Padaczka u dzieci
Padaczka jest najczęstszą przyczyną sięgania po porady neurologiczne u dzieci. Ryzyko jej wystąpienia jest szczególnie wysokie we wczesnych latach życia, zwłaszcza do 5. roku życia. Często daje niecharakterystyczne objawy, bowiem drgawki i utrata przytomności nie jest jedynym jej przejawem – u dzieci bardzo często objawy są mylone z innymi dolegliwościami.
Z artykułu dowiesz się, co może być przyczyną padaczki, jak wygląda padaczka u dzieci oraz jak ją zdiagnozować i leczyć.
Czym jest padaczka?
Padaczka (epilepsja) to przewlekła choroba mózgu polegająca na występowaniu nawracających napadów padaczkowych. Są one wynikiem przejściowych zaburzeń pracy komórek nerwowych mózgu, które zaczynają wysyłać nieprawidłowe impulsy elektryczne.
W klasyfikacji ICD-10 chorobie tej został przypisany numer G40.
Co może być przyczyną padaczki?
Mózg odpowiada za wiele funkcji organizmu, dlatego objawy napadów mogą być bardzo różnorodne i zależą od tego, która część mózgu jest objęta zaburzeniem.
U dzieci padaczka często jest związana z chorobami genetycznymi oraz wadami rozwojowymi mózgu. Do rozwoju epilepsji mogą także prowadzić infekcje przebyte w czasie ciąży, takie jak różyczka czy toksoplazmoza, oraz uszkodzenia mózgu powstałe w trakcie porodu, np. wskutek niedotlenienia.
W późniejszym okresie życia padaczka może rozwinąć się w wyniku uszkodzenia neuronów po przebytych chorobach zapalnych, naczyniowych lub metabolicznych, a także po urazach głowy. U części pacjentów, mimo zastosowania nowoczesnych metod diagnostycznych, nie udaje się ustalić jednoznacznej przyczyny choroby.
Napad padaczkowy może być też jednorazowym zdarzeniem sprowokowanym przez określone czynniki. U dzieci, najczęstszą przyczyną takiego jednorazowego ataku jest wysoka gorączka. Inne czynniki to np. nieprawidłowe stężenie cukru we krwi oraz urazy głowy. W takich sytuacjach pojedynczy napad nie zawsze oznacza rozwój epilepsji i nie zawsze wymaga włączenia leczenia.
Objawy padaczki u dzieci
Napad padaczkowy u dzieci wcale nie musi wyglądać jak pełny napad drgawkowy — często przyjmuje formy subtelne, łatwe do przeoczenia. Należy pamiętać, że już u niemowląt mogą pojawić się poniższe objawy:
- powtarzające się, krótkie drżenia rączki lub innych części ciała;
- napady zgięciowe (ok. 6. miesiąca do 2. roku życia): nagłe przyciąganie głowy do klatki, rozchylanie rąk, serie gwałtownych szarpnięć (czasem po kilkanaście–kilkadziesiąt takich serii dziennie);
- zaburzenia odbioru bodźców — brak reakcji na wołanie, „zamknięcie się” w sobie;
- krótkotrwałe „zamyślenia” — zastyganie, brak reakcji na otoczenie;
- drobne drżenia jednej kończyny lub palca, nagłe skurcze mięśni;
- automatyzmy: mlaskanie, przełykanie śliny, oblizywanie ust, manipulowanie ubraniem, zapinanie guzików;
- zaburzenia sensoryczne: nietypowe doznania wzrokowe (np. widzenie kolorowych kół), słuchowe lub nagłe uczucia lęku, drętwienie części ciała;
- w niektórych przypadkach cofanie się rozwoju poznawczego (np. ustanie gaworzenia, mowy) przy częstych napadach.
Klasyczny napad drgawkowy (toniczno-kloniczny): utrata przytomności, wyprost ciała, następnie uogólnione drżenia, sinica, pienienie się, możliwe przygryzienie języka czy oddanie moczu. Również może wystąpić.
