Dyspareunia – Bolesne współżycie
Dyspareunia to problem zdrowotny, który może dotyczyć zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Dolegliwość ta często ma złożone, wieloczynnikowe podłoże – od przyczyn anatomicznych i hormonalnych po czynniki psychologiczne oraz relacyjne. W tym artykule dowiesz się, jakie mogą być przyczyny dyspareunii, jak się ją leczy oraz do jakiego specjalisty należy zgłosić się z problemem.
Czym jest dyspareunia?
Jest to ból odczuwany w obrębie narządów płciowych oraz miednicy podczas stosunku seksualnego. Ta dolegliwość może mieć zarówno podłoże fizyczne, jak i psychologiczne. Niezależnie od przyczyny, dolegliwości mogą utrudniać lub całkowicie uniemożliwić czerpanie przyjemności ze zbliżeń. W konsekwencji dochodzi do unikania sytuacji intymnych, a nawet do awersji seksualnej.
W klasyfikacji ICD-10 jednostce tej nadano kod F52.6.
Przyczyny dyspareunii – mechanizmy fizyczne, psychologiczne i relacyjne
Dysfunkcja ta może pojawić się za każdym razem, gdy dochodzi do penetracji lub w wybranych pozycjach seksualnych, choć czasem jest ograniczona do konkretnych partnerów seksualnych. Przyczyny występowania dolegliwości bólowych obejmują wiele czynników biologicznych, psychoseksualnych oraz związanych z relacją partnerską.
Dyspareunia u kobiet – czynniki biologiczne
- Infekcje i stany zapalne: Stany zapalne pochwy, infekcje grzybicze, bakteryjne, wirusowe, zapalenie cewki moczowej, zapalenie pęcherza.
- Problemy z nawilżeniem: Brak lub słabe nawilżenie (suchość pochwy), zmiany zanikowe (atrofia).
- Wady i uszkodzenia: Wady anatomiczne (np. agenezja pochwy, włóknista błona dziewicza), uszkodzenia skóry, pęknięcia krocza, nieprawidłowe blizny po nacięciu krocza przy porodzie.
- Choroby narządów rodnych: Endometrioza, nadżerki, torbiele jajników, mięśniaki macicy, tyłozgięcie macicy.
- Zaburzenia czynnościowe: Pochwica (bezwiedny skurcz mięśni pochwy).
- Czynniki jatrogenne: Skutki uboczne leków, chemioterapii, radioterapii, operacji ginekologicznych.
Dyspareunia u mężczyzn – czynniki biologiczne
- Choroby prącia: Stulejka, załupek, choroba Peyroniego (skrzywienie prącia), stany zapalne prącia/żołędzi.
- Infekcje i stany zapalne: Zapalenie prostaty, zapalenie pęcherzyków nasiennych, zapalenie cewki moczowej, infekcje grzybicze i bakteryjne.
- Urazy: Uszkodzenia wędzidełka, mechaniczne uszkodzenia skóry, urazy krocza, blizny, krwiaki prącia.
Czynniki psychiczne i behawioralne
- Lęk przed bólem lub ciążą.
- Wspomnienie nieudanych kontaktów lub nadużyć seksualnych w przeszłości.
- Zaburzenia depresyjne i lękowe.
- Konflikty w relacji, brak bliskości emocjonalnej.
- Niewystarczająca gra wstępna i brak podniecenia.
- Negatywne przekonania dotyczące seksualności.
Dyspareunia – objawy
Dyspareunii, oprócz bólu, może towarzyszyć pieczenie, kłucie lub uczucie rozpierania. Dyskomfort może pojawiać się przed, w trakcie lub po stosunku.
- U kobiet: Ból może być odczuwany powierzchownie (przy dotyku przedsionka pochwy) lub głęboko (w miednicy, przy głębokiej penetracji).
- U mężczyzn: Ból może dotyczyć żołędzi, napletka, jąder, krocza lub być umiejscowiony głęboko w miednicy (np. przy ejakulacji).
Po zakończeniu stosunku ból zwykle zmniejsza się i ustępuje, choć dyskomfort psychiczny może trwać dłużej. Częstym następstwem jest lęk przed kolejną próbą współżycia.
Diagnostyka dyspareunii – jakie badania są przeprowadzane w poradni?
Diagnostyka dyspareunii, ze względu na jej wieloczynnikowe podłoże, wymaga szczegółowego wywiadu medycznego uzupełnionego o dokładne badanie fizykalne. Taką diagnostykę może przeprowadzić ginekolog lub seksuolog.
