Niedoczynność tarczycy – od pierwszych sygnałów po skuteczne leczenie

Co to jest niedoczynność tarczycy?

Niedoczynność tarczycy to jedna z chorób tarczycy, w którym gruczoł tarczowy wytwarza zbyt mało hormonów – tyroksyny (T4) i trójjodotyroniny (T3). Hormony te regulują tempo przemiany materii, temperaturę ciała, funkcjonowanie serca, mięśni, układu nerwowego i trawiennego. Ich niedobór powoduje spowolnienie całego organizmu.

Choroba dotyczy głównie kobiet, zwłaszcza po 50. roku życia, ale może wystąpić również u młodszych dorosłych, a nawet u dzieci. Wyróżnia się formę pierwotną (wynik uszkodzenia samej tarczycy) oraz wtórną (związaną z zaburzeniami pracy przysadki mózgowej).

Kody ICD-10:

  • E03.9 – Niedoczynność tarczycy, nieokreślona
  • E03.5 – Niedoczynność tarczycy po leczeniu lub zabiegu
  • E03.0 – Wrodzona niedoczynność tarczycy
  • E06.3 – Przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy (choroba Hashimoto)

Objawy niedoczynności tarczycy

Objawy pojawiają się powoli i często są mylone z przemęczeniem, depresją lub starzeniem się organizmu.

Najczęstsze dolegliwości to:

  • ciągłe zmęczenie, senność, brak energii
  • przyrost masy ciała mimo prawidłowego odżywiania
  • sucha, chłodna skóra i łamliwe włosy
  • zaparcia, obrzęki twarzy i dłoni
  • uczucie zimna, spowolnienie mowy i ruchów
  • u kobiet: zaburzenia miesiączkowania i problemy z zajściem w ciążę
  • obniżony nastrój, spowolnione myślenie

Jeśli objawy utrzymują się dłużej niż kilka tygodni, należy wykonać badania hormonalne i skonsultować się z endokrynologiem.

Przyczyny niedoczynności tarczycy

Do najczęstszych przyczyn należą:

  • przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy (choroba Hashimoto)
  • leczenie jodem radioaktywnym lub operacja tarczycy
  • niedobór jodu w diecie
  • działanie niektórych leków (lit, amiodaron, interferon)
  • uszkodzenie przysadki mózgowej (niedoczynność wtórna)
  • wrodzone zaburzenia rozwoju tarczycy u noworodków

Niedoczynność może mieć charakter trwały lub przejściowy, np. po porodzie lub infekcji wirusowej.

Diagnostyka – jakie badania wykonać?

Rozpoznanie niedoczynności tarczycy opiera się na badaniach laboratoryjnych i obrazowych.

Badania krwi:

  • TSH – hormon przysadki pobudzający tarczycę; jego podwyższony poziom sugeruje niedoczynność.
  • FT4 (wolna tyroksyna) – jej niski poziom potwierdza spowolnioną pracę tarczycy.
  • FT3 (trójjodotyronina) – pomocnicze badanie, niskie wartości występują w zaawansowanej chorobie.
  • anty-TPO i anty-TG – przeciwciała charakterystyczne dla choroby Hashimoto.
  • cholesterol i lipidogram – często podwyższone w wyniku spowolnienia metabolizmu.
  • morfologia krwi – może wykazać niedokrwistość.

Badania obrazowe:

  • USG tarczycy – pozwala ocenić jej wielkość, strukturę i obecność zmian ogniskowych.
  • Scyntygrafia tarczycy – stosowana rzadziej, głównie przy diagnostyce wola lub guzków.

Wyniki, które powinny niepokoić:

  • TSH powyżej 4,0 mIU/l (niedoczynność subkliniczna)
  • TSH powyżej 10,0 mIU/l (niedoczynność jawna)
  • FT4 poniżej normy
  • obecność przeciwciał anty-TPO lub anty-TG
  • cholesterol LDL powyżej 160 mg/dl

Leczenie niedoczynności tarczycy

Podstawą leczenia jest stała suplementacja hormonów tarczycy, czyli przyjmowanie lewotyroksyny (Euthyrox, Letrox, L-Thyroxin). Lek działa tak samo jak naturalna tyroksyna produkowana przez organizm.

