Ostre zapalenie gardła – czy to to samo co angina?
Ostre zapalenie gardła angina najczęściej wywoływane jest przez wirusy i atakuje przede wszystkim tylną ścianę gardła. Angina dotyczy zapalenia migdałków podniebiennych i spowodowana jest zwykle przez bakterie z grupy paciorkowców. Obydwie choroby uchodzą za bardzo zbliżone do siebie, jednakże niektóre z objawów można łatwo odróżnić.
Czynnikiem wywołującym ponad 70% zapaleń są wirusy. Pozostałe niecałe 30% przypadków jest wywołanych bakteriami.
Ostre zapalenie gardła to jedna z najczęstszych przyczyn wizyt u lekarza pediatry, otolaryngologa oraz lekarza rodzinnego. Najwięcej zachorowań występuje na jesień oraz zimą.
Jak leczyć zapalenie gardła i jakie mogą wystąpić komplikacje?
Czym jest ostre zapalenie gardła?
Ostre zapalenie gardła to stan zapalny obejmujący tylną ścianę gardła, często od migdałków podniebiennych aż po krtań. Gdy zapalenie dotyka głównie migdałków i jest spowodowane bakteriami z grupy paciorkowców, mówimy o anginie.
Objawy obejmują drapanie, ból gardła, bolesne przełykanie i ogólny dyskomfort. Choroba zwykle rozpoczyna się nagle i trwa od kilku dni do maksymalnie tygodnia.
Ostre zapalenie gardła pojawia się najczęściej w okresach jesienno-zimowych i zimowo-wiosennych. Dotyka głównie dzieci, nastolatków oraz młodych dorosłych, choć może wystąpić w każdym wieku.
Klasyfikacja ICD-10
Ostre zapalenie gardła – J02
Ostre zapalenie migdałków podniebiennych – J03
Co powoduje rozwój choroby?
Ostre zapalenie gardła wywoływane jest głównie przez wirusy – szczególnie adenowirusy, rinowirusy, koronawirusy oraz wirusy grypy i paragrypy.
Bakterie wywołujące zapalenie to Streptococcus pneumoniae czy Haemophilus influenzae, a rzadziej bakterie atypowe, takie jak chlamydia, dwoinka rzeżączki czy mykoplazmy.
Angina zwykle wywoływana jest przez bakterie z grupy paciorkowców.
Jest to choroba zakaźna.
Czy ostre zapalenie gardła jest zaraźliwe?
Tak – choroba przenosi się drogą kropelkową oraz poprzez kontakt z wydzieliną dróg oddechowych.
Osobą zakażającą jest najczęściej chory pacjent (rzadziej bezobjawowy nosiciel), a przeniesienie patogenów następuje poprzez drogę kropelkową lub bezpośredni kontakt, także z wydzieliną z górnych dróg oddechowych.
Okres zakaźności
Czas od zakażenia do wystąpienia objawów oraz długość zakaźności różnią się w zależności od patogenu.
W infekcjach wirusowych:
- Okres wylęgania trwa przeciętnie 1–6 dni,
- Osoba chora może przenosić wirusa już 1–2 dni przed pojawieniem się symptomów, oraz do około 3 tygodni po ich wystąpieniu.
W przypadku anginy paciorkowcowej:
- Okres wylęgania wynosi od 12 godzin do 4 dni,
- Pacjent przestaje być zakaźny po około 24 godzinach od rozpoczęcia skutecznego leczenia antybiotykiem lub po mniej więcej 7 dniach od ustąpienia objawów.
Ryzyko zakażenia osób mieszkających we wspólnym gospodarstwie domowym wynosi od 25% do 66% w zależności od tego, czy zapalenie jest spowodowane bakteriami czy wirusami.
Kiedy podejrzewać wirusowe zapalenie gardła, a kiedy bakteryjne?
Typowy obraz kliniczny ostrego zapalenia gardła różni się w zależności od czynnika wywołującego chorobę.