Podczas pogłębionego wywiadu, specjalista gromadzi informacje dotyczące zdrowia fizycznego, psychicznego i seksualnego. Pytania stawiane podczas wywiadu mogą dotyczyć m.in.:
- przebytych chorób i aktualnie stosowanych leków,
- dotychczasowego leczenia oraz chorób występujących w rodzinie,
- stylu życia i nałogów,
- historii relacji partnerskich,
- wcześniejszych doświadczeń, przekonań oraz edukacji w obszarze seksualności,
- potrzeb, oczekiwań i preferencji seksualnych.
Rozmowa obejmuje również cechy zgłaszanych dolegliwości – ich czas trwania, natężenie bólu, dokładna lokalizacja, czynniki nasilające i zmniejszające dolegliwości i towarzyszące czynniki psychologiczne.
Następnie lekarz przeprowadza badanie ginekologiczne, oceniając stan narządów płciowych. Jeśli sytuacja kliniczna tego wymaga, może zlecić dodatkową diagnostykę — np. badania hormonalne, badanie ultrasonograficzne — lub skierować pacjentkę/pacjenta na konsultację do innych specjalistów, w tym psychologa.
Dyspareunia a inne choroby – jakie schorzenia mogą powodować ból podczas stosunku?
Przyczyny dyspareunii są bardzo złożone i mogą wskazywać na występowanie innych chorób, w których ból w trakcie stosunku jest jednym z objawów.
- Pochwica – N94.2
- Wrodzone wady rozwojowe macicy i szyjki macicy – Q51, Q52
- Endometrioza – N80
- Nadżerki szyjki macicy – N86
- Torbiele jajników – N83
- Mięśniaki macicy – D25
- Choroba Peyroniego – N48.6
- Stulejka – N47.0
- Załupek (parafimoza) – N47.1
- Wypadanie żeńskich narządów rozrodczych – N81
Leczenie dyspareunii – metody zachowawcze i leczenie przyczynowe
Leczenie dyspareunii jest ściśle zależne od jej przyczyny i wymaga podejścia multidyscyplinarnego, angażującego ginekologa/urologa, fizjoterapeutę uroginekologicznego oraz psychologa/seksuologa.
Proces leczenia rozpoczyna się od metod najmniej inwazyjnych, a leczenie chirurgiczne rozważa się tylko w ostateczności (np. w przypadku ognisk endometriozy lub wad anatomicznych).
| Ginekolog/Urolog/Androlog | Diagnozuje i wdraża leczenie przyczynowe (infekcje, niedobory hormonalne), decyduje o farmakoterapii lub operacji. | Leki: Antybiotyki, leki przeciwgrzybicze, hormony miejscowe, leki przeciwlękowe, iniekcje toksyny botulinowej (przy pochwicy), żele nawilżające. |
| Fizjoterapeuta Uroginekologiczny | Pracuje nad funkcją i rozluźnianiem mięśni dna miednicy. | Terapie: Fizjoterapia dna miednicy, techniki rozluźniające, terapia manualna, treningi minimalizujące ból. |
| Psycholog/Seksuolog | Zajmuje się tłem emocjonalnym, lękiem oraz problemami relacyjnymi. | Terapie: Psychoterapia indywidualna lub par, trening partnerski, techniki desensytyzacji, trening autogenny, edukacja. |
Monitorowanie leczenia dyspareunii – na co zwrócić uwagę w trakcie terapii?
W procesie leczenia kluczowe jest przestrzeganie zaleceń lekarza oraz świadome unikanie czynników, które mogą nasilać dolegliwości.
Przy infekcjach niezbędna jest odpowiednia higiena oraz rezygnacja ze współżycia z przypadkowymi lub chorymi partnerami. Gdy ból wynika z uszkodzeń skóry, szczególnie ważne jest unikanie gwałtownych ruchów podczas aktywności seksualnej czy masturbacji, aby nie pogłębiać mikrourazów.
W przypadku leczenia psychoterapeutycznego kluczowa jest regularność i stosowanie się do wskazówek terapeuty. Ścisła współpraca ze specjalistą zwiększa szansę na pełne ustąpienie objawów. Jeśli konieczna była interwencja chirurgiczna, należy pamiętać o przerwie we współżyciu trwającej zazwyczaj 2-4 tygodnie – zależnie od rodzaju zabiegu.
