Gruczolak nadnerczy (ICD-10: D35.0)

Co to jest gruczolak nadnerczy?

Gruczolak nadnerczy to łagodny nowotwór kory nadnerczy, oznaczany kodem ICD-10 D35.0 (nowotwór łagodny nadnerczy). W praktyce klinicznej często jest wykrywany przy okazji badania obrazowego jamy brzusznej (tzw. incydentaloma nadnerczy) i może być czynny (wydzielający hormony) lub nieczynny.

Jakie są przyczyny i mechanizm rozwoju gruczolaka nadnerczy?

Gruczolaki nadnerczy powstają wskutek proliferacji komórek kory nadnerczy. Przyczyny nie są w pełni poznane; czynniki genetyczne, lokalne mutacje i wpływ hormonalny mogą odgrywać rolę. W niektórych przypadkach występuje autonomiczne wydzielanie kortyzolu (tzw. łagodne samodzielne wydzielanie kortyzolu – MACS: mild autonomous cortisol secretion).

Objawy, które mogą wystąpić przy gruczolakach nadnerczy

Symptomy hormonalnej czynności gruczolaka

  • Wydzielanie nadmiaru kortyzolu → cechy zespołu Cushinga (ICD-10 E24) lub „podkliniczne” nadmierne wydzielanie kortyzolu → nadciśnienie tętnicze, cukrzyca typu 2, osteoporoza, duszność.
  • Wydzielanie aldosteronu → pierwotny hiperaldosteronizm (ICD-10 E26.0) → nadciśnienie, hipokaliemia.
  • Wydzielanie katecholamin (rzadko) → cechy guza chromochłonnego (ICD-10 E34.0) → napadowe nadciśnienie, bóle głowy, poty, kołatanie serca.

Objawy w przypadku nieczynnych gruczolaków

W większości przypadków gruczolak nadnerczy pozostaje bezobjawowy. Często wykrywany jest przypadkowo w badaniach obrazowych wykonanych z innego powodu („incydentaloma”).

Lista objawów, których pacjenci z gruczolakiem nadnerczy mogą szukać:

  • Niewyjaśnione nadciśnienie tętnicze oporne na leczenie
  • Hipokaliemia (obniżony potas), osłabienie mięśni, skurcze
  • Objawy nadmiaru kortyzolu: przyrost masy ciała (szczególnie brzucha), łatwe siniaczenie, rozstępy, osłabienie mięśni, zaburzenia miesiączkowania
  • Cukrzyca typu 2 lub pogorszenie kontroli glikemii
  • Osteoporoza, złamania niskoenergetyczne
  • Bóle i zawroty głowy, kołatania serca, nadmierna potliwość
  • Utrzymujące się zmęczenie, spadek kondycji
  • Objawy niejednoznaczne, trudne do sklasyfikowania mimo badań
  • Stwierdzenie „guz nadnercza wykryty przypadkowo” w TK/MR jamy brzusznej
  • Pytania o znaczenie terminu „incydentaloma nadnerczy” po wyniku obrazowania

Diagnostyka: jakie badania i jakie wyniki powinny niepokoić?

Badania obrazowe

  • Tomografia komputerowa bez kontrastu nadnerczy; cecha łagodnego guza: Hounsfield units (HU) ≤ 10, homogeniczny obraz.
  • Jeśli HU > 20 lub guz ≥ 4 cm lub heterogenny → ryzyko złośliwości zwiększone; wymagana ocena wielospecjalistyczna.
  • Wzrost guza o > 20% i ≥5 mm w wymiarze maksymalnym w kolejnej kontrolnej TK/MR → sugeruje progresję i wskazanie do rozważenia operacji.

Badania hormonalne i biochemiczne

  • Test supresji 1 mg deksametazonu (nocny) → po 9:00 rano poziom kortyzolu ≤ 50 nmol/L (≤1.8 µg/dL) uznawany za prawidłowy. Wynik powyżej tego progu może wskazywać na łagodne samodzielne wydzielanie kortyzolu (MACS).
  • Pomiar metanefryn we krwi/plazmie lub metanefryn w moczu — w celu wykluczenia guza chromochłonnego.
  • W przypadku nadciśnienia lub hipokaliemii: stosunek aldosteron/renina (ARR) — aby wykluczyć pierwotny hiperaldosteronizm.
  • Dodatkowo: profil lipidowy, glukoza na czczo/HbA1c, densytometria kości (ocean osteoporozy może być konsekwencją wydzielania kortyzolu).

Wyniki, które powinny niepokoić

  • Guz ≥ 4 cm, heterogenny, HU > 20 → zwiększone ryzyko złośliwości (nowotwór kory nadnerczy) → wymaga szybkiej diagnostyki.
  • Po teście deksametazonu poziom kortyzolu > 50 nmol/L (1,8 µg/dL) w kontekście MACS → potencjalny wpływ na choroby metaboliczne.
  • W przypadku ARR podwyższone i hipokaliemia + nadciśnienie → podejrzenie hiperaldosteronizmu → konieczne dalsze badania.
  • Wzrost guza w kolejnych badaniach obrazowych (>20% i ≥5 mm) → sygnał do konsultacji chirurgicznej.

