Opryszczka – objawy, przyczyny i leczenie wirusa HSV

Opryszczka zwykła spowodowana jest wirusem HSV typu 1 i 2, który nawet po wyleczeniu widocznych objawów pozostaje w organizmie w stanie utajenia. Zakażenie wirusem opryszczki jest bardzo powszechne i może dotyczyć różnych okolic ciała, nie tylko warg i nosa. Czym dokładnie jest ten wirus i czy da się go pozbyć z organizmu?

Wirus HSV – co to jest?

Zakażenie opryszczkowe spowodowane jest dwoma bardzo podobnymi wirusami, które mogą różnić się miejscem wykwitów.

Typ 1 (HSV-1) rozprzestrzenia się głównie poprzez kontakt z jamą ustną i powoduje infekcje w jamie ustnej lub jej okolicach, np. na brodzie. Może również powodować opryszczkę narządów płciowych. Większość dorosłych jest zakażona wirusem HSV-1.

Typ 2 (HSV-2) rozprzestrzenia się poprzez kontakt seksualny i powoduje opryszczkę narządów płciowych.

Opryszczkę bardzo łatwo rozpoznać – niezależnie od miejsca występowania, przyjmuje postać bolesnej i swędzącej grudki, w której pojawiają się bolesne pęcherzyki wypełnione przezroczystym płynem. Te grudki następnie pękają, pozostawiając owrzodzenia. Zmiany goją się jednak samoistnie, zwykle bez śladów.

W międzynarodowej klasyfikacji chorób ICD-10 jednostka ta ma oznaczenie B00.

Skąd się bierze opryszczka?

Wirus przenosi się wyłącznie przez bezpośredni kontakt:

Z wydzieliną pęcherzykową – jest ona najbardziej zaraźliwa,
Ze śliną,
Z błonami śluzowymi i skórą.

Możliwe jest zarażenie przez przedmioty, np. picie z tego samego naczynia, jednak należy to do rzadkości. Wirus bowiem szybko ginie w temperaturze pokojowej oraz po wyschnięciu.

Kiedy dochodzi do pierwotnego zakażenia opryszczką?

Zakażeniem pierwotnym nazywamy pierwsze wniknięcie wirusa do organizmu osoby zdrowej.

Zakażenie nawrotne dotyczy ,,obudzenia się’’ wirusa będącego w stanie uśpienia w organizmie.

Narażeni na wirusa jesteśmy od wczesnego dzieciństwa – możliwe jest zakażenie okołoporodowe z kobiety ciężarnej na płód lub noworodka.

Zwykle do zakażenia HSV-1 dochodzi w dzieciństwie, a HSV-2 podczas kontaktów seksualnych.

Co powoduje nawroty opryszczki?

Reaktywację uśpionego wirusa może spowodować:

choroba lub gorączka
zła dieta, zwłaszcza brak witamin z grupy B, witaminy C, cynku oraz witaminy D
wyziębienie organizmu
ekspozycja na słońce
miesiączka
urazy
stres emocjonalny
operacja

Jakie są symptomy opryszczki?

Przy zakażeniu pierwotnym okres wylęgania opryszczki wynosi od 1 do 26 dni od momentu kontaktu z osobą zakażoną.

Zanim opryszczka się pojawi osoba zakażona może odczuwać objawy:

Ból
Pieczenie
Świąd
Mrowienie

Po 2–3 dniach pojawia się grudka i pęcherzyki. U osób z zakażeniem pierwotnym wykwity mają tendencję do zlewania się i utrzymują się przez wiele tygodni. Przy nawrotach, opryszczka znika po ok. 10–12 dniach. Same nawroty występują średnio dwa razy w roku, u niektórych ludzi częściej.

Czasami trudno jest zauważyć opryszczkę narządów płciowych – często przebiega bowiem bezobjawowo, dlatego większość osób zakażonych nie zdaje sobie sprawy, że są zakażone.

Typowe zmiany HSV-2 to zgrupowane zapalne grudki i pęcherzyki na zewnętrznej stronie narządów rodnych.

Miejsca, w których pojawia się opryszczka:

wargi, kąciki ust, błona śluzowa jamy ustnej, język;
nos, broda, policzki, czoło;
kąciki oczu, powieki, uszy;
prącie (rzadziej moszna);
wargi sromowe, krocze, czasami wewnętrzna powierzchnia ud, pochwa i szyjka macicy.

