Hashimoto - Autoimmunologiczne Zapalenie Tarczycy

Hashimoto to przewlekła autoimmunologiczna choroba tarczycy, w której układ odpornościowy niszczy komórki gruczołu i prowadzi do stopniowego rozwoju niedoczynności tarczycy (ICD-10: E06.3). Stan zapalny trwa latami, często bezobjawowo na początku. Jest to najczęstsza przyczyna niedoboru hormonów tarczycy w populacji, szczególnie u kobiet. Choroba wymaga stałej kontroli endokrynologicznej, ponieważ zaburzenia hormonalne wpływają na metabolizm całego organizmu, funkcjonowanie układu sercowo-naczyniowego, nerwowego, rozrodczego i gospodarkę energetyczną.

Najczęstsza przyczyna niedoczynności tarczycy. Przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie niszczy komórki tarczycy → spadek produkcji hormonów: T4 (tyroksyna) i T3 (trójjodotyronina).

Mechanizm (logicznie):
Układ odpornościowy produkuje przeciwciała przeciw tarczycy:
– anty-TPO (przeciw peroksydazie tarczycowej)
– anty-TG (przeciw tyreoglobulinie)
→ przewlekły stan zapalny → włóknienie gruczołu → niedoczynność.

Objawy niedoczynności w Hashimoto

Najczęściej wynikają z obniżonego metabolizmu spowodowanego małym stężeniem T3/T4.

• chroniczne zmęczenie
• senność
• nietolerancja zimna
• przyrost masy ciała
• zaparcia
• suchość skóry, wypadanie włosów
• obrzęki twarzy / dłoni
• depresyjny nastrój, spowolnienie psychoruchowe
• zaburzenia miesiączkowania, obniżone libido
• bradykardia

Wole tarczycy: powiększenie narządu widoczne lub wyczuwalne.

Objawy alarmowe: narastające obrzęki, omdlenia, zaburzenia rytmu serca → konieczna pilna diagnostyka.

Przyczyny niedoczynności w autoimmunologicznym zapaleniu tarczycy w przebiegu Hashimoto

Przyczyna jest autoimmunologiczna. Układ odpornościowy atakuje tarczycę → przewlekłe zapalenie → niedoczynność. Kod ICD-10: E06.3.

Czynniki udokumentowane:
• predyspozycje genetyczne (m.in. HLA, CTLA-4)
• płeć żeńska i zmiany hormonalne (ciąża, menopauza)
• nadmierna podaż jodu
• niedobór selenu
• choroby autoimmunologiczne współistniejące (np. celiakia, cukrzyca typu 1)
• radioterapia szyi, promieniowanie jonizujące
• stres jako czynnik wyzwalający, nie pierwotny sprawczy

Hashimoto u kobiet

Częstość większa z powodu roli estrogenów w aktywacji układu immunologicznego.
Kluczowe sytuacje kliniczne:
• planowanie ciąży i ciąża: konieczne TSH <2,5 mIU/l
• większe ryzyko poronień przy nieleczonej niedoczynności
• częstsze zaburzenia cyklu i płodności

Hashimoto u mężczyzn

Objawy mogą być później rozpoznane i mniej typowe:
• osłabienie libido
• spadek testosteronu
• pogorszenie jakości nasienia
Diagnostyka i leczenie identyczne jak u kobiet.

Jakie badania wykonuje endokrynolog

Podstawowe laboratoryjne:

Parametr	Wynik sugerujący problem
TSH	podwyższone >4,0–4,5 mIU/l
fT4	obniżone poniżej normy
fT3	rzadziej diagnostyczne, obniżone
anty-TPO	dodatnie, często bardzo wysokie
anty-TG	dodatnie
Tg	pomocnicze

Dodatkowo: USG tarczycy
Cecha typowa: hipoechogeniczność, niejednorodna miąższ, zmiany zapalne.

Badania uzupełniające przy podejrzeniu powikłań: lipidogram, glukoza, morfologia, ferrytyna, B12, witamina D.

