Jak miażdżyca stopniowo niszczy nasze tętnice?

Miażdżyca to jedna z najczęściej występujących chorób układu krążenia, która przez długi czas może rozwijać się bez wyraźnych objawów. Jej istotą jest stopniowe zwężanie tętnic na skutek odkładania się w ich ścianach substancji tłuszczowych, co utrudnia prawidłowy przepływ krwi. Nieleczona miażdżyca zwiększa ryzyko poważnych powikłań, takich jak zawał serca czy udar mózgu.

W artykule wyjaśniamy, czym jest miażdżyca i jakie mechanizmy odpowiadają za jej rozwój. Omawiamy także metody diagnostyczne oraz sposoby leczenia i profilaktyki, które mogą pomóc w ograniczeniu ryzyka jej wystąpienia.

Czym jest miażdżyca?

Miażdżyca jest przewlekłą chorobą tętnic, która prowadzi do stopniowego zwężania ich światła i ograniczenia przepływu krwi. Proces ten rozpoczyna się od odkładania substancji tłuszczowych, głównie cholesterolu, w ścianach naczyń krwionośnych. Z czasem tworzą się tzw. blaszki miażdżycowe, które zwężają tętnice i utrudniają dostarczanie tlenu oraz składników odżywczych do narządów i tkanek.

Choroba najczęściej obejmuje średnie i duże tętnice. Wraz z postępem zmian miażdżycowych wzrasta ryzyko niedokrwienia narządów, co może prowadzić do rozwoju choroby niedokrwiennej serca, problemów z krążeniem w kończynach dolnych oraz innych poważnych schorzeń. Dodatkowym zagrożeniem jest możliwość pęknięcia wspomnianej wcześniej blaszki miażdżycowej, co sprzyja powstawaniu skrzepów mogących całkowicie zablokować przepływ krwi w naczyniu. Taka sytuacja może skutkować m.in. zawałem serca lub udarem mózgu.

W Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ICD-10 miażdżyca została sklasyfikowana pod kodem I70.

Jak rozwija się miażdżyca?

Dla lepszego zobrazowania rozwoju miażdżycy, kolejne etapy zostały przedstawione w poniższej tabeli:

Etap	Co się dzieje?
1. Odkładanie tłuszczów	W ścianach tętnic zaczynają gromadzić się substancje tłuszczowe, głównie cholesterol.
2. Powstawanie blaszki	Złogi stopniowo powiększają się, tworząc blaszkę miażdżycową.
3. Zwężenie tętnicy	Blaszka ogranicza światło naczynia, utrudniając przepływ krwi.
4. Niedokrwienie tkanek	Narządy otrzymują mniej tlenu i składników odżywczych.
5. Powikłania	Pęknięcie blaszki może doprowadzić do powstania skrzepu i całkowitego zamknięcia tętnicy.

Przyczyny i czynniki ryzyka miażdżycy

Rozwój miażdżycy jest procesem złożonym, na który wpływa wiele różnych czynników. Niektóre z nich są związane ze stylem życia i codziennymi nawykami, podczas gdy inne wynikają ze stanu zdrowia, uwarunkowań genetycznych lub wieku. Dla większej przejrzystości czynniki zwiększające ryzyko rozwoju miażdżycy podzieliliśmy na dwie główne kategorie:

Kto jest najbardziej narażony na zachorowanie?

Ryzyko rozwoju miażdżycy wzrasta wraz z wiekiem, a pierwsze objawy najczęściej pojawiają się po 50. roku życia. Choroba częściej występuje u mężczyzn, jednak po menopauzie ryzyko u kobiet znacząco się zwiększa ze względu na zmiany hormonalne.

Objawy miażdżycy

Objawy miażdżycy zależą przede wszystkim od tego, które tętnice zostały objęte zmianami chorobowymi. Ponieważ naczynia krwionośne dostarczają krew do wszystkich narządów organizmu, symptomy mogą mieć bardzo różny charakter. U części osób choroba przez długi czas przebiega bezobjawowo, a pierwsze dolegliwości pojawiają się dopiero w zaawansowanym stadium.

Jak diagnozuje się miażdżycę?

Najważniejsza jest regularna diagnostyka, gdyż w ten sposób miażdżyca może zostać rozpoznana znacznie szybciej. Szczególne znaczenie ma kontrola poziomu lipidów we krwi, ponieważ podwyższony poziom cholesterolu LDL i trójglicerydów należy do najważniejszych czynników sprzyjających rozwojowi choroby. Podstawowym badaniem wykorzystywanym w ocenie ryzyka miażdżycy jest lipidogram, który pozwala określić stężenie cholesterolu całkowitego, frakcji LDL i HDL oraz trójglicerydów.

W diagnostyce wykorzystuje się również pomiar ciśnienia tętniczego, badania krwi oraz, w razie potrzeby, specjalistyczne badania kardiologiczne pomagające ocenić stan naczyń krwionośnych i pracę serca. Regularne badania są szczególnie zalecane osobom z nadwagą lub otyłością, nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą, chorobami nerek, a także tym, u których w rodzinie występowały zaburzenia lipidowe lub choroby sercowo-naczyniowe.

Możliwe powikłania miażdżycy

Zawał serca może wystąpić, gdy blaszka miażdżycowa pęknie, a powstały zakrzep całkowicie zablokuje przepływ krwi w tętnicy wieńcowej, prowadząc do uszkodzenia mięśnia sercowego.

Udar mózgu jest następstwem znacznego ograniczenia lub całkowitego zatrzymania dopływu krwi do części mózgu na skutek zmian miażdżycowych w tętnicach.

Postępujące zwężenie tętnic może powodować niedostateczne ukrwienie kończyn lub narządów wewnętrznych, prowadząc do bólu, zaburzeń funkcjonowania tkanek oraz ich uszkodzenia.

Leczenie i profilaktyka miażdżycy

Zmiana stylu życia

Podstawą leczenia miażdżycy jest modyfikacja stylu życia. Zaleca się stosowanie zbilansowanej diety bogatej w warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste i zdrowe tłuszcze, a także regularną aktywność fizyczną. Istotne znaczenie ma również utrzymanie prawidłowej masy ciała, rezygnacja z palenia tytoniu oraz kontrolowanie chorób współistniejących, takich jak nadciśnienie tętnicze czy cukrzyca.

Leczenie farmakologiczne

W terapii miażdżycy najczęściej stosuje się statyny, które zmniejszają produkcję cholesterolu w wątrobie i pomagają utrzymać prawidłowy poziom lipidów we krwi. Jeśli leczenie statynami jest niewystarczające lub źle tolerowane, lekarz może zalecić inne leki obniżające stężenie lipidów, takie jak ezetymib lub fenofibrat. W niektórych przypadkach konieczne jest jednoczesne stosowanie kilku preparatów.

Leczenie zabiegowe i chirurgiczne

U części pacjentów, mimo stosowania leków i zmian stylu życia, nie udaje się osiągnąć oczekiwanych efektów leczenia. W takich sytuacjach można rozważyć aferezę lipoproteinową – zabieg polegający na usuwaniu z krwi nadmiaru cholesterolu LDL. Metoda ta może skutecznie obniżać poziom lipidów, jednak wymaga regularnego powtarzania i jest stosowana głównie w wybranych przypadkach.

Skorzystaj z opieki specjalisty od chorób serca

Lek. Katarzyna Łagodzińska – Kardiolog, Internista

Wczesne rozpoznanie to lepsze rokowania i mniejsze ryzyko powikłań.

FAQ