Czy z opryszczką trzeba zgłaszać się do lekarza dermatologa?

Zazwyczaj nie jest to konieczne, ponieważ miejscowe zmiany spowodowane opryszczką są łagodne i mało nasilone. Opryszczka w okolicach warg, nosa czy uszu ustępuje samoistnie zazwyczaj w ciągu kilkunastu dni. Można to przyspieszyć używając np. maści dostępnych w aptece bez recepty.

Po pomoc medyczną należy zgłosić się w przypadku rozległych zmian lub opryszczki przebiegającej z objawami ogólnymi, takimi jak:

gorączka,
bóle mięśni,
złe samopoczucie.

Należy zwracać szczególną uwagę na wystąpienie dodatkowych czynników ryzyka, np. poważne choroby skóry, obniżona odporność, stosowanie glikokortykosteroidów lub leczenie onkologiczne (chemioterapia, radioterapia).

Bezzwłocznego kontaktu z lekarzem wymagają również pacjenci, u których pojawiają się objawy neurologiczne lub zmiany w obrębie oczu.

Obowiązkowo należy leczyć opryszczkę narządów płciowych. Szybkie zgłoszenie się do specjalisty dermatologa, wenerologa jest istotne, ponieważ leczenie przeciwwirusowe zastosowane na początku infekcji jest znacznie bardziej skuteczne niż to rozpoczęte w jej późniejszej fazie. Idź do lekarza jak tylko zobaczysz zmiany opryszczkowe na prąciu, wargach sromowych lub kroczu.

Jak diagnozuje się zakażenie wirusem HSV?

W przypadku diagnozy HSV-1 wystarcza zazwyczaj samo badanie dermatologiczne, podczas którego lekarz oceni wygląd zmiany na twarzy.

U kobiet zakażonych wirusem HSV-2 potrzebne będzie również badanie ginekologiczne.

W przypadku zakażeń o cięższym przebiegu zaleca się wykonanie badań dodatkowych, takich jak:

Hodowla komórkowa w kierunku HSV – szczególnie przydatna w diagnostyce opryszczki narządów płciowych;
Test PCR – umożliwia wykrycie materiału genetycznego wirusa;
Badania serologiczne – przeciwciała przeciwko HSV pojawiają się we krwi zwykle po kilku tygodniach; Obecność przeciwciał anty-HSV-2 najczęściej potwierdza kontakt z wirusem opryszczki narządów płciowych. Natomiast interpretacja wyników tylko dla anty-HSV-1 bywa trudniejsza, ze względu na powszechność tego wirusa w populacji.

W przypadku zajęcia narządów wewnętrznych lub szczególnie dotkliwego przebiegu infekcji potrzebna jest zazwyczaj hospitalizacja i przeprowadzenie poszerzonej diagnostyki.

Inne choroby / postaci zakażeń wywoływanych przez HSV

Poza typową opryszczką wargową i narządów płciowych, wirus HSV może szerzyć się przez kontakt z błonami śluzowymi, uszkodzoną skórą lub drogą neurogenną, powodując różne postaci zakażeń wtórnych. Nasilenie infekcji, obniżona odporność lub lokalne uszkodzenia tkanek sprzyjają rozwinięciu tych form choroby, z których każda wymaga odpowiedniej diagnostyki i postępowania dermatologicznego klinicznego.

Opryszczkowe zapalenie jamy ustnej i dziąseł – B00.2

Typowa dla pierwotnego zakażenia HSV-1. Objawia się pęcherzykami i owrzodzeniami błony śluzowej ust, dziąseł i warg, często z gorączką i powiększeniem węzłów chłonnych.

Opryszczkowe zapalenie gardła i migdałków – B00.2

Wirus może zaatakować gardło i migdałki, wywołując bolesne owrzodzenia i objawy podobne do anginy, szczególnie przy pierwotnej infekcji.

Opryszczkowe zapalenie spojówek – B00.5

Infekcja oka (najczęściej HSV-1), która objawia się zaczerwienieniem, bólem, łzawieniem, pęcherzykami na powiekach – w skrajnych przypadkach może prowadzić do uszkodzenia rogówki.

