PCOS — objawy, przyczyny i leczenie. Najczęstsza przyczyna niepłodności
PCOS, czyli Zespół Policystycznych Jajników, to choroba endokrynologiczna – związana z gospodarką hormonalną – kobiet w wieku rozrodczym.
Wedle szacunków WHO (Światowej Organizacji Zdrowia) schorzenie to dotyka 6-13% kobiet, i aż do 70% przypadków pozostaje niezdiagnozowanych.
W celu diagnozy PCOS należy udać się do ginekologa i endokrynologa, warto również rozważyć wsparcie dietetyka klinicznego.
Co to jest zespół policystycznych jajników?
Zespół policystycznych jajników to zespół objawów związanych z zaburzeniami równowagi hormonalnej. Jego nazwa pochodzi od charakterystycznego obrazu jajników w USG – w wyniku choroby powstają w nich torbiele, czyli pęcherzyki wypełnione płynem.
PCOS jest najczęstszą przyczyną braku owulacji i główną przyczyną niepłodności. Wiąże się z wieloma długotrwałymi problemami zdrowotnymi, które wpływają na samopoczucie fizyczne i emocjonalne.
W klasyfikacji ICD-10 jednostce tej nadano kod E28.2.
Jakie są przyczyny zachorowania na PCOS?
Dokładna przyczyna PCOS wciąż jest nieznana. Badania wykazały, że na rozwój choroby wpływają czynniki genetyczne, metaboliczne, środowiskowe oraz hormonalne.
Najprawdopodobniej choroba ta jest dziedziczna oraz występuje u kobiet, u których doszło do nadmiernej ekspozycji na hormony męskie w życiu płodowym.
Zespół bardzo często rozwija się już w okresie pierwszej miesiączki, zwłaszcza wtedy, gdy proces dojrzewania rozpocznie się wcześnie. Szczególnie zagrożone są kobiety z nadwagą lub otyłe, prowadzące niezdrowy tryb życia oraz chorujące na insulinooporność.
Należy jednak pamiętać, że rozwój choroby może nastąpić również w latach późniejszych oraz u osób o prawidłowej wadze.
Objawy – na co zwrócić uwagę?
Objawy różnią się w zależności od osoby. Czasami nie występują żadne dolegliwości i kobieta dowiaduje się o PCOS dopiero wtedy, gdy nie może zajść w ciążę.
Kobiety chorujące na PCOS zwykle borykają się co najmniej z jednym z tych symptomów:
Powiększone jajniki i torbiele
Torbiele mogą się znajdować w jednym lub w obu jajnikach. Może ich być od kilku do nawet kilkunastu.
Brak owulacji
Normalnie jajniki produkują komórkę jajową, która jest uwalniana co miesiąc w ramach prawidłowego cyklu menstruacyjnego. Jednak w przypadku PCOS komórka jajowa może nie rozwijać się prawidłowo lub nie zostać uwolniona podczas owulacji. Miesiączki mogą być nieregularne lub mogą w ogóle nie wystąpić.
Wysoki poziom androgenów
Androgeny to hormony, które są ważne dla prawidłowego rozwoju seksualnego mężczyzn. Kobiety zazwyczaj wytwarzają mniejsze ilości androgenów. Wyższy poziom może powodować nadmierne owłosienie ciała lub twarzy.
Inne symptomy, które mogą wymagać wizyty u ginekologa, to:
- Zbyt duże owłosienie na twarzy, klatce piersiowej, brzuchu, nogach
- Łysienie typu męskiego
- Zaburzenia gospodarki węglowodanowej, w tym insulinooporność
- Trądzik, oleista cera
- Ból w miednicy
- Plamy pogrubionej, ciemnej skóry
- Niepłodność
Jak diagnozuje się zespół policystycznych jajników?
Nie ma konkretnego testu na PCOS. Aby dowiedzieć się, czy masz PCOS, lekarz:
- Przeprowadzi badanie fizykalne, które obejmie ocenę fizycznych objawów PCOS.