W przypadku gdy objawy obejmują:
- Kaszel
- Katar
- Biegunkę
- Bóle mięśniowe
- Zapalenie spojówek
Można podejrzewać zakażenie wirusowe.
Na infekcję bakteryjną mogą wskazywać:
- Nagły i ostry początek choroby
- Gorączka
- Dreszcze
- Nudności
- Wymioty
- Obrzęk migdałków
- Powiększenie węzłów chłonnych w obrębie szyi
- Biały nalot w kryptach migdałków
W obu przypadkach będziemy mieć do czynienia z bólem gardła, drapaniem i problematycznym, bolesnym przełykaniem. Mogą pojawić się bóle głowy oraz ogólne osłabienie.
Jak diagnozuje się zapalenie gardła?
Rozpoznanie choroby opiera się na dokładnym wywiadzie medycznym oraz badaniu fizykalnym. Lekarz pediatra, lekarz rodzinny lub laryngolog ocenia wygląd błony śluzowej gardła i podniebienia, zwracając uwagę na jej zaczerwienienie, obrzęk, suchość oraz obecność powiększonych grudek chłonnych. Często stwierdza się również tkliwość i powiększenie węzłów chłonnych – szczególnie u dzieci. Jeśli proces zapalny obejmuje migdałki, mogą one być widocznie powiększone.
W przebiegu infekcji o etiologii wirusowej nierzadko obserwuje się dodatkowo zapalenie spojówek, chrypkę oraz wodnisty wyciek z nosa. Ważnym elementem badania jest także ocena stopnia nawodnienia, ponieważ ból gardła może powodować ograniczone przyjmowanie pokarmów i płynów.
Przy diagnostyce kluczowe jest rozpoznanie przyczyny zapalenia, aby móc dobrać odpowiednie leczenie.
Skala punktowa wg Centora/McIsaaca
Częstość objawów klinicznych była podstawą opracowania skali punktowej wg Centora/McIsaaca określającej prawdopodobieństwo etiologii paciorkowcowej zapalenia migdałków podniebiennych.
Skala punktowa oceny prawdopodobieństwa zakażenia S.pyogenes wg Centora/McIsaaca
| Parametr | Liczba punktów |
| Gorączka > 38 | 1 |
| Brak kaszlu | 1 |
| Powiększone węzły chłonne szyjne przednie | 1 |
| Nalot włóknikowy i obrzęk migdałków | 1 |
| Wiek 3–14 lat | 1 |
| Wiek 15–44 lat | 0 |
| Wiek > 45 lat | -1 |
Sugerowany sposób postępowania w zależności od liczby uzyskanych punktów w skali punktowej Centora/McIsaaca
| Liczba punktów | Sugerowany sposób postępowania |
| 0 | Nie wymaga działań |
| 1 | Nie wymaga działań |
| 2 | Badanie bakteriologiczne: wymaz lub szybki test i w zależności od wyniku decyzja o leczeniu. |
| 3 | Badanie bakteriologiczne: wymaz lub szybki test i w zależności od wyniku decyzja o leczeniu. |
| 4 | Antybiotykoterapia z ewentualną równoległą diagnostyką bakteriologiczną. W przypadku ujemnego wyniku badania bakteriologicznego uzasadnione jest odstawienie antybiotyku. |
Kiedy robi się wymaz z gardła?
Wymaz z gardła wykonywany jest wtedy, gdy objawy nie pozwalają jednoznacznie odróżnić infekcji wirusowej od bakteryjnej. Badanie to pozwala dokładnie ustalić, jaki drobnoustrój wywołał stan zapalny oraz wskazać antybiotyk, który będzie najskuteczniejszy w jego eliminacji.
Jak leczy się zapalenie gardła?
W przypadku wirusowego zapalenia gardła stosuje się wyłącznie leczenie objawowe. Zalecane są:
- płukanki z soli,
- inhalacje z roztworu soli fizjologicznej w celu rozrzedzenia wydzieliny,
- środki przeciwbólowe (np. paracetamol),
- tabletki łagodzące ból gardła.