Wyniki, które wymagają pilnej oceny

• TSH >10 mIU/l – wskazanie do leczenia substytucyjnego
• znacznie obniżone fT4 – jawna niedoczynność
• szybkie powiększanie tarczycy – ryzyko chorób współistniejących (również nowotworu – rzadko)
• zaburzenia rytmu serca, nasilone obrzęki – ciężka niedoczynność

Leczenie

Cel medyczny: stabilizacja TSH i fT4 → usunięcie objawów niedoczynności.

Leczenie podstawowe:
• lewotyroksyna (L-T4) – dobór dawki przez endokrynologa
Kontrola: co 6–12 tygodni do stabilizacji, potem co 6–12 miesięcy.

Brak leków modyfikujących proces autoimmunologiczny — dieta i suplementacja nie zastępują hormonów, gdy obserwowana jest niedoczynność.

Hashimoto — leki

• Lewotyroksyna (podstawowy lek substytucyjny)
• L-T3 stosowany wyjątkowo – brak korzyści rutynowych wg zaleceń ATA
• Suplementacja celowana tylko w przypadku niedoborów:
– selen (gdy niski poziom)
– witamina D (niedobór częsty w Hashimoto)
– żelazo/B12 jeśli niedokrwistość

Niedozwolone: samodzielne odstawianie hormonów i preparaty „naturalne” zawierające T3/T4 bez kontroli endokrynologa.

Hashimoto — co jeść

Zasada: dieta wspiera metabolizm i zmniejsza ryzyko niedoborów, ale nie leczy choroby.

Zalecenia:
• źródła selenu: orzechy brazylijskie, ryby, jaja
• białko pełnowartościowe
• produkty bogate w żelazo i B12 przy niedoborach
• witamina D zgodnie z wynikami badań
• warzywa i błonnik dla perystaltyki jelit

Ostrożnie:
• nadmiar jodu (suplementy bez wskazań → możliwe zaostrzenie autoimmunizacji)
• duże ilości surowych warzyw kapustnych przy niedoborze jodu → efekt wolotwórczy, ale przy normalnej podaży jodu problem niewielki

Brak dowodów naukowych na leczenie dietą bezglutenową u osób bez celiakii.

Często współistniejące choroby autoimmunologiczne

• Cukrzyca – E11
• Celiakia – K90.0
• Choroba Addisona – E27.1
• Toczeń – M32
• RZS – M05
• Bielactwo – L80
• Choroba Gravesa-Basedowa – E05

Endokrynolog ocenia konieczność dalszej diagnostyki, jeśli objawy wskazują na inne układy.

Kiedy konieczna jest szybka wizyta u endokrynologa

• nagłe powiększenie tarczycy
• objawy ciężkiej niedoczynności: senność, spowolnienie, obrzęki, bradykardia
• planowanie ciąży – konieczna stabilizacja TSH <2,5 mIU/l
• zaburzenia rytmu serca po zmianie dawki lewotyroksyny

Specjaliści od leczenie autoimmunologicznego zapalenia tarczycy Hashimoto

Hubert Mado – ZnanyLekarz.pl

Przeczytaj też:

Najczęstsze pytania pacjentów (FAQ)

Jak wygląda człowiek z Hashimoto?
Obserwowane są objawy niedoczynności: sucha skóra, obrzęki twarzy, spowolnienie, nadwaga. Nie ma jednego typowego „wyglądu”.

Czego nie powinno się jeść przy Hashimoto?
Nadmiernych źródeł jodu (suplementy, duże ilości wodorostów). Eliminacje tylko przy udokumentowanej nietolerancji (np. celiakia).

Po czym poznać, że ma się Hashimoto?
Najczęściej zmęczenie, senność, zaparcia, przyrost masy ciała, obniżona tolerancja zimna. Ostateczne rozpoznanie po badaniach: TSH, fT4, anty-TPO, USG.

Jak długo żyje się z Hashimoto?
Choroba przewlekła na całe życie. Przy prawidłowym leczeniu oczekiwana długość życia jest prawidłowa.

Co się dzieje z twarzą przy Hashimoto?
Możliwe są obrzęki na skutek zatrzymywania wody w tkankach.

Jakie są cechy twarzy charakterystyczne dla choroby Hashimoto?
Puchnięcie powiek, obrzęk warg, suchość skóry. Zależne od stopnia niedoczynności.