Zazwyczaj pojedynczy napad padaczki trwa od kilkunastu sekund do kilku minut i ustępuje samoistnie lub po podaniu leków. Napady mają tendencję do nawracania — pojawiają się ponownie po dniach, tygodniach czy miesiącach. Nie muszą koniecznie przyjąć tej samej formy, u jednej osoby napad toniczno-kloniczny może objawiać się różnie.
Padaczka – jakie badania wykonać?
Rozpoznanie padaczki lekarz stawia zazwyczaj wtedy, gdy u pacjenta wystąpią co najmniej dwa napady padaczkowe, które pojawiły się samoistnie i nie były wywołane określonym czynnikiem zewnętrznym.
Podstawowe metody diagnostyczne obejmują:
- Szczegółowy wywiad lekarski – kluczowy element diagnostyki. Lekarz zbiera informacje od pacjenta oraz świadków napadu dotyczące jego przebiegu, czasu trwania, okoliczności wystąpienia, chorób współistniejących, przyjmowanych leków oraz występowania padaczki w rodzinie.
- Badanie neurologiczne – pozwala ocenić funkcjonowanie układu nerwowego i wykryć ewentualne nieprawidłowości.
- EKG, badania laboratoryjne (np. badania krwi) – wykonywane w celu wykluczenia innych przyczyn napadów
- Badania neuroobrazowe (tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny) – umożliwiają ocenę budowy mózgu i wykrycie ewentualnych zmian strukturalnych mogących wywoływać napady.
- Badanie EEG (elektroencefalografia) – podstawowe badanie w diagnostyce padaczki. Polega na rejestrowaniu czynności bioelektrycznej mózgu. Jest bezbolesne i nieinwazyjne. Pomaga określić typ napadów oraz rodzaj padaczki, choć prawidłowy wynik nie wyklucza choroby.
- Badanie wideo-EEG – polega na jednoczesnym zapisie EEG oraz nagrywaniu zachowania pacjenta podczas napadu. Ułatwia dokładną ocenę objawów i postawienie rozpoznania.
Czy napad padaczki można nagrać?
Nagranie napadu przez rodzinę lub świadków może mieć bardzo dużą wartość diagnostyczną. Pacjent często nie pamięta przebiegu napadu, dlatego zapis wideo pozwala lekarzowi dokładnie zobaczyć, jak wyglądały objawy, w jakiej kolejności się pojawiały oraz jak długo trwały. Dzięki temu specjalista może zwrócić uwagę na szczegóły, takie jak kolor skóry, ułożenie oczu, początek drgawek czy zachowanie pacjenta po napadzie. Taki materiał ułatwia postawienie trafnej diagnozy, zwłaszcza gdy świadkowie zdarzenia nie są w stanie dokładnie opisać przebiegu napadu.
Czy po ataku padaczki trzeba jechać do szpitala?
Do lekarza należy zgłosić się niezwłocznie po wystąpieniu pierwszego w życiu napadu padaczkowego. Wezwanie pogotowia ratunkowego jest konieczne, jeżeli u takiej osoby napad przebiega z drgawkami i utratą przytomności. Jeżeli napad padaczki się przedłuża, również należy wezwać pogotowie.
Jak wygląda leczenie padaczki?
Podstawą leczenia padaczki jest stosowanie leków przeciwpadaczkowych, które mają na celu kontrolowanie napadów poprzez stabilizację nieprawidłowej aktywności bioelektrycznej mózgu. Leczenie nie usuwa przyczyny choroby, ale u większości pacjentów pozwala całkowicie zahamować występowanie napadów lub wyraźnie zmniejszyć ich częstość.
Terapię zwykle rozpoczyna się od jednego leku w małej dawce, którą stopniowo się zwiększa. Kluczowe znaczenie ma regularne przyjmowanie leków zgodnie z zaleceniami oraz unikanie czynników mogących prowokować napady.
U części pacjentów, mimo prawidłowo prowadzonego leczenia farmakologicznego, napady nadal występują – wówczas rozpoznaje się padaczkę lekooporną. W takich przypadkach rozważa się inne metody terapeutyczne.
