Zaburzenia wzrostu, senność, drażliwość – objawy niedoczynności tarczycy u dzieci (Radzionków i okolice)

Poradnia Endokrynologii Dziecięcej I USG

Jeśli Twoje dziecko wolniej rośnie, jest ciągle senne, ma suchą skórę i coraz częściej marznie, to są sygnały, których nie wolno lekceważyć. Tak wygląda najczęstszy „pacjent zero” w gabinecie endokrynologa dziecięcego. Dobra wiadomość: niedoczynność tarczycy jest rozpoznawalna i skutecznie leczona, a szybkie działanie zapobiega trwałym konsekwencjom (rozwojowym i szkolnym). W Centrum Medycznym Medici w Radzionkowie diagnozujemy i prowadzimy dzieci z chorobami tarczycy oraz wykonujemy USG tarczycy i badania TSH, fT-4, przeciwciała anty-TPO/anty-TG na miejscu.

Rola tarczycy w rozwoju dziecka – dlaczego to takie ważne?

Hormony tarczycy (T3, T4) napędzają wzrost, dojrzewanie układu nerwowego i metabolizm. U dzieci nawet niewielkie odchylenia dają duże skutki: spowolnienie wzrostu, pogorszenie koncentracji i wyników w nauce, zaburzenia nastroju. We wczesnym dzieciństwie niedobór hormonów tarczycy może zaburzać rozwój mózgu – dlatego na całym świecie wprowadzono przesiew noworodków w kierunku wrodzonej niedoczynności tarczycy (CH), który umożliwia wczesne leczenie i prawidłowy rozwój. 

Objawy niedoczynności tarczycy u dzieci – lista kontrolna rodzica

  • Zahamowanie wzrostu (dziecko „wypłaszcza się” na siatce centylowej, traci centyle).
  • Senność, brak energii, szybsza męczliwość.
  • Drażliwość, spadek motywacji, gorsza koncentracja / niższe oceny.
  • Sucha skóra, wypadanie włosów.
  • Zaparcia.
  • Marznięcie, chłodne dłonie i stopy.
  • Obrzęki twarzy/powiek.
  • Spowolnienie mowy i myślenia.
  • Opóźnione dojrzewanie płciowe (późniejsza miesiączka u dziewczynek) lub nieprawidłowy jego przebieg.
  • U niemowląt: przedłużająca się żółtaczka, wiotkość mięśni, powolny przyrost masy, opóźnienie rozwoju psychoruchowego.

Uwaga: objawy są nieswoiste i często rozwijają się powoli – badania krwi rozstrzygają wątpliwości. 

Skąd się bierze niedoczynność u dzieci?

  • Autoimmunologiczne zapalenie tarczycy (Hashimoto) – najczęstsza przyczyna u starszych dzieci i nastolatków.
  • Wrodzona niedoczynność tarczycy (CH) – wynik nieprawidłowego rozwoju tarczycy lub zaburzeń syntezy hormonów; wyłapywana w przesiewie noworodków i leczona od pierwszych dni życia. 
  • Niedobór jodu – w Polsce po obowiązkowym jodowaniu soli (od 1997 r.) populacyjny niedobór został skutecznie opanowany, ale zapotrzebowanie rośnie w okresach szybkiego wzrostu i u ciężarnych (ważne dla nastoletnich pacjentek). 
  • Rzadziej: leki (np. amiodaron), choroby przysadki (niedoczynność centralna), następstwa leczenia onkologicznego.

Kiedy zrobić badania?

Nie czekaj, jeśli:

  • dziecko przestaje rosnąć jak rówieśnicy albo „ucieka” w dół centyli,
  • pojawia się ciągła senność, spadek koncentracji, gorsze wyniki w szkole,
  • skóra staje się sucha, włosy przerzedzają się, często marznie,
  • dojrzewanie płciowe wygląda na opóźnione lub atypowe,
  • w rodzinie są choroby tarczycy (Hashimoto, Graves-Basedow).

Zestaw badań startowych: TSH, fT-4, anty-TPO, anty-TG + USG tarczycy. Decyzję o dalszym postępowaniu podejmuje endokrynolog. 

Jak wygląda diagnostyka i interpretacja wyników?

  • TSH i fT4 to testy pierwszego wyboru.
  • Podwyższone TSH z obniżonym fT4 = jawna niedoczynność → typowo leczenie.
  • TSH >10 mIU/l u dziecka zwykle skłania do włączenia terapii; przy TSH 4,5–10 mIU/l (tzw. subkliniczna) decyzja zależy od objawów, przeciwciał, USG i przebiegu w czasie. 
  • USG tarczycy ocenia wielkość, echo-geniczność (typowe cechy zapalenia), obecność guzków.

Dla noworodków istnieją osobne, szczegółowe algorytmy przesiewu i leczenia, które w Polsce są standardem; wczesne wdrożenie lewotyroksyny chroni przed uszkodzeniem rozwoju ośrodkowego układu nerwowego. 