- Zapyta o Twoją historię medyczną i historię zdrowia w rodzinie.
- Może zlecić wykonanie badania miednicy, aby sprawdzić, czy występują oznaki nadmiaru męskich hormonów oraz czy jajniki nie są powiększone lub opuchnięte.
- Może zlecić wykonanie USG miednicy, aby sprawdzić grubość endometrium (błony śluzowej macicy) oraz czy na jajnikach nie ma torbieli.
- Może zlecić badania krwi, w tym badania poziomu hormonów.
Badanie poziomu androgenów – jakie wyniki powinny niepokoić?
Androgeny to grupa hormonów płciowych, do której należą: testosteron, DHEA-S (siarczan dehydroepiandrostendionu), a rzadziej DHEA (dehydroepiandrostendion) i AD (androstendion).
Aby sprawdzić stężenie androgenów należy pobrać krew żylną. Ważne jest, aby krew pobrać w godzinach porannych, na czczo. Optymalny czas wykonania badania u kobiet to 4.-10. dzień cyklu. Pacjentka powinna zgłosić, jakie leki przyjmuje, gdyż niektóre z nich zmieniają wynik oznaczenia. W szczególności dotyczy to doustnych środków antykoncepcyjnych.
Jak interpretować wyniki?
Należy zwrócić uwagę na poziom danego hormonu i porównać go z normą: (tutaj podana norma dla kobiet)
| Testosteron: | 0,52-2,43 nmol/l (15-70 ng/dl) |
| Wolny testosteron: | <29,5 pmol/l (<8,5 ng/l) |
| Androstendion: | 0,49 – 1,31 ng/ml lub 1,4-9,4 nmol/l (40-270 ng/dl)po menopauzie 0,187- 1,07 ng/ml |
| Dihydroepiandrostendion (DHEA): | 7-31 nmol/l (200-900 ng/dl) |
| Siarczan dihydroepiandrostendion (DHEA-S): | 2-10 µmol/l (75-370 µg/dl) |
Uwaga: Normy stężenia poszczególny androgenów mogą się różnić od tych podanych powyżej w zależności od laboratorium, w którym wykonano badanie.
Jak wygląda diagnoza?
Zespół policystycznych jajników rozpoznaje się na podstawie występowania co najmniej dwóch z następujących objawów:
- Wysoki poziom androgenów (niechciane owłosienie twarzy lub ciała, wypadanie włosów na głowie, trądzik, łojotok lub podwyższony poziom testosteronu we krwi),
- Nieregularne lub nieobecne miesiączki,
- Torbiele na jajnikach widoczne w badaniu USG.
Stawiając diagnozę, lekarz bierze również pod uwagę, że nieregularne miesiączki i owulacja mogą być normalnym elementem dojrzewania lub menopauzy. Ponadto obraz USG nie zawsze jest wyraźny i u niektórych kobiet z PCOS badanie USG może nie wykazać policystycznych jajników.
Jakie choroby mogą współwystępować z PCOS?
Osoby z PCOS są bardziej narażone na inne schorzenia, takie jak:
- cukrzyca typu 2,
- nadciśnienie tętnicze,
- wysoki poziom cholesterolu,
- choroby serca,
- rak endometrium (rak wewnętrznej wyściółki macicy).
PCOS może również powodować lęk, depresję i negatywny obraz własnego ciała. Niektóre objawy, takie jak niepłodność, otyłość i niechciany wzrost włosów, mogą prowadzić do stygmatyzacji społecznej. Może to wpływać na inne obszary życia, takie jak rodzina, związki, praca i zaangażowanie społeczne.
Regularne wizyty u ginekologa
Niepokojące objawy — zwłaszcza zaburzenia miesiączkowania — wymagają konsultacji z ginekologiem lub ginekologiem–endokrynologiem. Wczesna diagnoza i odpowiednio dobrane leczenie pomagają kontrolować objawy i zmniejszają ich wpływ na codzienne funkcjonowanie.