Leczenie chirurgiczne padaczki rozważa się głównie u pacjentów z postacią lekooporną. Warunkiem przeprowadzenia zabiegu jest najczęściej padaczka ogniskowa, czyli taka, w której można precyzyjnie wskazać obszar mózgu odpowiedzialny za powstawanie napadów. Ognisko musi znajdować się w miejscu możliwym do bezpiecznego usunięcia, bez ryzyka poważnych powikłań neurologicznych. Operację rozważa się także wtedy, gdy napady są związane ze zmianą w mózgu, np. guzem lub naczyniakiem.
Alternatywną metodą leczenia zabiegowego jest stymulacja nerwu błędnego, polegająca na wszczepieniu pod skórę klatki piersiowej urządzenia wysyłającego impulsy elektryczne ograniczające aktywność napadową mózgu.
U odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów leczenie operacyjne może być bardzo skuteczne – u wielu chorych napady ustępują na długie lata, a statystycznie nawet około 70% pacjentów po zabiegu pozostaje wolnych od napadów.
Dieta ketogenna jest jedną z metod wspierających leczenie padaczki, szczególnie u pacjentów z padaczką lekooporną. Opiera się na znacznym ograniczeniu spożycia węglowodanów przy jednoczesnym zwiększeniu udziału tłuszczów oraz zachowaniu odpowiedniej ilości białka. Taki model żywienia prowadzi do powstawania ciał ketonowych, które mogą stabilizować pracę mózgu i przyczyniać się do zmniejszenia liczby napadów.
Stosowanie diety ketogennej wymaga stałej kontroli lekarza i dietetyka, ponieważ konieczne jest dokładne bilansowanie składników odżywczych oraz regularne monitorowanie stanu zdrowia pacjenta.
Czy z padaczki można się wyleczyć?
Padaczkę w wielu przypadkach można skutecznie kontrolować, a u części pacjentów choroba może z czasem ustąpić. Rozważenie zakończenia leczenia jest możliwe dopiero po co najmniej 2–3 latach leczenia, w przypadku gdy napady ustaną, zapis EEG nie pokaże nic niepokojącego oraz rozwój dziecka będzie przebiegał prawidłowo. Decyzję o odstawieniu leków zawsze podejmuje neurolog indywidualnie, biorąc pod uwagę rodzaj i przebieg epilepsji oraz wyniki badań. Zbyt wczesne przerwanie terapii zwiększa ryzyko nawrotu napadów, które jest największe w pierwszych miesiącach po odstawieniu leków.
Jak powinni postępować rodzice dziecka z padaczką?
Rodzice i opiekunowie odgrywają kluczową rolę w monitorowaniu leczenia i bezpieczeństwie dziecka. Powinni:
- ściśle przestrzegać zaleceń lekarskich dotyczących przyjmowania leków oraz wizyt kontrolnych,
- posiadać preparat do przerwania przedłużającego się napadu drgawek (trwającego ponad 3–5 minut) i umieć go zastosować,
- w przypadku napadów wywołanych gorączką stosować leki przeciwgorączkowe zgodnie z zaleceniami lekarza,
- zapewnić dziecku bezpieczeństwo w codziennych sytuacjach – np. nadzorować kąpiel, zapewnić niską poduszkę do spania oraz eliminować czynniki mogące wywoływać napady,
- nie pozwalać na ryzykowne aktywności, zwłaszcza zabawy na wysokości lub w pobliżu otwartego ognia.
Regularna kontrola stanu zdrowia, współpraca z lekarzem oraz właściwa opieka domowa mają kluczowe znaczenie dla skutecznego leczenia i bezpieczeństwa dziecka.
Inne choroby leczone w poradni neurologicznej
W poradni neurologicznej diagnozuje się i prowadzi leczenie lub współleczenie następujących zaburzeń:
- opóźnienie rozwoju psychoruchowego
- opóźnienie rozwoju mowy
- zaburzenia napięcia mięśniowego (obniżone lub wzmożone)
- trudności w koordynacji i motoryce
- podejrzenie mózgowego porażenia dziecięcego
W razie potrzeby leczenie prowadzone jest we współpracy z pediatrami, psychologami dziecięcymi, gastrologami dziecięcymi i innymi specjalistami.
