Nietolerancja białka mleka krowiego u niemowląt i dzieci

Nietolerancja białka mleka krowiego u niemowląt – objawy, diagnostyka i leczenie

Co to jest nietolerancja białka mleka krowiego u niemowląt (ABMK)?

Nietolerancja białka mleka krowiego u niemowląt (często używana jako synonim: uczulenie na białko mleka krowiego, alergia na białko mleka krowiego) oznacza reakcję immunologiczną lub nietolerancyjną na białka zawarte w mleku krowim. W literaturze najczęściej mówi się o Allergia na białko mleka krowiego (ang. CMPA ­– cow’s milk protein allergy) lub food-protein induced enteropathy / enterocolitis. (PMC)

W kontekście gastrologii dziecięcej i niemowląt kluczowe jest odróżnienie tej nietolerancji / alergii od innych schorzeń przewodu pokarmowego (np. nietolerancja laktozy, refluks, zakażenia) i rozpoznanie w odpowiednim momencie.Rodzice często szukając rozwiązania szukają pomocy w następujących: uczulenie na mleko krowie, alergia pokarmowa niemowląt, nadwrażliwość na białko mleka, reakcja nietolerancyjna białka mleka.

Epidemiologia i patogeneza

W populacji niemowląt szacuje się występowanie CMPA (alergii na białko mleka krowiego) w granicach 2 %–7,5 % w zależności od definicji i metody diagnostycznej. (PMC)
Patogeneza obejmuje mechanizmy IgE-zależne (szybka reakcja alergiczna), IgE-niezależne (opóźniona, np. food-protein induced enterocolitis syndrome – FPIES) oraz mieszane. (cps.ca) W skutku dochodzi do zaburzeń wchłaniania, podrażnienia błony śluzowej przewodu pokarmowego, czasem zaburzeń wzrostu.

Objawy kliniczne – na co zwrócić uwagę?

Znaki z przewodu pokarmowego

• przewlekła lub nawracająca biegunka (luźne stolce, tłuszczowe stolce)
• wymioty, czasem wymioty cykliczne
• kolki niemowlęce, nadmierne wzdęcia, gazy
• objawy refluksowe, sprawiające wrażenie niepokoju przy karmieniu
• krew lub śluz w stolcu (np. proctocolitis induced by milk proteins)
• opóźnienie przyrostu masy ciała i długości – u niemowląt może dojść do zaburzeń wzrostu (ICD-10: „R62.8 Inne zaburzenia wzrostu u dzieci”)

Objawy pozaprze­wodowe

• zmiany skórne: wyprysk, atopowe zapalenie skóry
• objawy ze strony układu oddechowego: świszczący oddech, kaszel, chrypka (choć dominują objawy przewodu pokarmowego)
• anemia mikrocytarna (z powodu utraty lub niedoboru składników pokarmowych)

Rodzice martwią się objawami takimi jak: „niemowlę ma śluz w stolcu i podejrzenie alergii na mleko”, „krew w stolcu u niemowlaka przy karmieniu mlekiem modyfikowanym – co to może być”, „kolki niemowlęce i podejrzenie nietolerancji mleka”, „gazy, wzdęcia u niemowlaka i mleko krowie”.

Jakie wyniki powinny niepokoić? (badania laboratoryjne i diagnostyczne)

Badania i diagnostyka dla nietolerancji, uczulenia na białko mleka krowiego u niemowląt:

Diagnostyka laboratoryjna

• morfologia krwi: utrzymująca się anemia mikrocytarna lub niedobór żelaza – nieprawidłowy wynik (np. Hgb poniżej normy dla wieku, np. poniżej ~11 g/dL u niemowląt) – może być sygnałem.
• poziomy albuminy, transferyny, prealbuminy – obniżone mogą wskazywać zaburzenia wchłaniania.
• testy alergiczne: specyficzne IgE przeciw białku mleka krowiego, test skórny prick-test – choć w przypadku IgE-niezależnych form mogą być ujemne. (BSACI)

Badania diagnostyczne przewodu pokarmowego

• eliminacja białka mleka krowiego (i ewentualne wyzwanie ponowne) – złoty standard diagnostyczny. (PMC)
• w przypadkach niejasnych: gastroskopia + biopsje jelita może być rozważana (rzadko u niemowląt)
• w razie zaburzeń wchłaniania: ocena steatorrhea, badania kału (tłuszcze w kale, kalprotektyna)
• ocena czynności wątroby i dróg żółciowych gdy objawy wskazują na cholestazę

Leczenie – co robić w praktyce?

