Neurochirurgia: Jakie choroby leczy neurochirurg i jak wygląda ich leczenie?

Dlaczego powstają guzy mózgu? 

Nie do końca wiadomo, co powoduje rozwój guzów mózgu, ale istnieją pewne czynniki ryzyka. Należą do nich predyspozycje genetyczne, narażenie na promieniowanie oraz niektóre zespoły genetyczne, jak np. nerwiakowłókniakowatość. 

Objawy, które mogą sugerować obecność guza mózgu 

Objawy guza mózgu zależą od jego lokalizacji i wielkości. Pacjenci najczęściej zgłaszają: 

• bóle głowy, które nie ustępują po lekach przeciwbólowych i nasilają się rano, 
• nudności i wymioty, niezwiązane z problemami żołądkowymi, 
• zawroty głowy i zaburzenia równowagi, 
• pogorszenie widzenia lub podwójne widzenie, 
• napady padaczkowe, zwłaszcza u osób, które nigdy wcześniej ich nie miały. 

Jak wygląda diagnostyka i leczenie? 

Podstawą diagnostyki jest rezonans magnetyczny (MRI) lub tomografia komputerowa (CT). Jeśli neurochirurg podejrzewa, że guz może być nowotworowy, konieczna jest biopsja. 

Leczenie zależy od rodzaju guza. W przypadku nowotworów złośliwych najczęściej stosuje się operację, a następnie chemioterapię lub radioterapię. Guzy łagodne często można leczyć samą operacją, bez konieczności dalszego leczenia. 

Tętniaki mózgu – ukryte zagrożenie 

Tętniak to osłabiona ściana naczynia krwionośnego w mózgu, która może się rozszerzać, tworząc wypukłość. Problem pojawia się, gdy tętniak pęka, co prowadzi do groźnego dla życia krwotoku mózgowego. 

Kto jest najbardziej narażony? 

Tętniaki mogą występować u każdego, ale istnieją czynniki, które zwiększają ryzyko ich powstania i pęknięcia. Należą do nich: 

• nadciśnienie tętnicze, 
• palenie papierosów, 
• choroby genetyczne, 
• nadużywanie alkoholu. 

Czy tętniak daje objawy? 

Wielu pacjentów nie wie, że ma tętniaka, dopóki ten nie pęknie. Jednak w niektórych przypadkach mogą pojawić się objawy ostrzegawcze, takie jak: 

• nagły, bardzo silny ból głowy, 
• zaburzenia widzenia, 
• opadająca powieka, 
• problemy z mową. 

Jak można to leczyć? 

Tętniaki wykrywa się za pomocą angiografii mózgowej lub MRI. W przypadku dużych tętniaków neurochirurdzy mogą zdecydować się na ich zabezpieczenie, zanim dojdzie do pęknięcia. Stosuje się wówczas: 

• klipsowanie – podczas operacji neurochirurg zakłada metalowy klips na tętniak, 
• embolizację wewnątrznaczyniową – mniej inwazyjna metoda, w której przez naczynia wprowadza się specjalne spirale zamykające tętniak. 

Udar mózgu – wyścig z czasem 

Udar mózgu jest jedną z najczęstszych przyczyn zgonów i niepełnosprawności na świecie. Dzieli się na dwa główne typy: 

• udar niedokrwienny, który powstaje, gdy skrzep zatyka naczynie krwionośne w mózgu, 
• udar krwotoczny, który występuje, gdy dochodzi do pęknięcia naczynia i krwotoku do mózgu. 

Kto jest w grupie ryzyka? 

Podobnie jak w przypadku tętniaków, czynniki zwiększające ryzyko udaru to: 

• nadciśnienie tętnicze, 
• cukrzyca, 
• wysoki poziom cholesterolu, 
• palenie tytoniu, 
• otyłość i brak aktywności fizycznej. 

Jak rozpoznać udar? 