Najczęściej PCOS wykrywane jest dopiero przy trudnościach z zajściem w ciążę, dlatego nie warto zwlekać z wizytą.
Czy PCOS da się wyleczyć?
PCOS to choroba przewlekła, której nie można wyleczyć. Niektóre objawy można jednak złagodzić poprzez zmianę stylu życia, leki i leczenie niepłodności.
Leczeniem zespołu policystycznych jajników zajmuje się zazwyczaj ginekolog, który ocenia objawy związane z układem rozrodczym, takie jak nieregularne miesiączki czy torbiele jajników. W przypadku objawów metabolicznych, takich jak nadmierne owłosienie, może być konieczna konsultacja z endokrynologiem. W niektórych przypadkach leczenie może być prowadzone przez dermatologa lub dietetyka, w zależności od indywidualnych potrzeb pacjentki.
Leczenie może obejmować:
Zmiany stylu życia:
- Utrzymywanie prawidłowej masy ciała
- Regularna aktywność fizyczna
- Spożywanie zdrowej żywności
Leki:
- Hormonalne środki antykoncepcyjne, mogą poprawić regularność miesiączki, pomóc w usunięciu trądziku oraz nadmiernego owłosienia twarzy i ciała. Należy je jednak stosować tylko wtedy, gdy nie planuje się zajścia w ciążę.
- Leki antyandrogenne, blokujące działanie androgenów. Mogą one pomóc zmniejszyć wypadanie włosów na głowie, wzrost włosów twarzy i ciała oraz trądzik.
- Leki na trądzik. Dostępne są w postaci tabletek, kremów lub żeli.
- Leki wspomagające płodność w przypadku problemów z zajściem w ciążę.
Rola ginekologa w diagnostyce i terapii
Ponieważ objawy PCOS są niecharakterystyczne, konieczny jest wywiad i badania przeprowadzone przez ginekologa. Na podstawie wyników badań, będzie on w stanie wykluczyć inne zaburzenia powodujące podobne dolegliwości, takie jak np.: zespół Cushinga, choroby tarczycy, wrodzony przerost nadnerczy czy hiperprolaktynemia.
Rola endokrynologa w leczeniu
Endokrynolog to lekarz specjalista, który zajmuje się diagnozowaniem i leczeniem zaburzeń układu hormonalnego oraz gruczołów wydzielania wewnętrznego.
To właśnie endokrynolog może zbadać i pomóc w leczeniu wysokiego poziomu androgenów.
W poradni endokrynologicznej uzyskasz:
- interpretację wyników badań hormonalnych,
- ocenę czynników metabolicznych (insulinooporność, ryzyko cukrzycy typu 2),
- dobór leków regulujących gospodarkę hormonalną (np. antyandrogeny, metformina),
- wsparcie w redukcji skutków nadmiernego stężenia androgenów, takich jak trądzik, przetłuszczanie skóry, owłosienie typu męskiego czy łysienie,
- indywidualne zalecenia dotyczące stylu życia i diety, które wspierają terapię PCOS.
W wielu przypadkach leczenie PCOS wymaga współpracy ginekologa, endokrynologa, dietetyka, a czasem także dermatologa i specjalisty zdrowia psychicznego — dlatego warto skorzystać z opieki interdyscyplinarnej.
Jak zapobiegać PCOS i jego powikłaniom?
Najważniejszym elementem profilaktyki i terapii PCOS jest styl życia — w szczególności u kobiet z nadwagą lub otyłością.
Warto postawić na:
- redukcję masy ciała poprzez stopniową zmianę sposobu odżywiania,
- regularną aktywność fizyczną 3–4 razy w tygodniu,
- dietę o niskim indeksie glikemicznym, bogatą w warzywa i owoce oraz regularne posiłki.
Zmiana stylu życia to najlepszy „naturalny lek”, który może wyciszyć objawy i poprawić funkcjonowanie hormonalne organizmu.