Co pić rano przy Hashimoto?
Lewotyroksyna na czczo popijana wodą. Kawa i herbata dopiero po 30–60 min, aby nie zaburzać wchłaniania.

Czy jajka są szkodliwe dla Hashimoto?
Nie. Jajka to źródło selenu i jodu. Zakaz nie istnieje.

Ile witaminy D przy Hashimoto?
Suplementacja wg stężenia 25(OH)D. Bez wyniku brak uzasadnionej dawki.

Od czego dostaje się Hashimoto?
Predyspozycje genetyczne + czynniki środowiskowe (nadmiar jodu, współistniejące choroby autoimmunologiczne).

Czy Hashimoto widać w morfologii?
Nie rozpoznaje choroby, ale może ujawnić niedokrwistość towarzyszącą niedoczynności.

Ile wynosi TSH przy Hashimoto?
Podwyższone względem normy. Typowo >4,0–4,5 mIU/l przy niedoczynności.

Co się dzieje z nieleczonym Hashimoto?
Postępująca niedoczynność: zaburzenia rytmu serca, wysoki cholesterol, ryzyko śpiączki hipometabolicznej (ciężkie przypadki).

Kto najczęściej choruje na Hashimoto?
Kobiety 30–50 r.ż., ale choroba występuje także u mężczyzn i dzieci.

Jak wyglądają oczy przy Hashimoto?
Mogą być obrzęknięte powieki. Bez zmian typowych dla choroby Gravesa-Basedowa (wytrzeszcz).

Najczęstsze pytania autoimmunologiczne zapalenie tarczycy

Czego nie można robić przy Hashimoto?
Odstawiać lewotyroksyny bez kontroli lekarza. Suplementować dużych dawek jodu bez wskazań.

Co swędzi przy chorej tarczycy?
Sucha skóra w niedoczynności może powodować świąd. Sam gruczoł tarczycy nie swędzi.

Czy Hashimoto wyniszcza organizm?
Brak leczenia → spowolnienie metaboliczne, miażdżyca, zaburzenia serca. Leczenie eliminuje ryzyko wyniszczenia.

Jak wyglądają ręce przy niedoczynności tarczycy?
Sucha, zimna skóra, obrzęki dłoni.

Z czym można pomylić Hashimoto?
Depresja, zespół przewlekłego zmęczenia, niedobory żelaza/B12, choroba Gravesa-Basedowa.

Czy Euthyrox jest lekiem na chorobę Hashimoto?
Euthyrox (lewotyroksyna) leczy niedoczynność, nie proces autoimmunizacyjny.

Jakie są objawy choroby Hashimoto u dziecka?
Spowolniony wzrost, zmęczenie, przyrost masy ciała, gorsze wyniki w szkole.

Czy choroba Hashimoto ma wpływ na ciążę?
Tak. Nieprawidłowe TSH zwiększa ryzyko poronień i powikłań. Konieczna kontrola endokrynologiczna.

Czy chora tarczyca powoduje zawroty głowy?
Przy ciężkiej niedoczynności możliwe z powodu bradykardii lub niedokrwistości.

Co pogarsza Hashimoto?
Suplementy jodu bez wskazań. Nieprawidłowe dawkowanie hormonów.

Jakie owoce nie są dobre dla osób chorych na Hashimoto?
Brak zakazu owoców. Problem dotyczy tylko diety wysokokalorycznej przy nadwadze.

Co jeść, żeby szybko schudnąć przy Hashimoto?
Deficyt kaloryczny + leczenie lewotyroksyną, bo bez wyrównanego TSH redukcja jest nieskuteczna.

Czy przy zapaleniu tarczycy można brać jod?
Tylko przy udokumentowanym niedoborze lub zaleceń lekarza.

Jakie są skutki uboczne brania Euthyroxu?
Przy zbyt wysokiej dawce: kołatania serca, chudnięcie, drżenia — efekt nadmiaru hormonów.

Czy przy Hashimoto trzeba brać hormony?
Tak, gdy występuje jawna lub objawowa niedoczynność. Bez leczenia hormony pozostają niewystarczające.

Źródła

Pacjent.gov
Wikipedia

Hashimoto – autoimmunologiczne zapalenie tarczycy E06.3