Anemia u dzieci – Kiedy skonsultować się z hematologiem dziecięcym?
Czym to jest anemia u dzieci?
Anemia, czyli niedokrwistość u dzieci, to stan, w którym krew zawiera zbyt mało czerwonych krwinek (erytrocytów) lub hemoglobiny – białka odpowiedzialnego za transport tlenu. Niedobór hemoglobiny prowadzi do niedotlenienia tkanek, a tym samym do zmęczenia, senności, spadku odporności i zaburzeń koncentracji.
Anemia nie jest chorobą samą w sobie, ale objawem innego problemu – najczęściej niedoboru żelaza, witaminy B12 lub kwasu foliowego. W cięższych przypadkach przyczyną mogą być choroby szpiku kostnego lub wrodzone defekty hemoglobiny, takie jak talasemia lub anemia sierpowata.
Wczesne rozpoznanie anemii przez hematologa dziecięcego w poradni hematologii dziecięcej ma kluczowe znaczenie, ponieważ długotrwały niedobór tlenu może zaburzyć rozwój fizyczny i intelektualny dziecka.
Objawy anemii u dzieci
Objawy anemii mogą być łagodne lub wyraźne, w zależności od stopnia niedokrwistości. U małych dzieci rodzice często zauważają zmianę zachowania – dziecko staje się apatyczne, mniej chętne do zabawy i nauki.
Najczęstsze objawy kliniczne:
- bladość skóry i błon śluzowych,
- osłabienie, szybkie męczenie się,
- senność, brak energii,
- problemy z koncentracją,
- bóle i zawroty głowy,
- łamliwość paznokci, suchość skóry,
- wypadanie włosów,
- uczucie kołatania serca,
- brak apetytu, nudności,
- u niemowląt – opóźnienie rozwoju psychoruchowego.
Objawy nasilają się wraz ze spadkiem poziomu hemoglobiny. U dzieci z anemią przewlekłą może dojść do zahamowania wzrostu, a nawet zaburzeń poznawczych.
Przyczyny anemii u dzieci
1. Anemia z niedoboru żelaza (ICD-10: D50)
Najczęstszy typ niedokrwistości u dzieci. Wynika z niewystarczającej ilości żelaza w diecie, utraty krwi lub zaburzonego wchłaniania w jelitach. Dotyczy głównie niemowląt po 6. miesiącu życia, dzieci karmionych wyłącznie mlekiem bez suplementacji żelaza oraz nastolatków w okresie dojrzewania.
2. Niedokrwistość megaloblastyczna (ICD-10: D51, D52)
Spowodowana niedoborem witaminy B12 lub kwasu foliowego. Objawia się osłabieniem, bólami brzucha, utratą apetytu, zaburzeniami czucia i koncentracji.
3. Anemie hemolityczne (ICD-10: D55–D59)
Powstają w wyniku nadmiernego rozpadu czerwonych krwinek. Mogą być wrodzone (np. talasemia D56, sferocytoza wrodzona D58) lub nabyte (np. anemia autoimmunohemolityczna D59).
4. Anemia aplastyczna (ICD-10: D61)
Ciężka postać, w której szpik kostny nie produkuje wystarczającej liczby krwinek. Wymaga leczenia specjalistycznego, często przeszczepu szpiku.
5. Anemia wtórna
Towarzyszy chorobom przewlekłym, takim jak infekcje, choroby nerek, stany zapalne jelit czy celiakia.
Diagnostyka – jakie badania wykonuje hematolog dziecięcy?
Hematolog dziecięcy zleca zestaw badań pozwalających zidentyfikować rodzaj i przyczynę anemii. Diagnostyka obejmuje analizę krwi oraz w niektórych przypadkach badania obrazowe.
Badania laboratoryjne:
- Morfologia krwi (RBC, HGB, HCT, MCV, MCH, RDW) – ocenia liczbę i objętość krwinek.
- Ferrytyna – pokazuje poziom zapasów żelaza w organizmie.
- Żelazo, TIBC, UIBC – ocena gospodarki żelazowej.
- Retikulocyty – informują, czy szpik produkuje nowe erytrocyty.
- Witamina B12 i kwas foliowy – przy podejrzeniu niedokrwistości megaloblastycznej.
- LDH, bilirubina, haptoglobina – przy podejrzeniu hemolizy.
- Elektroforeza hemoglobiny – diagnostyka talasemii lub innych hemoglobinopatii.
- OB, CRP – ocena stanu zapalnego, który może powodować anemię wtórną.
Badania obrazowe:
- USG węzłów chłonnych – badanie obrazowe umożliwiające ocenę ich wielkości, struktury i unaczynienia, pomocne w różnicowaniu zmian zapalnych, nowotworowych i przerzutowych.
- USG jamy brzusznej – pozwala ocenić stan śledziony i wątroby, narządów biorących udział w procesach krwiotwórczych.
- Biopsja cienkoigłowa węzłów chłonnych – procedura diagnostyczna polegająca na pobraniu materiału komórkowego z węzła w celu oceny cytologicznej, stosowana w przypadku podejrzenia zmian nowotworowych lub przewlekłych powiększeń.
- Punkcja szpiku kostnego – wykonywana w sytuacjach ciężkich lub niejasnych, gdy konieczna jest ocena komórek krwiotwórczych i diagnostyka chorób układu krwiotwórczego.