Opryszczka gladiatorów (opryszczka zapaśników) – B00.1

Zmiany pęcherzykowe lub pęcherzowo-owrzodzeniowe skóry (klatka piersiowa, uszy, ręce) charakterystyczne dla sportów kontaktowych, gdzie dochodzi do bezpośredniego kontaktu skóry z zakażonym przeciwnikiem.

Opryszczkowe zapalenie mózgu – B00.4

Rzadkie, ale bardzo ciężkie powikłanie: wirus przechodzi do ośrodkowego układu nerwowego, co może prowadzić do zapalenia mózgu, zaburzeń neurologicznych, a przy braku leczenia – do poważnych konsekwencji.

Jak leczy się opryszczkę?

Przy łagodnym przebiegu opryszczki, gdy zmiany pojawiają się na twarzy, ustach, brodzie czy nosie, można zastosować miejscowo preparaty przeciwwirusowe (np. acyklowir, denotywir, dokozanol, tromantadyna), a dodatkowo środki wysuszające i kojące skórę, takie jak pasta cynkowa.

W razie potrzeby warto sięgnąć również po leki przeciwbólowe lub przeciwgorączkowe.

Należy pamiętać, że przy opryszczce narządów płciowych leczenie miejscowe nie przynosi oczekiwanych efektów.

W bardziej nasilonych infekcjach wirusem HSV wprowadza się leczenie ogólne – podawane doustnie lub dożylnie leki przeciwwirusowe (acyklowir, walacyklowir), które spowalniają namnażanie wirusa. Terapia ta łagodzi przebieg zarówno pierwszego epizodu, jak i nawrotów.

U kobiet ciężarnych stosuje się acyklowir, który uznawany jest za lek bezpieczny dla płodu.

Jeśli zakażenie obejmuje narząd wzroku, występuje w okolicach oczu, terapia powinna być prowadzona wyłącznie pod kontrolą okulisty.

Czy opryszczkę można wyleczyć?

Opryszczka to choroba, której nie można wyleczyć całkowicie. Wirus HSV, po pierwszym zakażeniu, pozostaje w uśpieniu w komórkach nerwowych i jest obecny przez całe życie. Leczenie jedynie łagodzi objawy i kontroluje nawroty, poprawiając jakość życia.

Wedle szacunków WHO, aż 64% ludzi poniżej 50. roku życia na świecie jest zakażonych wirusem HSV-1.

1 na 5 osób w tej kategorii wiekowej na świecie jest zakażonych wirusem HSV-2.

Na jakie komplikacje uważać?

Opryszczka zazwyczaj samoistnie zanika i przechodzi w stan utajenia, nie pozostawiając blizn. Niemniej jednak, zaniedbanie leczenia lub nieodpowiednia pielęgnacja zmian może prowadzić do poważnych komplikacji, takich jak:

Wtórne infekcje: Wykwity mogą zostać wtórnie zakażone przez bakterie lub grzyby;
Zakażenia ogólnoustrojowe (rozsiane): Wirus może zaatakować wewnętrzne narządy, w tym przełyk, płuca, stawy, nadnercza, a nawet ośrodkowy układ nerwowy;
Rumień wielopostaciowy.

Dodatkowo trzeba mieć na uwadze skutki zakażeń u kobiet w ciąży i noworodków.

Ciąża

Opryszczka narządów rodnych w trakcie ciąży jest związana ze zwiększonym ryzykiem porodu przedwczesnego, ograniczenia wzrostu płodu w macicy oraz samoistnego poronienia.

Poród

Aktywne objawy opryszczki płciowej (lub nawet tylko objawy zwiastunowe) tuż przed porodem stanowią wskazanie do wykonania cesarskiego cięcia, aby zapobiec zakażeniu dziecka.

Noworodki

U niemowląt zakażenie może mieć drastycznie ciężki przebieg, objawiający się rozsianymi pęcherzami na skórze, ostrym zapaleniem mózgu, wątroby i innych organów, co może prowadzić do śmierci.

Jak zapobiec zakażeniu wirusem HSV?

Profilaktyka zakażenia

Najskuteczniejszą metodą zapobiegania zakażeniu jest unikanie ryzykownych kontaktów seksualnych.

Użycie prezerwatyw lateksowych zmniejsza ryzyko transmisji wirusa, jednak nie eliminuje go całkowicie, ponieważ zmiany chorobowe mogą pojawić się w miejscach nieosłoniętych prezerwatywą.