Najczęstsze choroby diagnozowane przy wizycie endokrynologicznej

  • Nieczynny gruczolak nadnerczy (incydentaloma)
  • Łagodne autonomiczne wydzielanie kortyzolu (MACS)
  • Zespół Cushinga (ICD-10 E24) — rzadziej, ale możliwe przy czynnych guzach nadnerczy
  • Pierwotny hiperaldosteronizm (ICD-10 E26.0)
  • Guz chromochłonny (ICD-10 E34.0) — w obrazie nadnercza i nadciśnienia
  • Nowotwór złośliwy kory nadnerczy (ICD-10 C74) — rzadszy, ale brany pod uwagę
  • Wtórne nadnercze zmiany (np. przerzuty)

Leczenie gruczolaka nadnerczy

Postępowanie zachowawcze

Jeśli guz jest nieczynny, ma cechy łagodne w obrazowaniu (HU ≤ 10, homogeniczny, rozmiar <4 cm) i brak cech hormonalnych → zwykle brak konieczności leczenia operacyjnego, wykonywana kontrola kliniczna i obrazowa.

Leczenie operacyjne

Rozważa się zabieg chirurgiczny (adrenalektomia) gdy:

  • guz wydziela hormony w sposób klinicznie znaczący (Cushinga, hiperaldosteronizm, chromochłonny)
  • guz ma cechy dużego rozmiaru (zwykle >4 cm) lub niejasną charakterystykę złośliwości
  • występuje progresja guza w badaniach kontrolnych
    Wskazania muszą być indywidualnie oceniane przez zespół wielospecjalistyczny (endokrynolog, chirurg, radiolog/ultrasonografista).

Dieta i styl życia

Gruczolak nadnercza dieta
Brak specyficznej diety wpływającej na guz. Dietę dostosowuje się do zaburzeń hormonalnych (np. ograniczenie sodu przy aldosteronomie).

Wskazówki dla pacjenta

Pacjent z rozpoznanym gruczolakiem nadnerczy powinien być monitorowany pod kątem nadciśnienia, cukrzycy, osteoporozy, lipidów. W przypadku wydzielania kortyzolu lub aldosteronu, konieczna jest specjalistyczna terapia (farmakologiczna/operacyjna).

Specjaliści od gruczolaków nadnerczy

Hubert Mado – ZnanyLekarz.pl Magdalena Romańczuk – ZnanyLekarz.pl

📍 Centrum Medyczne Medici
ul. Henryka Sienkiewicza 43, Radzionków
📞 Telefon: +48 609 318 801
📧 E-mail: kontakt@medici-radzionkow.pl
🌐 www.medici-radzionkow.pl

Przeczytaj też:

FAQ: Gruczolak nadnercza (adenoma adrenal gland)

Czy gruczolak nadnercza jest groźny?
Tak, jeśli produkuje hormony lub szybko rośnie. Nieleczony czynny hormonalnie prowadzi do powikłań (nadciśnienie, cukrzyca, osteoporoza).

Czy powinienem martwić się gruczolakiem nadnerczy?
Tak, dopóki nie zostanie oceniony pod kątem aktywności hormonalnej i ryzyka złośliwości.

Gruczolak nadnerczy rokowania
Po leczeniu bardzo dobre. Usunięcie czynnych hormonalnie zmian zwykle normalizuje parametry.

Jak szybko rośnie gruczolak nadnercza?
Zwykle powoli, często bez wzrostu latami. Wzrost >5 mm/rok wymaga dalszej diagnostyki.

Czy gruczolak nadnerczy boli?
Nie. Ból sugeruje inne rozpoznanie lub duży guz uciskający struktury.

Czy gruczolak nadnercza rośnie?
Może, ale większość pozostaje stabilna.

Czy gruczolak nadnercza powoduje tycie?
Tak, jeśli wydziela kortyzol (zespół Cushinga) lub aldosteron (retencja sodu → obrzęki, nadwaga).

Od czego powstaje gruczolak nadnercza? / Od czego robią się gruczolaki?
Nieznana jednoznaczna przyczyna. Częstsze z wiekiem, u osób z otyłością, nadciśnieniem, cukrzycą.

Czy gruczolak może przekształcić się w raka?
Nie, ale guzy >4 cm lub z szybkim wzrostem mogą być od początku rakiem adrenalnym, a nie gruczolakiem.

Czy gruczolak nadnercza jest wyleczalny?
Tak. Leczenie chirurgiczne lub kontrola endokrynologiczna.

Jak długo można żyć z guzem nadnerczy?
Nieczynne hormonalnie – całe życie bez objawów. Czynne – skraca życie przez powikłania, jeśli nieleczone.

Czy stres może powodować guzy nadnerczy?
Brak dowodów.

Czy gruczolak nadnercza trzeba usunąć? / Czy wszystkie usuwać?
Nie. Wskazania do usunięcia:
• guz czynny hormonalnie
• średnica >4 cm
• cechy złośliwości w obrazowaniu
• szybki wzrost w kontroli

Jak leczyć gruczolak nadnercza?
• chirurgia laparoskopowa w guzach czynnych lub podejrzanych
• obserwacja i kontrola hormonalna nieczynnych, małych zmian

Czy gruczolak można usunąć bez usuwania nadnercza?
Rzadko. Standardem jest usunięcie całego nadnercza po stronie guza.

Jak duży może być gruczolak nadnerczy?
Najczęściej 1–3 cm. >4 cm → większe ryzyko nowotworu złośliwego.

Kto leczy gruczolaka nadnercza?
Endokrynolog + chirurg endokrynny.

Źródła