Jakie wyniki badań powinny niepokoić?
| Parametr | Norma (dziecko) | Wynik nieprawidłowy | Znaczenie |
|---|---|---|---|
| Hemoglobina (HGB) | >11 g/dl | <11 g/dl | Niedokrwistość |
| Hematokryt (HCT) | 33–42% | <33% | Niedotlenienie tkanek |
| MCV | 75–90 fl | <75 fl | Anemia mikrocytarna |
| Ferrytyna | >30 µg/l | <15 µg/l | Niedobór żelaza |
| Żelazo | >50 µg/dl | <30 µg/dl | Niedobór żelaza |
| Retikulocyty | 0,5–1,5% | <0,5% lub >2% | Zaburzenia szpiku lub hemoliza |
| Witamina B12 | 200–900 pg/ml | <200 pg/ml | Niedokrwistość megaloblastyczna |
| Kwas foliowy | 4–20 ng/ml | <4 ng/ml | Niedobór folianów |
Nieprawidłowości wymagają konsultacji z hematologiem dziecięcym, który ustali dalsze leczenie lub diagnostykę uzupełniającą.
Anemia u dzieci – Leczenie
Leczenie zależy od rodzaju i przyczyny anemii. W większości przypadków terapia jest skuteczna, jeśli zostanie rozpoczęta wcześnie.
1. Leczenie niedoboru żelaza:
- doustna suplementacja żelaza (np. siarczan żelaza II, fumaran żelaza),
- dieta bogata w żelazo: czerwone mięso, wątróbka, jaja, kasza gryczana, buraki, szpinak, natka pietruszki,
- podawanie witaminy C (zwiększa wchłanianie żelaza),
- unikanie nadmiaru mleka i herbaty (utrudniają wchłanianie).
2. Leczenie niedoboru witaminy B12 i kwasu foliowego:
- suplementacja doustna lub domięśniowa,
- uzupełnienie diety o produkty: mięso, ryby, nabiał, jaja, zielone warzywa liściaste.
3. Leczenie anemii hemolitycznych i aplastycznych:
- przetoczenia krwi,
- leczenie immunosupresyjne,
- w wybranych przypadkach przeszczep szpiku kostnego.
Hematolog dziecięcy monitoruje skuteczność leczenia, wykonując kontrolne badania morfologii i ferrytyny co 4–8 tygodni.
Najczęstsze choroby diagnozowane przez hematologa dziecięcego
- Niedokrwistość z niedoboru żelaza (D50.9)
- Niedokrwistość z niedoboru witaminy B12 (D51.0)
- Niedokrwistość z niedoboru kwasu foliowego (D52.0)
- Talasemia (D56.1)
- Niedokrwistość autoimmunohemolityczna (D59.1)
- Niedokrwistość aplastyczna (D61.9)
- Niedokrwistość wtórna w przebiegu infekcji (D64.9)
Badania i diagnostyka
| Badanie | Cel | Znaczenie kliniczne |
|---|---|---|
| Morfologia krwi | Podstawowa ocena stanu krwi | Niska HGB = anemia |
| Ferrytyna | Ocena zapasów żelaza | Niska – niedobór żelaza |
| Żelazo / TIBC | Ocena gospodarki żelazowej | Niskie żelazo, wysokie TIBC = anemia niedoborowa |
| Retikulocyty | Aktywność szpiku | Niskie = zahamowana erytropoeza |
| Witamina B12 / kwas foliowy | Diagnostyka anemii megaloblastycznej | Niedobór – zaburzenia dojrzewania erytrocytów |
| Elektroforeza hemoglobiny | Diagnostyka talasemii | Nieprawidłowy profil hemoglobiny |
| Bilirubina, LDH | Diagnostyka hemolizy | Wysokie wartości = rozpad erytrocytów |
Anemia u dzieci – najczęstsze pytania rodziców
Czy anemia u dzieci jest groźna?
Tak, jeśli nie zostanie rozpoznana i leczona. Może prowadzić do opóźnienia wzrostu i rozwoju oraz osłabienia odporności.
Czy anemia może być objawem innej choroby?
Tak, często towarzyszy infekcjom, celiakii, chorobom nerek lub zapaleniom jelit.
Jak często wykonywać morfologię dziecka?
Raz w roku profilaktycznie, częściej jeśli dziecko ma objawy lub jest leczone na anemię.
Czy można zapobiec anemii dietą?
Tak, odpowiednio zbilansowana dieta bogata w żelazo i witaminy z grupy B to najlepsza profilaktyka.
Kiedy udać się do hematologa dziecięcego?
Gdy dziecko ma obniżoną hemoglobinę, bladość skóry, apatię, słaby apetyt lub brak reakcji na suplementację żelaza.
Anemia u dzieci to poważny, ale w większości przypadków wyleczalny problem. Regularne badania krwi i wizyty u hematologa dziecięcego pozwalają szybko wykryć niedokrwistość i wdrożyć leczenie. Prawidłowe odżywianie, suplementacja żelaza oraz kontrola poziomu hemoglobiny są podstawą profilaktyki zdrowia krwi dziecka.
katarzyna anna machnik – ZnanyLekarz.pl