Życie dziecka z padaczką
Pamiętajmy, że dziecko chore na padaczkę wciąż może prowadzić aktywne życie. Niektóre czynności będą wymagały zachowania szczególnej ostrożności, jednak część sportów, takich jak jazda na rowerze czy gry zespołowe, jest możliwa pod warunkiem stałej opieki osoby dorosłej, która potrafi zareagować w razie napadu. Przy planowaniu aktywności trzeba będzie uwzględniać sytuacje, w których mogłoby dojść do utraty przytomności – należy unikać wspinania się, zabaw na wysokości czy ćwiczeń z ciężarami mogącymi spowodować uraz.
Nie należy wykluczać dziecka z aktywności fizycznej i życia społecznego, ponieważ może to prowadzić do poczucia odrzucenia, obniżenia samooceny oraz trudności w funkcjonowaniu w środowisku rówieśniczym. Wsparcie rodziny, nauczycieli i opiekunów, a także akceptacja i poczucie bezpieczeństwa pomagają dziecku rozwijać samodzielność i prawidłowo funkcjonować mimo choroby.
Poznaj dokładną przyczynę nietypowych objawów
Czy u Twojego dziecka występują epizody zaburzeń świadomości, nietypowe zachowania, lub niekontrolowane drżenia? Nie bagatelizuj tych objawów! Wczesna reakcja zwiększa szanse na skuteczną kontrolę choroby. Dzięki nowoczesnej diagnostyce, odpowiednio dobranemu leczeniu i regularnym kontrolom lekarskim większość dzieci może prawidłowo się rozwijać i prowadzić aktywne, satysfakcjonujące życie.
Skorzystaj z opieki specjalistów
Specjaliści chorób neurologicznych w Centrum Medycznym Medici w Poradni Neurologii Dziecięcej i w Poradni Chorób Neurologicznych:
- Dr n.med. Magdalena Dudzińska – neurolog dziecięcy
- Lek. med. Anna Blaszkowska – Neurolog, Rehabilitant Medyczny
- Dr n. med. Czesław Zralek – Neurochirurg, Neurochirurg dziecięcy, Neurotraumatolog
W leczeniu padaczki często konieczne jest interdyscyplinarne podejście. W Centrum Medycznym Medici, poza neurologiem, opiekę nad pacjentem prowadzą:
- mgr Milena Łazarska – psycholog kliniczny – wsparcie emocjonalne, ocena funkcji poznawczych
- mgr Barbara Sitkiewicz – dietetyk kliniczny, psycho-dietetyk – kwalifikacja do diety ketogennej, prowadzenie diety dla pacjentów neurologicznych
Im wcześniej rozpoczniesz diagnostykę i leczenie, tym lepsze rokowania i mniejsze ryzyko powikłań.
Kontakt
📍 Centrum Medyczne Medici
ul. Henryka Sienkiewicza 43, Radzionków
📞 Telefon: +48 609 318 801
📧 E-mail: kontakt@medici-radzionkow.pl
🌐 www.medici-radzionkow.pl
Więcej informacji:
FAQ – pytania rodziców odnośnie padaczki
Mogą być subtelne: krótkie drżenia kończyn, napady zgięciowe, „zamyślenia”, brak reakcji na otoczenie, automatyzmy (np. mlaskanie) lub zaburzenia sensoryczne.
Niedobór snu, intensywne bodźce świetlne, infekcje z wysoką gorączką oraz stres.
U dzieci objawy są często mylone np. z zaburzeniami zachowania czy problemami z koncentracją.
Mogą być niebezpieczne ze względu na ryzyko urazów (upadki, zachłyśnięcia) lub niedotlenienia, jeśli napad jest przedłużony.
Leki przeciwpadaczkowe (stabilizujące elektrykę mózgu), dieta ketogenna, stymulacja nerwu błędnego oraz operacyjne usunięcie ogniska padaczkowego.
Należy unikać ryzykownej aktywności na wysokościach, przy otwartym ogniu, samotnych kąpieli oraz sportów ekstremalnych bez nadzoru.