Dawkę ustala lekarz endokrynolog, na podstawie masy ciała, wieku, poziomu hormonów i ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Leczenie jest zazwyczaj długotrwałe, często do końca życia.

Celem terapii jest:

  • przywrócenie prawidłowego poziomu hormonów
  • ustąpienie objawów
  • poprawa metabolizmu i samopoczucia

Ważne jest, aby przyjmować lek na czczo, około 30 minut przed śniadaniem, i regularnie wykonywać kontrolne badania TSH (zazwyczaj co 6–12 miesięcy).

Najczęstsze choroby rozpoznawane przez endokrynologa

  • Niedoczynność tarczycy (E03.9)
  • Nadczynność tarczycy (E05.9)
  • Choroba Hashimoto (E06.3)
  • Wole guzkowe (E04.2)
  • Cukrzyca typu 2 (E11)
  • Zespół metaboliczny (E88.81)
  • Zaburzenia miesiączkowania o podłożu hormonalnym (N91.2)

Jakie wyniki powinny niepokoić?

Niepokojące są wyniki badań, które sugerują zaburzenia hormonalne lub autoimmunologiczne:

  • TSH > 10 mIU/l
  • FT4 poniżej normy
  • dodatni wynik anty-TPO lub anty-TG
  • cholesterol LDL powyżej 160 mg/dl
  • anemia w morfologii
  • niejednorodna echostruktura tarczycy w USG

W takich przypadkach konieczna jest wizyta u endokrynologa.

Jak wygląda wizyta u endokrynologa?

Podczas wizyty lekarz przeprowadza dokładny wywiad, ocenia objawy, zleca badania krwi i USG tarczycy. Następnie ustala leczenie oraz plan kontroli. W przypadku stwierdzenia niedoczynności przepisuje lewotyroksynę i monitoruje reakcję organizmu na terapię.

Wizyta kontrolna odbywa się zwykle po 6–8 tygodniach od rozpoczęcia leczenia, a następnie co kilka miesięcy.

Przeczytaj również

FAQ – najczęstsze pytania pacjentów

Czy niedoczynność tarczycy można wyleczyć?
Nie, ale dzięki leczeniu hormonalnemu można całkowicie wyrównać poziom hormonów i prowadzić normalne życie.

Czy mogę zajść w ciążę z niedoczynnością tarczycy?
Tak, jeśli choroba jest dobrze kontrolowana. U kobiet planujących ciążę poziom TSH powinien być poniżej 2,5 mIU/l.

Czy dieta ma znaczenie?
Tak. Warto spożywać produkty bogate w jod (ryby, owoce morza, sól jodowana) i selen (orzechy brazylijskie, jaja, mięso). Unikać nadmiaru soi, ponieważ może utrudniać wchłanianie hormonów.

Czy leki trzeba brać do końca życia?
W większości przypadków tak. U niektórych pacjentów z przejściową niedoczynnością (np. po porodzie) leczenie może zostać zakończone.

Jak często wykonywać badania kontrolne?
Na początku co 6–8 tygodni, potem co 6–12 miesięcy, zgodnie z zaleceniem lekarza.

Niedoczynność tarczycy to choroba, która rozwija się powoli, ale ma wpływ na cały organizm. Wczesne rozpoznanie i prawidłowe leczenie pozwalają uniknąć powikłań i prowadzić pełne, aktywne życie. Regularne wizyty u endokrynologa, kontrola TSH i FT4 oraz odpowiednia dawka leku są kluczowe dla utrzymania równowagi hormonalnej.

Jeśli odczuwasz przewlekłe zmęczenie, przyrost masy ciała, senność lub masz suchą skórę – wykonaj badania tarczycy. Wczesna diagnostyka to najprostszy sposób, by uniknąć długotrwałych problemów zdrowotnych.

Hubert Mado – ZnanyLekarz.pl