Leczenie – co robi endokrynolog dziecięcy?

Leczeniem z wyboru jest lewotyroksyna (L-T4) w postaci tabletek. Dawkę dobiera lekarz do masy ciała, wieku i wyników badań.

  • W wrodzonej niedoczynności terapię zaczyna się natychmiast po rozpoznaniu (dzięki temu dzieci rozwijają się prawidłowo). Kontrole i korekty dawki są częste na początku i rzadsze później – zawsze indywidualnie. 
  • W nabytej niedoczynności (np. Hashimoto) celem jest normalizacja TSH/fT4 i ustąpienie objawów (poprawa energii, tempa wzrostu, koncentracji). 

Co ważne dla rodzica:

  • Tabletkę podajemy regularnie, na czczo, popijając wodą; unikamy podawania równocześnie z preparatami żelaza, wapnia, dużą dawką błonnika – mogą zaburzać wchłanianie.
  • Nie zmieniamy dawki „na oko” – decyzja zawsze po badaniach i wizycie.

Dlaczego szybka diagnoza chorób tarczycy ma znaczenie?

  • Wzrost wraca na swój tor – dziecko „odrabia” centyle.
  • Mózg i układ nerwowy rozwijają się prawidłowo (kluczowe u najmłodszych).
  • Szkoła łatwiejsza – poprawia się koncentracja, pamięć, nastrój. To wymierne, udowodnione korzyści wczesnego przesiewu i leczenia. 

Radzionków i okolice – gdzie do endokrynologa dziecięcego?

Przyjmujemy dzieci z całego regionu: Radzionków, Bytom, Piekary Śląskie, Tarnowskie Góry, Świętochłowice, Chorzów, Ruda Śląska, Siemianowice Śląskie, Czeladź, Wojkowice, Częstochowa, Świerklaniec, Nakło Śląskie, Orzech, Zabrze.

W Centrum Medycznym Medici (Radzionków) wykonasz:

  • konsultację endokrynologiczną dziecka prowadzone przez Dr n. med Żanetę Malczyk,
  • USG tarczycy wysokiej klasy,
  • TSH, fT4, anty-TPO, anty-TG (pobranie na miejscu),
  • plan leczenia i regularne kontrole.

Obsługujemy również pacjentów w ramach wybranych ubezpieczeń zdrowotnych (Luxmed, Świat Zdrowia, PZU Zdrowie, JP Medica, Meedy/Generali, Enel-Med, Signal Iduna, Saltus, Future Healthcare, Allianz, Polmed, S7 Health, Telemedi ).

Zauważyłeś spowolnienie wzrostu lub przewlekłą senność? Umów dziecko do endokrynologa w Radzionkowie – im szybciej zbadamy TSH/fT4 i zrobimy USG, tym szybciej wróci energia i tempo wzrostu.

FAQ – najczęstsze pytania rodziców

1) Czy każda „subkliniczna” niedoczynność (TSH 4,5–10) wymaga leczenia?

Nie. Decyzję podejmuje się na podstawie objawów, obecności przeciwciał, USG i trendu TSH w czasie. TSH >10 mIU/l u dzieci najczęściej skłania do leczenia; poniżej tej wartości część pacjentów obserwujemy i kontrolujemy. 

2) Czy USG tarczycy jest bolesne?

Nie. To bezpieczne, bezbolesne badanie obrazowe trwające kilka–kilkanaście minut.

3) Jak szybko widać poprawę po włączeniu L-T4?

U wielu dzieci energia i koncentracja poprawiają się w ciągu kilku tygodni, a tempo wzrostu normalizuje się w kolejnych miesiącach – to zależy od wyjściowej nied-oborowości i dawki. Celem jest normalizacja TSH/fT4. 

4) Czy w Polsce wciąż mamy niedobór jodu?

Nie populacyjne. Po wprowadzeniu obowiązkowego jodowania soli (1997) Polska należy do krajów z wystarczającym zaopatrzeniem w jod. Wyjątkiem są okresy zwiększonego zapotrzebowania (ciąża, laktacja) – wtedy zaleca się dodatkową suplementację wg zaleceń. 

5) Jak wygląda przesiew noworodków w kierunku wrodzonej niedoczynności?

To standard: z kropli krwi ocenia się TSH, a dzieci z nieprawidłowym wynikiem trafiają szybko na diagnostykę i leczenie – to zabezpiecza rozwój mózgu. Polska ma długoletni, skuteczny program przesiewowy. 

Jak przygotować dziecko do badań?

  • Krew (TSH, fT4, przeciwciała) – najlepiej rano, na czczo (woda dozwolona).
  • USG tarczycy – bez specjalnego przygotowania.
  • Zabierz książeczkę zdrowia i dotychczasowe siatki centylowe (jeśli prowadzisz), listę leków i suplementów.