka.

Kiedy zgłosić się do okulisty?

• natychmiast w przypadku nagłego bólu oka i pogorszenia widzenia,
• gdy pojawiają się objawy takie jak zamglenie widzenia czy tęczowe koła wokół świateł,
• profilaktycznie po 45. roku życia – co najmniej raz w roku,
• wcześniej, jeśli w rodzinie występowała jaskra lub pacjent choruje na cukrzycę czy nadciśnienie.

Co zrobić, aby zapobiec pojawieniu się jaskry?

Nie bagatelizuj niepokojących objawów. Nie zakładaj, że pogorszenie widzenia jest naturalnym elementem starzenia. Jeśli zauważasz problemy ze wzrokiem, nawet pomimo noszenia okularów, warto wykonać badanie okulistyczne.

Regularnie kontroluj wzrok. Po ukończeniu 45. roku życia zaleca się wykonywanie badań okulistycznych przynajmniej raz w roku, zwłaszcza u osób z nadciśnieniem, cukrzycą lub nadwagą.

Ogranicz wpływ promieniowania UV. Noś okulary z filtrem UV oraz nakrycie głowy podczas przebywania na słońcu.

Przestrzegaj zasad ergonomii pracy przy komputerze. Zachowuj odpowiednią odległość od monitora, dbaj o właściwe oświetlenie stanowiska pracy i rób regularne przerwy na odpoczynek oczu.

Rodzice dzieci, u których rozpoznano jaskrę wrodzoną, powinni skonsultować się z poradnią genetyczną, aby ocenić ryzyko wystąpienia choroby u kolejnych potomków.

Skorzystaj z opieki specjalisty okulistyki w Naszym Centrum Medycznym Medici

Dr n. med. Joanna Cichoń – okulista, okulista dziecięcy

Im wcześniej rozpoczniesz diagnostykę i leczenie, tym lepsze rokowania i mniejsze ryzyko powikłań.

FAQ Pytania i odpowiedzi