Kiedy ból podczas stosunku wymaga pilnej konsultacji lekarskiej?
Każdy ból w obrębie narządów płciowych może wymagać konsultacji z lekarzem. W przypadku utrzymywania się lub narastania bólu, widocznych deformacji narządów płciowych wcześniej nieobecnych, krwawienia z narządów płciowych należy zgłosić się pilnie na SOR (szpitalny oddział ratunkowy) ze względu na możliwą urazową przyczynę bólu lub powstanie załupka.
Problemy w związku, konflikty, złe doświadczenia i strach przed intymnością to przykłady problemów, których nie powinno się lekceważyć. Pomoc psychologa lub seksuologa może pomóc przywrócić dobre relacje w związku.
Profilaktyka
Aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia dyspareunii, kluczowe jest utrzymywanie właściwej higieny intymnej oraz unikanie kontaktów seksualnych z partnerami przypadkowymi lub wykazującymi objawy infekcji. W razie obecności otarć czy ran okolic intymnych należy powstrzymać się od współżycia do czasu ich pełnego wygojenia. Równie istotne jest dbanie o zdrowe relacje i komunikację w związku, co pomaga zapobiegać problemom na tle psychologicznym. W przypadku pojawienia się niepokojących objawów warto jak najwcześniej skonsultować się ze specjalistą, aby zapobiec pogłębianiu się dolegliwości.
Dyspareunia jest problemem medycznym, którego nie należy bagatelizować. Ból podczas współżycia może prowadzić nie tylko do pogorszenia jakości życia seksualnego, ale także do narastania lęku, unikania bliskości i trudności w relacjach partnerskich. Kompleksowa diagnostyka oraz współpraca z odpowiednimi specjalistami pozwalają w większości przypadków skutecznie złagodzić objawy lub całkowicie je wyeliminować. Wczesna konsultacja lekarska to kluczowy krok w kierunku poprawy zdrowia intymnego i komfortu życia.
Skorzystaj z opieki specjalistów
Nasi specjaliści:
- Lek. Jan Wilczek – Urolog
- Lek. Bartosz Bujała – Urolog
- Dr n. med. Tadeusz Dzióba – Urolog
- Dr n. med. Przemysław Chimiczewski – Ginekolog-Onkolog
- Lek. Marta Robenek – Ginekolog Położnik
- Dr n. med. Patrycja Fiegler-Rudol – Ginekolog Położnik
- Mgr Hanna Opiołka – Fizjoterapeuta uroginekologiczny
- Mgr Kaja Mierzwińska – Seksuolog
Im wcześniej rozpoczniesz diagnostykę i leczenie, tym lepsze rokowania i mniejsze ryzyko powikłań.
Kontakt
📍 Centrum Medyczne Medici
ul. Henryka Sienkiewicza 43, Radzionków
📞 Telefon: +48 609 318 801
📧 E-mail: kontakt@medici-radzionkow.pl
🌐 www.medici-radzionkow.pl
FAQ
Termin dyspareunia oznacza bolesne współżycie seksualne. W klasyfikacji ICD-10 zaburzenie to występuje pod kodem F52.6.
Tak. W większości przypadków dyspareunia jest uleczalna lub możliwa do znacznego złagodzenia, pod warunkiem prawidłowej diagnostyki i leczenia przyczynowego. Kluczowe jest podejście multidyscyplinarne.
Ból może być spowodowany infekcjami i stanami zapalnymi, suchością pochwy i zaburzeniami nawilżenia, pochwicą, bliznami po porodzie lub zabiegach, lękiem, stresem i negatywnymi doświadczeniami seksualnymi.
Ból przy głębokiej penetracji może wynikać z:
endometriozy, tyłozgięcia macicy, torbieli jajników, stanów zapalnych narządów miednicy mniejszej.
Jedną z możliwych przyczyn jest pochwica, czyli mimowolny skurcz mięśni pochwy, który uniemożliwia penetrację. Problem może mieć zarówno podłoże fizyczne, jak i psychiczne.
Czas trwania dyspareunii jest indywidualny i zależy od przyczyny. Nieleczona może utrzymywać się miesiącami lub latami, natomiast odpowiednio leczona często ustępuje całkowicie.
Diagnostyką i leczeniem zajmują się:
ginekolog lub urolog, fizjoterapeuta uroginekologiczny, psycholog lub seksuolog.