Leczenie nietolerancji białka mleka krowiego u niemowląt:

• Usunięcie białka mleka krowiego z diety: jeśli niemowlę karmione piersią – eliminacja mleka krowiego (i często produktów sojowych) z diety matki przez okres minimum 2-4 tygodni. (cps.ca)
• Jeśli niemowlę jest karmione mieszanką: zastosowanie modyfikowanej mieszanki typu hipoalergicznego (hydrolizat białek mleka krowiego – extensively hydrolysed formula) lub mieszanki aminokwasowej (amino acid formula) w cięższych przypadkach. (PMC)
• Monitorowanie przyrostu masy ciała i długości, oraz statusu odżywienia.
• Po okresie leczenia (zwykle >12 mies.) możliwe jest wyzwanie (ponowne podanie mleka) w kontrolowanych warunkach celem sprawdzenia tolerancji. (cps.ca)
• Współpraca z dietetykiem dziecięcym w celu zapewnienia odpowiedniej podaży wapnia, witaminy D i innych kluczowych składników w diecie eliminacyjnej. (cps.ca)

Najczęstsze choroby diagnozowane podczas wizyty u gastrologa dziecięcego

• Alergia na białko mleka krowiego (CMPA) – ICD-10 T78.- (np. T78.01 – „other food allergy, unspecified”)
• Food protein‑induced enterocolitis syndrome (FPIES) – ICD-10 K52.2 „Other specified noninfective gastroenteritis and colitis”
• Celiakia (ICD-10 K90.0) – w diagnostyce różnicowej przewlekłej biegunki i zaburzeń wchłaniania
• Refluks żołądkowo‑przełykowy u niemowląt (ICD-10 K21.0) – przy wymiotach i niepokoju przy karmieniu
• Nietolerancja laktozy (ICD-10 E73.0) – choć u niemowląt pierwotna rzadsza, w różnicowaniu ważna

Jakie wyniki powinny niepokoić?

• Niedobór masy ciała lub wzrostu – np. waga poniżej 5 percentyla lub spadek centyla pomiędzy wizytami.
• Obecność krwi lub śluzu w stolcu niemowlęcia w kontekście karmienia mlekiem – sugestia proktokolitu lub kolitis induced by milk protein.
• Ujemne wyniki testów IgE i skórek w obecności objawów sugerujących nietolerancję – nie wyklucza to CMPA, szczególnie form IgE-niezależnych.
• Brak poprawy po 1–2 tygodniach diety eliminacyjnej – wskazuje konieczność konsultacji specjalistycznej lub zmiany strategii.
• Znaczna anemia, hipoproteinemia, hipoalbuminemia – możliwy wynik przewlekłych zaburzeń wchłaniania białka.

Diagnostyka – dane o badaniach

• Eliminacja/wyzwanie (elimination-challenge) jako standard: usunięcie mleka krowiego z diety, obserwacja 2-4 tygodni, następnie kontrolowane wprowadzenie. (PMC)
• Testy skórne (prick test) i pomiar sIgE przeciw białku mleka – przy podejrzeniu IgE-zależnej formy. (BSACI)
• W niejasnych przypadkach: badanie kału (kalprotektyna, tłuszcze w kale) jako wskaźnik zapalenia lub zaburzeń wchłaniania.
• Monitorowanie wzrostu, masy ciała, parametrów odżywienia (albuminy, prealbuminy) oraz ewentualnie markerów zapalenia (CRP) jeśli objawy sugerują komplikacje.
• Wskazówki żywieniowe: konsultacja z dietetykiem w celu zapewnienia odpowiednich ilości wapnia i witaminy D przy eliminacji mleka. (Hamilton Health Sciences)

W Poradni Gastrologii dziecięcej przyjmują:

• Dr Katarzyna Górowska-Kowolik – Gastrolog dziecięcy, Pediatra
• Dr. Agnieszka Krzywicka – Gastrolog dziecięcy, Gastrolog, Pediatra
• lek. Lidia Gruszka – Neonatolog, Pediatra

Przeczytaj też nasze artykuły powiązane z tematyką gastrologii dziecięcej

• Poradnia Gastrologii Dziecięcej
• Refluks żołądkowo-przełykowy (GERD) u dzieci – objawy, diagnoza i leczenie 
• Konsultacje gastrologiczne dla dzieci – Pomoc przy problemach układu pokarmowego dla najmłodszych
• Wymioty i zaburzenia karmienia u dzieci – kiedy do gastrologa?
• Biegunka u dzieci – przyczyny, objawy i leczenie
• Pediatra – pierwszy lekarz dziecka
• Celiakia – objawy, diagnostyka i dieta bezglutenowa
• Dietetyk dziecięcy i psychodietetyk
• Poradnia Dietetyki dziecięcej
• Pracownia Wodorowych Testów Oddechowych
  

Nietolerancja białka mleka krowiego u niemowląt – FAQ

Czy nietolerancja białka mleka krowiego u niemowląt to to samo co alergia na mleko?

