Zaburzenia bicia serca – jakie są przyczyny?

Serce pracuje nieprzerwanie przez całe życie, dostosowując swój rytm do aktywności, emocji i potrzeb organizmu. Czasami jednak jego praca może ulec zaburzeniu – pojawiają się kołatania, uczucie nierównego bicia lub niepokojące przerwy w rytmie. Zaburzenia bicia serca, czyli arytmie, mogą mieć łagodny przebieg, ale niekiedy stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia i wymagają specjalistycznej diagnostyki oraz leczenia.

Z artykułu dowiesz się, czym są zaburzenia rytmu serca, co może je powodować oraz kiedy należy zgłosić się do lekarza.

Czym są zaburzenia bicia serca?

Zaburzenia bicia serca, określane również jako arytmia lub niemiarowość serca, to stan, w którym serce bije zbyt szybko (tachykardia), zbyt wolno (bradykardia) lub w sposób nieregularny.

Serce zdrowego dorosłego człowieka bije rytmicznie od 60 do 100 razy na minutę w spoczynku. Gdy ten rytm zostaje zakłócony, mówimy o arytmii. Problem może dotyczyć osób w każdym wieku, choć częstość występowania wzrasta z wiekiem. Niektóre zaburzenia rytmu są łagodne i przejściowe, inne mogą być poważnym zagrożeniem dla zdrowia i życia.

Zgodnie z Międzynarodową Klasyfikacją Chorób (ICD-10), zaburzenia bicia serca oznaczone są kodem R00, który obejmuje różne typy nieprawidłowego rytmu serca.

• R00.0 – Tachykardia (przyspieszone bicie serca)
• R00.1 – Bradykardia (zwolnione bicie serca)
• R00.2 – Kołatanie serca
• R00.8 – Inne i nieokreślone zaburzenia rytmu serca

Co może być przyczyną nierównego bicia serca?

Przyczyny arytmii są bardzo zróżnicowane i można je podzielić na kilka głównych kategorii. Zrozumienie źródła problemu jest kluczowe dla właściwego leczenia.

Do innych przyczyn występowania zaburzeń bicia serca należą czynniki związane ze stylem życia, chorobami przewlekłymi oraz wpływem środowiska. Wraz z wiekiem rośnie ryzyko zmian zwyrodnieniowych w układzie bodźcoprzewodzącym serca, co może sprzyjać arytmiom. Zaburzenia rytmu mogą pojawiać się również u osób intensywnie uprawiających sport – w ich przypadku zwolniona akcja serca bywa fizjologiczną adaptacją organizmu do wysiłku.

Istotną rolę odgrywają także infekcje wirusowe, które mogą uszkadzać mięsień sercowy i prowadzić do zaburzeń jego pracy. Arytmie częściej obserwuje się u pacjentów chorujących przewlekle, m.in. na choroby płuc, nerek, cukrzycę czy choroby zapalne. Ryzyko zaburzeń rytmu serca zwiększa również długotrwałe narażenie na szkodliwe substancje chemiczne, takie jak pestycydy, opary spawalnicze czy tlenek węgla. Dodatkowo bezdech senny, powodujący przerwy w oddychaniu podczas snu, oraz otyłość, która zwiększa obciążenie układu krążenia, mogą sprzyjać powstawaniu arytmii.

Objawy towarzyszące arytmii

Do najczęstszych objawów należą kołatanie serca, uczucie nierównego lub bardzo silnego bicia, duszność, ból lub dyskomfort w klatce piersiowej, zawroty głowy, osłabienie, przewlekłe zmęczenie oraz obniżona tolerancja wysiłku. U niektórych osób mogą pojawić się także zasłabnięcia lub omdlenia, nadmierne pocenie się, bladość skóry, a przy długotrwałych zaburzeniach rytmu – problemy z koncentracją i pamięcią. W zależności od rodzaju arytmii objawy mogą mieć różne nasilenie, a niektóre postacie zaburzeń rytmu serca mogą przez długi czas nie powodować wyraźnych dolegliwości.