Objawy udaru są nagłe i wymagają natychmiastowej reakcji. Warto zapamiętać skrót FAST: 

• F (face) – opadający kącik ust, 
• A (arms) – osłabienie jednej ręki, 
• S (speech) – niewyraźna mowa, 
• T (time) – natychmiastowe wezwanie pomocy. 

Leczenie i rola neurochirurgii 

W przypadku udaru niedokrwiennego kluczowe jest jak najszybsze podanie leków trombolitycznych, które rozpuszczą skrzep. W ciężkich przypadkach stosuje się trombektomię mechaniczną – zabieg polegający na usunięciu skrzepu z naczynia. 

Neurochirurgia odgrywa kluczową rolę w leczeniu udarów krwotocznych. Jeśli krwotok spowodował duży krwiak, może być konieczne jego chirurgiczne usunięcie, aby zmniejszyć nacisk na mózg. 

Choroby kręgosłupa – kiedy neurochirurg może pomóc? 

Oprócz operacji mózgu i leczenia chorób naczyniowych, neurochirurdzy zajmują się również schorzeniami kręgosłupa. Problemy z kręgosłupem są jedną z najczęstszych przyczyn wizyt u lekarza, a w wielu przypadkach wymagają interwencji chirurgicznej. Ból pleców, drętwienie kończyn, ograniczona ruchomość – to objawy, które mogą wskazywać na poważne schorzenie neurologiczne. 

Dyskopatia i przepuklina krążka międzykręgowego – dlaczego bolą plecy? 

Kręgosłup człowieka składa się z kręgów oddzielonych od siebie elastycznymi krążkami międzykręgowymi (dyskami). Ich zadaniem jest amortyzowanie wstrząsów i zapewnienie elastyczności kręgosłupa. Z wiekiem, a także na skutek przeciążeń, urazów czy siedzącego trybu życia, dyski mogą ulegać degeneracji, tracąc swoją sprężystość i strukturę. W niektórych przypadkach może dojść do ich uszkodzenia i przemieszczenia fragmentu jądra miażdżystego poza właściwe miejsce – mówimy wtedy o przepuklinie krążka międzykręgowego. 

Kiedy dyskopatia wymaga interwencji neurochirurgicznej? 

Nie każda przepuklina krążka międzykręgowego wymaga operacji. W większości przypadków pacjentom pomagają fizjoterapia, leki przeciwbólowe oraz zmiana trybu życia. Jednak gdy dochodzi do ucisku na rdzeń kręgowy lub nerwy, może pojawić się: 

• silny ból pleców i kończyn, 
• drętwienie i mrowienie w rękach lub nogach, 
• osłabienie siły mięśniowej, 
• problemy z chodzeniem, 
• nietrzymanie moczu i stolca (w skrajnych przypadkach). 

W takich sytuacjach konieczna może być operacja. Neurochirurdzy wykonują zabiegi usunięcia przepukliny (mikrodiscektomia) lub wstawienia implantów międzykręgowych, aby odbarczyć ucisk na nerwy i przywrócić pacjentowi sprawność. 

Stenoza kanału kręgowego – gdy rdzeń kręgowy ma za mało miejsca 

Zwężenie (stenoza) kanału kręgowego to schorzenie, które prowadzi do ucisku na rdzeń kręgowy lub korzenie nerwowe. Najczęściej dotyczy odcinka lędźwiowego i szyjnego kręgosłupa. 

Jakie są przyczyny zwężenia kanału kręgowego? 

Główną przyczyną stenozy jest proces zwyrodnieniowy, który pojawia się z wiekiem. Zmiany w kręgosłupie, takie jak przerost więzadeł, powstawanie osteofitów (narośli kostnych) czy uwypuklenie dysków, powodują stopniowe zmniejszanie przestrzeni dla rdzenia i nerwów. 

Jakie objawy daje stenoza kanału kręgowego? 

