Bruksizm – leczenie, fizjoterapia i rola specjalistów w terapii
Bruksizm to mimowolne zaciskanie zębów lub zgrzytanie nimi, najczęściej w nocy (bruksizm nocny), choć bywa też w ciągu dnia (bruksizm dzienny). Jest to tzw. parafunkcja narządu żucia — czyli czynność niepożądana, obciążająca struktury zgryzowe i mięśniowe.
Skutki mogą obejmować:
- ścieranie szkliwa, ubytki zębowe
- nadwrażliwość zębów
- bóle mięśni twarzy, karku, głowy
- przeciążenie stawów skroniowo-żuchwowych (SSŻ), trzaski, ograniczenie ruchu żuchwy
- napięcie w obrębie szyi i barków
- w skrajnych przypadkach – dysfunkcje stawów SSŻ
Bruksizm ma charakter wieloczynnikowy — przyczyną mogą być m.in. stres i napięcie emocjonalne, wady zgryzu, zaburzenia centralne (nerwowe), zaburzenia snu, czynniki psychosomatyczne.
Diagnostyka bruksizmu
Rozpoznanie bruksizmu to proces wymagający współpracy różnych specjalistów (stomatolog, protetyk, fizjoterapeuta, ewentualnie neurolog, psychoterapeuta).
Etapy diagnostyki:
- Wywiad – lekarz lub fizjoterapeuta zbiera informacje o objawach (ból, napięcie, problemy ze szczęką, trzaski, ograniczenia ruchu, bóle głowy, zaburzenia snu).
- Badanie kliniczne – ocenia się stan zębów, mięśni żucia, zakres ruchomości żuchwy i stawów skroniowo-żuchwowych; często analizuje się także postawę ciała i napięcia szyjne.
- Badania dodatkowe – w zależności od potrzeby: badania obrazowe (RTG, tomografia komputerowa, rezonans SSŻ), analiza snu (polisomnografia), konsultacje neurologiczne lub psychologiczne.
Leczenie bruksizmu – podejście wielokierunkowe
Nie ma jednego skutecznego „lekarstwa” na bruksizm. Leczenie wymaga współpracy stomatologa, fizjoterapeuty, a często także psychoterapeuty. Najczęściej łączy kilka elementów:
- leczenie stomatologiczne / protetyczne
- fizjoterapia stomatologiczna
- redukcja stresu i zmiana nawyków
- czasem leczenie farmakologiczne lub zabiegi interwencyjne
Leczenie stomatologiczne i protetyczne
Często stosuje się:
- Szyny relaksacyjne / odciążające – noszone zwykle w nocy, mają za zadanie zmniejszyć obciążenie zębów i mięśni oraz chronić szkliwo.
- Korekcję zgryzu lub leczenie ortodontyczne/protetyczne – jeśli wada zgryzu sprzyja przeciążeniu mięśni żucia.
- Toksynę botulinową (botoks) – w wybranych przypadkach, gdy mięśnie są nadmiernie napięte (wymaga indywidualnej kwalifikacji).
Rola fizjoterapii w leczeniu bruksizmu
Fizjoterapia stomatologiczna odgrywa kluczową rolę w leczeniu dysfunkcji narządu żucia. Jej celem jest łagodzenie bólu, przywrócenie równowagi mięśniowej, usprawnienie ruchomości stawów i profilaktyka nawrotów.
Techniki stosowane w fizjoterapii:
- Terapia manualna / mobilizacje stawowe – poprawiają ruchomość SSŻ i redukują ograniczenia.
- Mobilizacja punktów spustowych – rozluźnianie napiętych mięśni poprzez ucisk w miejscach bolesnych.
- Poizometryczna relaksacja mięśni (PIR/PNF) – poprawia zakres ruchu i zmniejsza ból.
- Rozluźnianie mięśniowo-powięziowe – masaż tkanek głębokich i techniki powięziowe.
- Ćwiczenia czynne i czynne z oporem – poprawiają koordynację i symetrię pracy mięśni żuchwy.
- Autoterapia – ćwiczenia domowe, np. delikatne rozciąganie, mobilizacje, relaksacja mięśni.
- Fizykoterapia – laseroterapia, magnetoterapia, ciepło/zimno, jako wsparcie terapii manualnej.
W badaniach (np. Physiotherapy Review, 2023) wykazano, że regularna terapia manualna (3× tygodniowo przez 2 tygodnie) może zmniejszyć ból o 40–50 jednostek w skali VAS i zwiększyć zakres otwarcia ust nawet o 8–10 mm.
Przykładowy plan terapii
- Wstępna ocena: wywiad, badanie ruchomości, palpacja, analiza postawy.
- Etap rozluźniający: mobilizacje, techniki miękkich tkanek, uwolnienie punktów spustowych.
- Ćwiczenia czynne i proprioceptywne.
- Poizometryczna relaksacja mięśni.
- Fizykoterapia wspomagająca (laser, ciepło, magnetoterapia).
- Autoterapia w domu – codzienne ćwiczenia, świadomość napięcia mięśni.
- Monitorowanie efektów i modyfikacja planu terapii.
Co pacjent może zrobić sam?
- Uświadamiaj sobie napięcie mięśni i staraj się rozluźniać szczękę w ciągu dnia.
- Unikaj parafunkcji (żucia gumy, obgryzania długopisów, zgrzytania zębami).
- Ćwicz oddychanie przeponowe i techniki relaksacyjne (np. progresywna relaksacja mięśni).
- Zadbaj o higienę snu – regularny rytm, ograniczenie kofeiny i alkoholu wieczorem.
- Regularnie wykonuj zalecone ćwiczenia z fizjoterapeutą.
Kiedy udać się do specjalisty?
- Bóle twarzy, głowy, szyi (szczególnie rano)
- Trzaski, przeskakiwanie, ograniczone otwieranie ust
- Postępujące ścieranie zębów, nadwrażliwość
- Objawy napięcia i bólu mimo prób samopomocy
Rola specjalistów i interdyscyplinarne leczenie
Skuteczne leczenie bruksizmu wymaga współpracy kilku specjalistów. W Centrum Medycznym Medici w Radzionkowie działa zespół ekspertów, którzy mogą wspierać pacjentów z tego typu dolegliwościami:
- Fizjoterapeuta stomatologiczny – np. mgr Hanna Opiołka, zajmująca się terapią manualną i rehabilitacją stawu skroniowo-żuchwowego.
- Neurolog / specjalista rehabilitacji medycznej – lek. n. med. Anna Blaszkowska, konsultuje w przypadku objawów neurologicznych lub bólu neuropatycznego.
- Psychiatra / psychoterapeuta – pomoc przy napięciu emocjonalnym, stresie lub zaburzeniach snu: lek. n. med. Jacek Kamiński oraz lek. med. Beata Krzypkowska.
- Stomatolog / protetyk / ortodonta – w celu oceny zgryzu, wykonania szyny relaksacyjnej i kontroli stomatologicznej.
📍 Centrum Medyczne Medici
ul. Henryka Sienkiewicza 43, Radzionków
📞 Telefon: +48 609 318 801
📧 E-mail: kontakt@medici-radzionkow.pl
🌐 www.medici-radzionkow.pl