Kiedy bicie serca powinno niepokoić?

Niektóre objawy zaburzeń rytmu serca wymagają natychmiastowej interwencji medycznej. W przypadku wystąpienia zaburzeń bicia serca, jednoczesnego z którymś z poniższych objawów, należy niezwłocznie wezwać pogotowie ratunkowe (112) lub udać się na izbę przyjęć:

• silny, przeszywający ból w klatce piersiowej – trwający dłużej niż kilka minut, promieniujący do lewego ramienia, szczęki, pleców lub brzucha (może świadczyć o zawale serca)
• utrata przytomności lub omdlenie
• poważne trudności w oddychaniu lub uczucie duszenia się
• gwałtowne kołatanie serca (powyżej 150 uderzeń/min) utrzymujące się dłużej niż kilka minut
• bardzo wolne bicie serca (poniżej 40 uderzeń/min) z towarzyszącymi objawami zasłabnięcia
• objawy udaru mózgu: nagłe porażenie połowy twarzy, osłabienie kończyn, zaburzenia mowy, nagłe zaburzenia widzenia
• kołatanie serca + ból w klatce piersiowej występujące jednocześnie
• kołatanie serca + duszności + obrzęki kończyn dolnych (mogą wskazywać na niewydolność serca)
• zaburzenia bicia serca u osoby z rozpoznaną chorobą serca (po zawale, z niewydolnością serca)
• zaburzenia bicia serca z wysoką gorączką (może wskazywać na zapalenie mięśnia sercowego)

Diagnostyka zaburzeń bicia serca

Diagnostyka zaburzeń rytmu serca jest procesem wieloetapowym i ma na celu ustalenie przyczyny dolegliwości oraz dobranie odpowiedniego leczenia. Rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu lekarskiego, podczas którego specjalista analizuje charakter objawów, czas ich trwania, choroby współistniejące, stosowane leki, styl życia oraz obciążenia rodzinne. Uzupełnieniem jest badanie fizykalne obejmujące m.in. osłuchiwanie serca oraz pomiar tętna i ciśnienia tętniczego. W diagnostyce wykorzystuje się również badania laboratoryjne, które pozwalają wykryć m.in. zaburzenia elektrolitowe, choroby tarczycy, stany zapalne, niedokrwistość czy choroby metaboliczne. W wybranych przypadkach wykonuje się także badania obrazowe, testy wysiłkowe, badania elektrofizjologiczne lub testy genetyczne, które pomagają dokładnie określić mechanizm arytmii i jej podłoże.

Kluczową rolę w rozpoznawaniu zaburzeń rytmu serca odgrywają badania rejestrujące czynność elektryczną serca, takie jak:

• EKG (elektrokardiogram) – podstawowe, nieinwazyjne badanie oceniające aktywność elektryczną serca, wykonywane w spoczynku, które pozwala wykryć wiele rodzajów arytmii.

• Holter EKG – badanie polegające na całodobowym lub kilkudniowym monitorowaniu pracy serca przy użyciu przenośnego urządzenia, umożliwiające wykrycie napadowych i przemijających zaburzeń rytmu.

• Holter ciśnieniowy (całodobowe monitorowanie ciśnienia tętniczego – ABPM) – badanie polegające na automatycznym pomiarze ciśnienia tętniczego przez 24 godziny w trakcie codziennej aktywności i snu. Umożliwia ocenę dobowych wahań ciśnienia oraz wykrycie nadciśnienia lub nieprawidłowych spadków ciśnienia.

• Echokardiografia (USG serca) – badanie ultrasonograficzne oceniające budowę i pracę serca, pozwalające wykryć wady zastawek, zaburzenia kurczliwości mięśnia sercowego, powiększenie jam serca oraz inne nieprawidłowości strukturalne.

Czy EKG wykryje zaburzenia bicia serca?

