Czym jest guz przysadki mózgowej?
Guz przysadki (łac. adenoma pituitariae) to łagodny nowotwór komórek przysadki mózgowej, odpowiedzialnej za produkcję hormonów regulujących tarczycę, nadnercza, gonady i wzrost. Może on prowadzić do nadprodukcji hormonów (np. prolaktyny, hormonu wzrostu, ACTH) lub niedoczynności przysadki przez ucisk zdrowych tkanek.
Gruczolaki dzieli się na:
- mikrogruczolaki (<10 mm),
- makrogruczolaki (≥10 mm).
Większość z nich ma charakter łagodny i powoli rosnący.
Czy każdy guz przysadki wymaga operacji?
Nie. Operacja przezklinowa nie jest konieczna u wszystkich pacjentów. Decyzja zależy od wielkości guza, jego aktywności hormonalnej i objawów neurologicznych.
Operacja jest wymagana, gdy:
- guz uciska skrzyżowanie nerwów wzrokowych (pogorszenie widzenia, ubytki w polu widzenia),
- występuje nagły wzrost guza lub krwotok do przysadki (apopleksja przysadki),
- guz wydziela nadmiernie hormon wzrostu (akromegalia), ACTH (zespół Cushinga) lub inne hormony, a leczenie farmakologiczne jest nieskuteczne,
- dochodzi do znacznego wzrostu rozmiarów mimo terapii.
Zachowawcze leczenie (bez operacji) stosuje się, gdy:
- guz jest mały (mikro-gruczolak) i nie uciska struktur mózgu,
- pacjent nie ma objawów neurologicznych,
- guz wydziela prolaktynę (prolactinoma) – wtedy stosuje się leki dopaminergiczne (kabergolina, bromokryptyna), które mogą doprowadzić do całkowitej regresji guza.
Leczenie guzów przysadki – podejście interdyscyplinarne
Leczenie prowadzi zespół specjalistów: neurolog, neurochirurg i radiolog.
Etapy postępowania:
- Diagnostyka hormonalna – oznaczenie poziomu prolaktyny, ACTH, kortyzolu, TSH, FT4, LH, FSH, testosteronu, estradiolu, IGF-1.
- Rezonans magnetyczny przysadki (MRI) – dokładna ocena wielkości i lokalizacji guza.
- Ocena pola widzenia – badanie okulistyczne.
- Decyzja terapeutyczna – farmakoterapia, obserwacja lub operacja.
Na czym polega operacja przezklinowa?
Operacja przez-klinowa (endoskopowa lub mikroskopowa) polega na usunięciu guza przez nos i zatokę klinową, bez otwierania czaszki.
Zalety:
- małoinwazyjna,
- szybka rekonwalescencja,
- minimalne ryzyko powikłań neurologicznych.
Zabieg wykonuje neurochirurg przy współpracy z laryngologiem i anestezjologiem.
Po operacji pacjent pozostaje pod stałą kontrolą endokrynologiczną.
Alternatywy dla operacji
- Leczenie farmakologiczne:
- kabergolina, bromokryptyna – w prolactinoma,
- oktreotyd, lanreotyd – w guzach wydzielających GH,
- ketokonazol, metyrapon – w zespole Cushinga.
- Radioterapia stereotaktyczna (Gamma Knife, CyberKnife):
Stosowana, gdy guz jest nieoperacyjny lub pozostały jego fragment po zabiegu. - Obserwacja:
W przypadku małych, nieczynnych mikrogruczolaków wystarczy regularne MRI co 6–12 miesięcy i kontrola hormonalna.
Rokowanie
Rokowanie zależy od typu guza i skuteczności leczenia.
- Mikrogruczolaki leczone farmakologicznie – całkowita remisja u ponad 80% pacjentów.
- Makrogruczolaki – kontrola hormonalna i wzrokowa w większości przypadków po zabiegu.
- Nawrót guza – możliwy u 10–20% pacjentów w ciągu 10 lat.
Zespół do spraw przysadki
- Neurochirurg I Neurotraumatolog – Dr Czesław Zralek
- Neurolog I Rehabilitant Medyczny – lek. Anna Blaszkowska
- Okulista – Dr Joanna Cichoń
Najczęstsze pytania pacjentów (FAQ)
Czy każdy guz przysadki to rak?
Nie. Zdecydowana większość to łagodne gruczolaki. Złośliwe guzy przysadki są wyjątkowo rzadkie.
Jakie są objawy guza przysadki?
Bóle głowy, zaburzenia widzenia, zaburzenia miesiączkowania, ginekomastia, obniżone libido, przyrost masy ciała, zmęczenie.
Czy po operacji przysadki trzeba brać hormony?
Czasami tak. Jeśli po zabiegu wystąpi niedoczynność przysadki, konieczna jest substytucja hormonalna (tyroksyna, hydrokortyzon, estrogeny/testosteron).
Czy guz przysadki może się wchłonąć sam?
Tak, niektóre mikrogruczolaki (zwłaszcza prolactinoma) cofają się pod wpływem leczenia dopaminergicznego.
Opieka w Centrum Medycznym Medici
W Medici zapewniamy diagnostykę i leczenie guzów przysadki:
- konsultacje neurochirurgiczne i neurologiczne,
- badania hormonalne (TSH, prolaktyna, ACTH, GH, kortyzol),
- Oceny pola widzenia (perymetria) i konsultacje okulistyczne
- współpracę z ośrodkami neurochirurgicznymi przy kwalifikacji do operacji,
- monitorowanie po leczeniu farmakologicznym i zabiegowym.
📍 Centrum Medyczne Medici
ul. Henryka Sienkiewicza 43, Radzionków
📞 Telefon: +48 609 318 801
📧 E-mail: kontakt@medici-radzionkow.pl
🌐 www.medici-radzionkow.pl