• Ból kręgosłupa promieniujący do kończyn – szczególnie przy dłuższym chodzeniu lub staniu, 
• uczucie sztywności i osłabienia nóg, 
• mrowienie i drętwienie kończyn, 
• problemy z chodzeniem, uczucie „ciężkich nóg”, 
• zaburzenia funkcji pęcherza i jelit (w zaawansowanych przypadkach). 

Jak można to leczyć? 

Leczenie zależy od stopnia zwężenia. W początkowych etapach stosuje się leczenie zachowawcze: rehabilitację, leki przeciwbólowe i sterydowe, a także iniekcje do kręgosłupa. Jeśli objawy nasilają się i ograniczają codzienne funkcjonowanie, neurochirurg może zalecić operacyjne odbarczenie kanału kręgowego, czyli usunięcie elementów uciskających nerwy. 

Kręgozmyk – przesunięcie kręgów 

Kręgozmyk to stan, w którym jeden kręg przesuwa się względem drugiego, powodując ucisk na rdzeń kręgowy i nerwy. Może być wrodzony, pourazowy lub wynikać ze zmian zwyrodnieniowych. 

Objawy kręgozmyku 

• ból pleców nasilający się przy dłuższym staniu i chodzeniu, 
• bóle promieniujące do nóg, 
• osłabienie siły mięśniowej, 
• zmiana postawy ciała i chodu. 

W łagodnych przypadkach stosuje się leczenie zachowawcze, ale jeśli przesunięcie kręgu jest znaczne i prowadzi do objawów neurologicznych, konieczna może być stabilizacja kręgosłupa za pomocą implantów chirurgicznych. 

Kiedy zgłosić się do neurochirurga z bólem kręgosłupa? 

Nie każdy ból pleców wymaga interwencji chirurgicznej. Wiele problemów można skutecznie leczyć rehabilitacją, zmianą trybu życia i odpowiednią farmakoterapią. Jednak istnieją sytuacje, w których konsultacja neurochirurgiczna jest konieczna: 

• ból pleców utrzymuje się przez wiele miesięcy i nie ustępuje mimo leczenia, 
• pojawiają się objawy neurologiczne, takie jak osłabienie kończyn czy zaburzenia czucia, 
• ból promieniuje do nóg lub rąk i utrudnia codzienne funkcjonowanie, 
• występują zaburzenia zwieraczy (nietrzymanie moczu, problem z oddawaniem stolca) – to pilna sytuacja wymagająca natychmiastowej konsultacji! 

Nowoczesna neurochirurgia oferuje małoinwazyjne techniki leczenia chorób kręgosłupa, dzięki którym pacjenci szybciej wracają do sprawności. Ważne jest jednak, aby nie bagatelizować pierwszych objawów i jak najszybciej skonsultować się z lekarzem, jeśli ból pleców staje się przewlekły i towarzyszą mu inne niepokojące symptomy. 

Zdrowy kręgosłup i mózg – co możemy zrobić, aby zapobiegać chorobom neurochirurgicznym? 

Podstawą profilaktyki jest zdrowy tryb życia. Zarówno w kontekście chorób kręgosłupa, jak i schorzeń mózgu, kluczowe są: 

• regularna aktywność fizyczna – unikanie długotrwałego siedzenia i dbanie o ruch, 
• utrzymanie prawidłowej masy ciała, 
• zdrowa dieta, bogata w składniki odżywcze wspierające układ nerwowy, 
• rzucenie palenia, które znacząco zwiększa ryzyko udaru i innych chorób neurochirurgicznych, 
• kontrola ciśnienia krwi i poziomu cukru, 
• regularne badania, zwłaszcza jeśli w rodzinie występowały przypadki chorób neurologicznych. 

Neurochirurgia to nie tylko operacje ratujące życie – to także dziedzina, która stale się rozwija, oferując pacjentom coraz skuteczniejsze i mniej inwazyjne metody leczenia. Jeśli masz objawy, które Cię niepokoją, nie czekaj – wczesna diagnoza to klucz do skutecznego leczenia i powrotu do zdrowia!