Tak, EKG to podstawowe badanie, które pozwala rozpoznać większość zaburzeń. Jednak w przypadku arytmii napadowych (pojawiających się rzadko), zwykłe EKG może ich nie uchwycić – wtedy konieczny jest Holter EKG.

Czy można wyleczyć zaburzenia rytmu serca?

Leczenie zaburzeń rytmu serca dobierane jest indywidualnie i zależy od rodzaju arytmii, jej przyczyny oraz nasilenia objawów. Może obejmować stosowanie leków regulujących pracę serca i zmniejszających ryzyko powikłań, wykonywanie specjalistycznych zabiegów przywracających prawidłowy rytm serca, a także wszczepienie urządzeń kontrolujących jego pracę. Istotnym elementem terapii jest również modyfikacja stylu życia, w tym ograniczenie stresu, używek oraz leczenie chorób współistniejących.

W wielu przypadkach zaburzenia rytmu serca można skutecznie kontrolować, a niekiedy całkowicie wyleczyć, szczególnie gdy ich przyczyna jest odwracalna lub możliwa do usunięcia zabiegowo. U części pacjentów arytmia może mieć charakter przewlekły, jednak odpowiednie leczenie pozwala na bezpieczne funkcjonowanie, zmniejszenie objawów oraz ograniczenie ryzyka poważnych powikłań.

Domowe sposoby na lekkie zaburzenia bicia serca

Domowe sposoby mogą wspierać łagodzenie objawów zaburzeń bicia serca, zwłaszcza gdy mają one łagodny przebieg lub podłoże stresowe. Pomocne bywają techniki relaksacyjne, takie jak spokojne, głębokie oddychanie, medytacja, joga czy ćwiczenia rozluźniające mięśnie, które pomagają obniżyć napięcie i uspokoić pracę serca. U niektórych osób krótkotrwałe schłodzenie twarzy zimną wodą może dodatkowo spowolnić przyspieszony rytm serca.

Wsparciem mogą być także wybrane suplementy, m.in. magnez, potas, witaminy z grupy B, koenzym Q10 czy kwasy omega-3, jednak ich stosowanie zawsze powinno być wcześniej skonsultowane z lekarzem. W łagodzeniu objawów pomocne bywają również zioła o działaniu uspokajającym i wspierającym pracę serca, np. głóg, melisa, rumianek czy waleriana. Warto jednak pamiętać, że domowe metody mogą jedynie wspierać terapię i nie zastępują leczenia zaleconego przez specjalistę.

Jak dbać o serce?

Profilaktyka zaburzeń rytmu serca opiera się przede wszystkim na prowadzeniu zdrowego stylu życia i kontrolowaniu czynników ryzyka. Kluczowe znaczenie ma zbilansowana dieta, regularna aktywność fizyczna dostosowana do możliwości organizmu oraz utrzymywanie prawidłowej masy ciała. Ważne jest unikanie używek, ograniczenie kofeiny i alkoholu oraz dbanie o odpowiednią ilość snu i redukcję stresu.

Istotnym elementem zapobiegania jest leczenie chorób współistniejących, takich jak nadciśnienie, cukrzyca czy zaburzenia tarczycy, a także regularne wizyty kontrolne i stosowanie leków zgodnie z zaleceniami lekarza. Świadomość objawów oraz umiejętność rozpoznawania czynników wyzwalających arytmię pozwalają szybciej reagować i zmniejszają ryzyko nawrotów choroby.

Skorzystaj z opieki specjalistów

• lek. Katarzyna Łagodzińska – kardiolog, internista – rozpoznanie, leczenie i monitorowanie AF, diagnostyka EKG i echo – szybka rejestracja i opis badań
• lek. Magdalena Romańczuk – lekarz rodzinny – kontrola chorób towarzyszących

Im wcześniej rozpoczniesz diagnostykę i leczenie, tym lepsze rokowania i mniejsze ryzyko powikłań.

FAQ Pytania pacjentów o zaburzenia bicia serca