Ważne jest również ograniczenie aktywności, unikanie wysokoprocentowych alkoholi i nikotyny oraz regeneracja organizmu.
Przy zakażeniu paciorkowcowym konieczne jest włączenie antybiotyku z grupy penicylin (najczęściej fenoksymetylpenicyliny) przez okres 10 dni. Czasem lekarz może zlecić inne antybiotyki, w przypadku wywołania choroby przez inne bakterie niż paciorkowce.
Ile trwa leczenie?
Stan ostry zazwyczaj ma nagły początek i trwa nie dłużej, niż 3–7 dni.
Na jakie komplikacje uważać?
Do powikłań anginy paciorkowcowej należą:
- powikłania ropne – ropień okołogardłowy, ropne zapalenie węzłów chłonnych szyjnych, ropne zapalenie ucha środkowego i/lub wyrostka sutkowatego, ropne zapalenie zatok przynosowych
- powikłania immunologiczne – gorączka reumatyczna, ostre kłębuszkowe zapalenie nerek
- zapalenie płuc
- zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych
Chociaż do powikłań w przypadku ostrego zapalenia gardła dochodzi bardzo rzadko, należy mieć świadomość, że są one możliwe. O wiele częściej występują one u dzieci.
Objawy wymagające konsultacji
Do lekarza pediatry, rodzinnego czy laryngologa warto zgłosić się, jeśli pojawiają się objawy mogące sugerować infekcję bakteryjną lub powikłania, czyli m.in.:
- nasilony ból gardła utrzymujący się dłużej niż 5–7 dni,
- wysoka gorączka, dreszcze, silne osłabienie,
- ból gardła z wyraźnym powiększeniem i bolesnością węzłów chłonnych szyi,
- biały nalot na migdałkach, obrzęk migdałków,
- trudności w przełykaniu lub oddychaniu,
- objawy odwodnienia u dzieci lub dorosłych
W takich przypadkach leczenie domowe może nie wystarczyć – często konieczne jest wdrożenie antybiotykoterapii, którą może przepisać jedynie lekarz. Wizyta pozwala także wykluczyć inne schorzenia (takie jak angina ropna, zapalenie płuc czy infekcje bakteryjne o innej etiologii) oraz przyspiesza powrót do zdrowia dzięki dobraniu odpowiedniego postępowania terapeutycznego.
Ostre zapalenie gardła angina – Jak dbać o zdrowie?
Najważniejszym czynnikiem chroniącym przed ostrym zapaleniem gardła jest dbałość o odporność organizmu. Największe znaczenie mają: zdrowa dieta i nawadnianie organizmu, aktywność fizyczna, sen i odpoczynek.
Zdrowa dieta:
- Produkty bogate w kwasy omega-3 (działanie przeciwzapalne)
- Kiszonki (źródło bakterii probiotycznych)
- Minimum 1,5 litra płynów dziennie
Aktywność fizyczna:
Wpływa na zwiększenie aktywności makrofagów, czyli komórek odpornościowych.
Zalecane: co najmniej 30 minut dziennie.
Sen i odpoczynek:
Niedobór snu skutkuje spadkiem odporności. U osoby dorosłej powinien trwać 7–9 godzin.
Ostre zapalenie gardła jest częstą dolegliwością o zróżnicowanym podłożu – najczęściej wirusowym, rzadziej bakteryjnym. Antybiotykoterapia znajduje zastosowanie wyłącznie przy infekcjach bakteryjnych. W przypadku infekcji wirusowych kluczowe jest leczenie objawowe i regeneracja organizmu. Jeśli symptomy są nasilone, utrzymują się dłużej niż tydzień lub budzą niepokój – skonsultuj się z lekarzem pediatra, lekarzem rodzinnym lub laryngologiem.