Osoby zakażone opryszczką powinny poinformować partnerów o swojej chorobie przed rozpoczęciem współżycia seksualnego.

Specjalne wskazania dla kobiet w ciąży

Kobiety, które chorowały na opryszczkę narządów płciowych przed ciążą lub w jej trakcie, muszą poinformować o tym lekarza prowadzącego ciążę.

Kobiety zdrowe, których partnerzy chorowali na opryszczkę narządów płciowych, powinny powstrzymać się od współżycia w trzecim trymestrze ciąży w celu ochrony dziecka.

Opryszczka wywoływana przez wirus HSV jest schorzeniem przewlekłym, którego nie można całkowicie wyeliminować z organizmu, jednak stosowanie odpowiednich leków przeciwwirusowych skutecznie łagodzi objawy i skraca czas trwania infekcji. Świadoma profilaktyka oraz szybkie wdrożenie leczenia przy nawrotach pozwalają kontrolować przebieg choroby, minimalizować ryzyko powikłań i chronić partnerów przed zakażeniem.

Skuteczna diagnostyka i leczenie opryszczki – Umów wizytę u specjalisty

Nasz zespół tworzą doświadczeni specjaliści:

Dermatolog, Wenerolog – lek. Katarzyna Ryka

Ginekolog – lek. Marta Robenek

Okulista – Dr Joanna Cichoń

Im wcześniej rozpoczniesz diagnostykę i leczenie, tym lepsze rokowania i mniejsze ryzyko powikłań.

Zobacz także:

Więcej informacji

Herpes Simplex Virus – WHO

Opryszczka zwykła – mp.pl

Opryszczka u dzieci

FAQ – O co najczęściej pytają pacjenci?

Od czego robi się opryszczka?

Opryszczka spowodowana jest zakażeniem wirusem HSV (typ 1 lub 2), do którego dochodzi przez bezpośredni kontakt z wydzieliną, śliną lub skórą osoby zakażonej.

Czego brakuje w organizmie, gdy robi się opryszczka? Jakich witamin brakuje w organizmie?

Nawroty opryszczki mogą być spowodowane osłabieniem organizmu. Odporność wspierają witaminy z grupy B, witamina C, cynk oraz witamina D.

Czy opryszczka może być na tle nerwowym?

Tak, stres jest jednym z czynników powodujących nawroty opryszczki.

Z jakiego powodu wychodzi opryszczka na ustach? Co uaktywnia wirusa opryszczki?

Opryszczka na ustach (zwykle HSV-1) wychodzi z powodu reaktywacji uśpionego wirusa przez czynniki takie jak słońce, gorączka, stres czy wyziębienie.

Co zabija wirus opryszczki?

W organizmie wirusa nie da się całkowicie zabić (pozostaje w uśpieniu), natomiast poza organizmem ginie on po wyschnięciu i w temperaturze pokojowej. Aby pozbyć się opryszczki z okolic ust można stosować maści dostępne w aptekach bez recepty.

Czy można wychodzić na dwór z opryszczka?

Można. Należy uważać na roznoszenie wirusa, np. po dotknięciu ręką twarzy nie dotykać innych osób.

Kiedy opryszczka nie zaraża?

Aby zarazić się opryszczką konieczny jest kontakt ze skórą, śliną lub błoną śluzową.

Czego nie wolno robić przy opryszczce?

Należy unikać picia z tego samego naczynia oraz ryzykownych kontaktów seksualnych.

Co chwilę wychodzi opryszczka? Co robić?

Częste nawroty mogą wynikać z powtarzającego się występowania czynników wyzwalających (np. stres, niedożywienie, osłabienie). Można udać się do lekarza dermatologa w celu zastosowania leków przeciwwirusowych.

Czy opryszczka może pojawić się nagle?

Zanim pojawi się widoczna zmiana, zazwyczaj przez 2-3 dni odczuwalne są objawy zwiastunowe (ból, pieczenie, mrowienie).

Czy opryszczka zwiastuje chorobę?

Może towarzyszyć zakażeniom górnych dróg oddechowych lub stanom obniżonej odporności.

Jak wygląda opryszczka 1 dnia?

W pierwszej fazie (jeszcze przed wykwitem) odczuwa się ból, pieczenie i mrowienie, po czym pojawia się bolesna, swędząca grudka.