Jeśli takie działania są niewystarczające, lekarz może wdrożyć leczenie farmakologiczne, dostosowane do celu terapii:
- jeśli pacjentka nie planuje ciąży — stosuje się tabletki antykoncepcyjne,
- czasem wykorzystuje się także antyandrogeny (np. spironolakton), które redukują objawy nadmiaru androgenów — wyłącznie przy skutecznej ochronie przed ciążą,
- jeśli celem jest zajście w ciążę — leczenie ukierunkowane jest na przywrócenie owulacji (najczęściej cytrynian klomifenu, a gdy to nieskuteczne — gonadotropiny lub zapłodnienie pozaustrojowe).
Zespół policystycznych jajników jest schorzeniem, w którym terapia skupia się na kontroli objawów – zaprzestanie leczenia zwykle sprawia, że dolegliwości nawracają.
Jeśli PCOS prowadzi do trudności z zajściem w ciążę, odpowiednia terapia oraz zmiana stylu życia znacząco zwiększają szanse na zajście w ciążę i urodzenie zdrowego dziecka.
Poradnia Ginekologiczno Położnicza zapewnia pełną diagnostykę ginekologiczną i leczenie schorzeń kobiecych na każdym etapie życia – od okresu dojrzewania, przez planowanie i prowadzenie ciąży, aż po menopauzę i opiekę onkologiczną.
Lecząc zespół policystycznych jajników (PCOS) oferujemy terapię hormonalną, metaboliczną i dietetyczną.
Nasz zespół tworzą doświadczeni specjaliści:
lek. Marta Robenek – ginekolog-położnik, perinatolog
dr n. med. Przemysław Chimiczewski – ginekolog-onkolog
lek. Hubert Mado – endokrynolog, ultrasonografista
mgr Hanna Opiołka – fizjoterapeutka uroginekologiczna
mgr Kaja Mierzwińska – seksuolog kliniczny, psycholog
Im wcześniej rozpoczniesz diagnostykę i leczenie, tym lepsze rokowania i mniejsze ryzyko powikłań.
Centrum Medyczne Medici
ul. Henryka Sienkiewicza 43, Radzionków
Telefon: +48 609 318 801
Zobacz także:
Chcesz zajść w ciążę? Sprawdź jak się do niej dobrze przygotować
Przerost endomentrium – objawy, diagnostyka i leczenie
Więcej informacji:
Polycystic Ovary Syndrome – MedlinePlus
Zespół policystycznych jajników (PCOS) – mp.pl
FAQ – O co najczęściej pytają pacjenci?
Jak sprawdzić, czy ma się PCOS?
Przez konsultację u ginekologa — wywiad, badanie, USG jajników, badania krwi (hormony).
Czy PCOS da się wyleczyć?
Nie — to choroba przewlekła. Leczenie łagodzi objawy.
Czym grozi nieleczone PCOS?
Zwiększa ryzyko: cukrzycy typu 2, nadciśnienia, chorób serca, raka endometrium, problemów emocjonalnych (depresja, lęk).
Czy osoby z PCOS mogą zajść w ciążę?
Tak — po leczeniu i/lub zmianie stylu życia szanse na zajście w ciążę są wysokie.
Jak ginekolog stwierdza PCOS?
Na podstawie co najmniej dwóch kryteriów: podwyższonych androgenów, nieregularnych miesiączek, torbieli na jajnikach.
Z czym można pomylić PCOS?
Z: zespołem Cushinga, chorobami tarczycy, wrodzonym przerostem nadnerczy, hiperprolaktynemią.
Co boli przy PCOS?
Może występować ból miednicy (wymienione w objawach).
Jak wygląda ciało osoby z PCOS?
Może występować owłosienie typu męskiego, przetłuszczająca się skóra, łysienie i nadwaga/otyłość (jeśli współwystępuje).
Po czym poznać PCOS?
Po nieregularnych miesiączkach, niewystępowaniu owulacji, torbielach na jajnikach, nadmiernym owłosieniu, trądziku.