Umów wizytę i skorzystaj z opieki specjalisty
Nasz zespół tworzą doświadczeni specjaliści:
- Pediatra, Neonatolog – lek. Lidia Gruszka
- Otolaryngolog, Laryngolog – lek. Lidia Liszczyk-Mania
- Lekarz rodzinny, Ultrasonografista – lek. Magdalena Romańczuk
- Pulmonolog – lek. Barbara Głogowska
Im wcześniej rozpoczniesz diagnostykę i leczenie, tym lepsze rokowania i mniejsze ryzyko powikłań.
Przeczytaj też artykuły:
- Pediatra Radzionków – diagnostyka, odporność i profilaktyka
- Ostre zakażenie górnych dróg oddechowych (J06) u dzieci
- Zdrowie układu oddechowego i słuchu – profesjonalna diagnostyka i leczenie
- Dysfagia – czym jest utrudnione połykanie?
- Przewlekły kaszel – przyczyny, objawy, diagnostyka i leczenie
Poradnie Specjalistów – Centrum Medyczne Medici Radzionków
Źródła naukowe:
Ostre zapalenie gardła – mp.pl
FAQ – O co najczęściej pytają pacjenci?
Jak leczyć Ostre zapalenie gardła angina?
Wirusowe: leczenie objawowe – płukanki z soli, inhalacje, środki przeciwbólowe, pastylki do ssania, odpoczynek.
Bakteryjne (angina paciorkowcowa): antybiotyk penicylinowy przez ok. 10 dni.
Ile może trwać ostre zapalenie gardła?
Zwykle 3–7 dni, z nagłym początkiem.
Czy ostre zapalenie gardła to angina?
Ostre zapalenie gardła najczęściej dotyczy tylnej ściany gardła i bywa wirusowe, a angina to bakteryjne zapalenie migdałków podniebiennych.
Czego nie robić przy ostrym zapaleniu gardła?
Nie przemęczać się, unikać alkoholu i nikotyny, nie narażać się na zimne, suche powietrze.
Jaki jest najlepszy lek na ostre zapalenie gardła?
Wirusowe zapalenie gardła: paracetamol, tabletki przeciwbólowe/przeciwzapalne do ssania, inhalacje, płukanki. Nie ma „jednego najlepszego leku” – leczenie ma charakter objawowy.
Bakteryjne zapalenie gardła: antybiotyk.
Czy na ostre zapalenie gardła antybiotyk?
Antybiotyk stosowany jest tylko przy bakteryjnym zapaleniu gardła.
Jak rozpoznać, czy masz wirusowe czy bakteryjne zapalenie gardła?
Objawy wirusowego zapalenia: kaszel, katar, zapalenie spojówek, bóle mięśni.
Objawy bakteryjnego zapalenia: wysoka gorączka, nagły początek, obrzęk migdałków, biały nalot, powiększone węzły chłonne.
W razie wątpliwości lekarz wykona wymaz z gardła.
Co zrobić, gdy nic nie pomaga na ból gardła?
Jeżeli ból gardła i inne objawy utrzymują się dłużej niż 5-7 dni – należy zgłosić się do lekarza rodzinnego, laryngologa lub w przypadku dzieci pediatry.
Czy przy wirusowym zapaleniu gardła jest ropa?
Zwykle nie – ropny nalot na migdałkach częściej sugeruje anginę bakteryjną.
Czy przy zapaleniu gardła można wychodzić z domu?
Lepiej ograniczyć kontakt z innymi – choroba jest zakaźna.
Co pić podczas zapalenia gardła?
Dużo płynów – minimum 1,5 litra dziennie. Najlepiej ciepłe napoje. Nie powinno się pić alkoholu.
Jak złagodzić bardzo silny ból gardła?
Paracetamol lub leki przeciwzapalne, oraz płukanki i inhalacje z soli fizjologicznej.
Jaki antybiotyk na ostre zapalenie gardła?
Przy anginie paciorkowcowej – penicylina (fenoksymetylpenicylina) przez 10 dni.