Biopsja węzłów chłonnych – kiedy należy wykonać?

Jeśli węzeł chłonny utrzymuje się >2–4 tygodni, rośnie, jest twardy, niebolesny, nieruchomy, leży nadobojczykowo, to nie czekaj – potrzebna jest diagnostyka obrazowa (USG) i rozstrzygające badanie BAC (biopsja cienkoigłowa) lub gruboigłowa/wycięcie, zależnie od podejrzenia. „B-objawy” (gorączka bez powodu, nocne poty, niezamierzona utrata masy ciała) → pilna ścieżka onkologiczna. Wytyczne potwierdzają to wprost. 

Co to jest BAC węzłów chłonnych?

BAC (biopsja aspiracyjna cienkoigłowa, FNA/FNAB) pobiera komórki z węzła cienką igłą (zwykle pod kontrolą USG), aby patomorfolog mógł ocenić je pod mikroskopem (cytologia). To badanie:

  • mało inwazyjne,
  • szybkie,
  • zwykle bez powikłań,
  • dobre do różnicowania: reaktywny vs przerzut nowotworowy / ziarniniak itd. 

Kiedy wykonać BAC węzła chłonnego?

Wykonaj biopsje BAC gdy występuje którykolwiek z objawów:

  1. Utrzymująca się powiększona limfadenopatia >2–4 tygodni lub nawracająca bez jasnej przyczyny. 
  2. Cechy alarmowe / triage onkologiczny:
    • lokalizacja nadobojczykowa,
    • twardy, nieruchomy węzeł,
    • B-objawy (gorączka, nocne poty, utrata masy ciała), świąd/alergia po alkoholu. 
  3. Nieprawidłowy obraz w USG: utrata wnęki tłuszczowej, kształt okrągły (S/L >0,5), obwodowe/chaotyczne unaczynienie, torbielowacenie/nekroza, mikrozwapnienia – wskazania do BAC pod kontrolą USG. 
  4. Podejrzenie przerzutu (np. rak głowy i szyi, tarczycy, piersi, skóry) – BAC jako szybka weryfikacja i triage (bywa, że CNB jest czulsza dla niektórych lokalizacji, patrz niżej). 
  5. Kontrola znanego nowotworu – potwierdzenie wznowy/przerzutu w węźle. 

Kiedy nie wystarczy sama BAC?

  • Podejrzenie chłoniaka (architektura węzła jest kluczowa). W chłoniakach złotym standardem diagnozy jest zwykle wycięcie węzła (biopsja wycinająca) lub biopsja gruboigłowa; BAC może być etapem wstępnym/triage (cytomorfologia + immunocytochemia/przepływ), ale nie rozstrzyga podtypu w wielu przypadkach. Tak mówią wprost przeglądy i wytyczne. 

Praktyka:

  • Przerzuty (np. rak tarczycy/płaskonabłonkowy głowy i szyi) – BAC + USG zwykle daje szybkie i trafne rozpoznanie.
  • Chłoniaki – planuj wycięcie (lub CNB) + panele immuno/histochemiczne według patomorfologa.

USG węzłów: jakie cechy są „podejrzane”?

  • Utrata wnęki tłuszczowej
  • Kształt okrągły (stosunek krótkiej do długiej osi S/L >0,5)
  • Hipoechogeniczność lub mikrozwapnienia
  • Nekroza/torbielowacenie
  • Obwodowe / chaotyczne unaczynienie (Doppler) Takie węzły kierujemy do BAC pod USG (dokładność wyższa niż „na ślepo”). 

Bezpieczeństwo i powikłania

Rzadkie. Najczęściej: drobny krwiak, lekki ból; zakażenie jest sporadyczne. Poważne powikłania po BAC są wyjątkowe i istotnie rzadsze niż po biopsji gruboigłowej czy wycięciu. 

Jak przygotować się do BAC?

  • Brak znieczulenia ogólnego – zwykle miejscowe; jesz/pijesz normalnie (chyba że lekarz zaleci inaczej).
  • Przynieś poprzednie USG/RTG/CT, listę leków i wyniki krwi (morfologia, układ krzepnięcia – wg wskazań).

Jak przebiega badanie?

  1. USG ocenia węzeł i wybiera najbardziej podejrzany cel.
  2. Skóra jest dezynfekowana, znieczulenie miejscowe.
  3. Cienką igłą pobiera się kilka aspiratów do szkiełek / płynu (do immunocytochemii/ew. cytometrii).
  4. Czas trwania: zwykle 10–20 min; po zabiegu krótki ucisk i opatrunek.

Co pokaże BAC, a czego nie?

  • Pokaże dobrze: przerzuty raka do węzła (cytologia + immuno), ziarniniaki (np. podejrzenie sarkoidozy/TB), procesy reaktywne–zapalne.
  • Może nie wystarczyć do: pełnego rozpoznania i podtypu chłoniaka → konieczna biopsja wycinająca/CNB. Tak stanowią współczesne rekomendacje hematologiczno-onkologiczne. 

Dlaczego w Medici (Radzionków)?

  • Zespół USG + patomorfolog: współpracujemy ściśle z dr Bartłomiejem Pycińskim (patomorfolog), który nadzoruje proces cytologiczny BAC węzłów chłonnych (dobór rozmazów, barwień).
  • USG-nawigacja zwiększa trafność i ogranicza liczbę „pustych” wkłuć. 
  • Szybki termin i krótka ścieżka do dalszych kroków (CNB/wycięcie), jeżeli są konieczne.

Pomagamy pacjentom z miejscowości takich jak: Radzionków, Bytom, Piekary Śląskie, Tarnowskie Góry, Chorzów, Świętochłowice, Ruda Śląska, Siemianowice Śląskie, Czeladź, Wojkowice, Świerklaniec, Nakło Śląskie, Orzech, Częstochowa, Katowice, Gliwice.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Czy każdy twardy węzeł to rak?

Nie. U dorosłych częste są węzły reaktywne (infekcje, autoimmunologia). Ale utrwalony/rosnący węzeł, szczególnie nadobojczykowy lub z B-objawami, wymaga pilnej weryfikacji – tak rekomendują ścieżki onkologiczne. 

Kiedy wystarczy obserwacja?

Gdy węzeł jest bolesny, miękki, pojawił się w trakcie infekcji i wycofuje się w 2–4 tygodnie. Jeśli nie – USG ± BAC.

Czy BAC boli?

Odczucie jak przy pobraniu krwi. Znieczulenie miejscowe. Zwykle bez istotnych powikłań. 

Czy BAC rozpozna chłoniaka?

Może zasugerować chłoniaka i ukierunkować panele, ale do pewnego rozpoznania zwykle potrzebna jest biopsja wycinająca/CNB zgodnie z wytycznymi hematologicznymi. 

Dlaczego czasem zamiast BAC robimy CNB?

Bo CNB daje większy walec tkankowy (architektura), co bywa potrzebne (np. węzły pachowe w raku piersi). Ceną jest nieco wyższe ryzyko krwawienia. 

Masz węzeł >2–4 tygodni lub „czerwone flagi”? Umów USG węzłów chłonnych i jeśli znajdzie się podjerzana zmiana na biopsje cienkoigłowa BAC wezłów chłonnych w Radzionkowie – działamy od ręki, w zasięgu Bytomia, Piekar, Tarnowskich Gór i okolic.