Nie zawsze. Część reakcji to dokładnie immunologiczna ­ czyli alergia na białko mleka krowiego (CMPA), inne mogą być nietolerancją białka (np. łagodniejszym mechanizmem) lub objawem innego schorzenia. Diagnostyka musi uwzględniać mechanizm i objawy.

Jak długo trwa eliminacja białka mleka krowiego u niemowląt, zanim widać poprawę?

Zwykle poprawa następuje w ciągu 2-4 tygodni od rozpoczęcia diety eliminacyjnej. W formach przewlekłych poprawa może trwać dłużej. (cps.ca)

Kiedy należy skierować dziecko do gastrologa dziecięcego?

A: Jeśli mimo eliminacji białka mleka krowiego objawy (biegunka, wymioty, opóźnienie wzrostu) się nie poprawiają albo występują objawy niepokojące (krew w stolcu, znacząca utrata masy ciała, objawy wstrząsu) – konieczna jest konsultacja z gastroenterologiem dziecięcym.

Czy niemowlę karmione piersią może mieć nietolerancję białka mleka krowiego?

Tak. Białko mleka krowiego spożywane przez matkę może przenikać do pokarmu i wywołać objawy u niemowlęcia karmionego piersią. W takim przypadku eliminacja mleka krowiego z diety matki jest wskazana. (Alberta Health Services)

Czy po pewnym czasie można wprowadzić mleko krowie ponownie?

Tak – większość dzieci z CMPA nabiera tolerancji do mleka krowiego w wieku 1-2 lat. (cps.ca)

Nietolerancja białka mleka krowiego u niemowląt objawy – które są najbardziej charakterystyczne?

Najczęściej obserwowane są biegunki, śluz lub krew w stolcu, kolki, wymioty, ulewania, wzdęcia oraz spowolnienie przyrostów masy ciała. Mogą wystąpić zmiany skórne i objawy oddechowe.

Jak rozpoznać uczulenie na białko mleka krowiego u dziecka?

Rozpoznanie opiera się na analizie objawów, diecie eliminacyjnej i ewentualnie wynikach badań alergicznych. Potwierdzenie następuje po poprawie po eliminacji i ponownym wystąpieniu objawów po prowokacji.

Leczenie alergii na białko mleka krowiego u niemowlaka – co zaleca gastrolog dziecięcy?

Podstawą jest eliminacja białka mleka krowiego oraz stosowanie mieszanek hipoalergicznych lub aminokwasowych, z kontrolą wzrostu i stanu odżywienia u specjalisty.

Jakie badania laboratoryjne przy nietolerancji białka mleka u niemowląt mogą być wykonywane?

Zlecane są morfologia, wskaźniki stanu odżywienia (albumina), badania kału oraz testy IgE lub testy punktowe w przypadku podejrzenia mechanizmu alergicznego.

Najczęstsze przyczyny biegunki u niemowląt – czy uczulenie na mleko jest jedną z nich?

Tak. Alergia na białko mleka krowiego jest jedną z częstych przyczyn przewlekłej lub nawracającej biegunki u niemowląt, obok infekcji i nietolerancji laktozy.

Podsumowanie

Nietolerancja białka mleka krowiego u niemowląt (alergia na białko mleka krowiego) jest częstą przyczyną objawów przewodu pokarmowego u niemowląt, wymaga szybkiej diagnostyki i odpowiedniego leczenia przez gastrologa dziecięcego. Diagnostyka opiera się na eliminacji, wyzwaniu i badaniach alergicznych oraz monitorowaniu wzrostu i stanu odżywienia. Leczenie polega na eliminacji białka mleka krowiego z diety matki lub stosowaniu mieszanek hipoalergicznych.

Źródła naukowe:

• European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition (ESPGHAN) – „An ESPGHAN Position Paper on the Diagnosis, Management, and Prevention of Cow’s Milk Allergy” (espghan.org)
• Canadian Paediatric Society – „Cow’s milk protein allergy in infants and children” (cps.ca)
• British Society for Allergy & Clinical Immunology (BSACI) – Guideline for the diagnosis and management of cow’s milk allergy (BSACI)

📍 Centrum Medyczne Medici
ul. Henryka Sienkiewicza 43, Radzionków
📞 Telefon: +48 609 318 801
📧 E-mail: kontakt@medici-radzionkow.pl
🌐 www.medici-radzionkow.pl