Spirometria – klucz do oceny sprawności układu oddechowego

Spirometria jest jednym z najczęściej wykonywanych badań diagnostycznych służących do oceny funkcjonowania układu oddechowego. Dzięki swojej nieinwazyjności i wysokiej wartości diagnostycznej znajduje szerokie zastosowanie zarówno w profilaktyce, jak i w rozpoznawaniu oraz monitorowaniu wielu chorób płuc. W tym artykule dowiesz się, na czym polega spirometria, jak przebiega i jakie są wskazania i przeciwskazania do przeprowadzenia badania.

Czym jest spirometria?

Spirometria to podstawowe, nieinwazyjne badanie czynnościowe układu oddechowego, wykorzystywane do oceny sprawności płuc oraz wykrywania zaburzeń wentylacji. Przeprowadza się je za pomocą spirometru, czyli urządzenia rejestrującego ilość i prędkość przepływu powietrza podczas oddychania. Badanie polega na wykonywaniu określonych manewrów oddechowych przez ustnik połączony z aparatem, co umożliwia analizę objętości powietrza wdychanego i wydychanego oraz ocenę wydolności oddechowej.

Kiedy powinno się wykonać spirometrię?

Wśród głównych wskazań do przeprowadzenia badania należy wymienić: 

• przewlekły kaszel, duszność, uczucie braku tchu, 
• palenie papierosów lub narażenie na pyły i gazy, 
• monitorowanie chorób płuc (astma, POChP), 
• badania profilaktyczne i medycyna pracy, 
• ocena wydolności oddechowej przed zabiegami chirurgicznymi.

Przeciwwskazania

Spirometria jest badaniem bezpiecznym i nieinwazyjnym, jednak w niektórych sytuacjach jej wykonanie może wiązać się ze zwiększonym ryzykiem dla pacjenta. Dotyczy to przede wszystkim stanów, w których intensywny wysiłek oddechowy mógłby doprowadzić do pogorszenia stanu zdrowia.

Do najważniejszych przeciwwskazań należą:

• tętniaki aorty lub tętnic mózgowych zagrożone pęknięciem,
• odma opłucnowa,
• podwyższone ciśnienie wewnątrzczaszkowe,
• niedawno przebyte krwawienie wewnątrzczaszkowe,
• przebyty niedawno zawał serca lub udar mózgu,
• niestabilna dławica piersiowa,
• niekontrolowane, znacznie podwyższone ciśnienie tętnicze,
• krwioplucie o nieustalonej przyczynie.

Badania nie zaleca się również w krótkim czasie po przebytych zabiegach chirurgicznych, zwłaszcza dotyczących naczyń krwionośnych, ośrodkowego układu nerwowego oraz zabiegach okulistycznych.

Jak przygotować się do badania?

Aby odpowiednio przygotować się do badania ważne jest, aby:

1) Na 2 godziny przed badaniem nie palić tytoniu, 

2) 3 godziny przed badaniem nie wykonywać intensywnego wysiłku, 

3) Nie spożywać obfitych posiłków, 

4) Wstrzymać leki rozszerzające oskrzela zgodnie z zaleceniem lekarza (zwykle na 6–12 godzin przed badaniem), 

5) Ubrać się luźno, aby nie ograniczać ruchów klatki piersiowej. 

Przebieg spirometrii

Spirometria jest krótkim i bezpiecznym badaniem wykonywanym najczęściej w pozycji siedzącej. Pacjent powinien zachować wyprostowaną postawę oraz szczelnie objąć wargami ustnik spirometru. Procedura rozpoczyna się od spokojnego oddychania, po czym na polecenie osoby wykonującej badanie należy wykonać maksymalnie głęboki wdech, a następnie bardzo szybki, silny i długi wydech. Wszystkie czynności odbywają się zgodnie z instrukcjami personelu medycznego.

Aby wynik był wiarygodny, próbę zazwyczaj powtarza się trzykrotnie. Całe badanie trwa zwykle kilka minut.

Jakie parametry ocenia się podczas spirometrii?

Do najważniejszych parametrów należą m. in.:

– VC (Vital Capacity) – objętość powietrza w płucach
– FEV₁ – nasilona pierwszosekundowa objętość wydechowa
– FVC (Forced Vital Capacity) – natężona pojemność życiowa
– IC (Inspiratory Capacity) – pojemność wdechowa
– TV (Tidal Volume)– objętość oddechowa
– PEF – szczytowy przepływ wydechowy

Co może wykryć spirometria?

Spirometria umożliwia przede wszystkim wykrycie obturacji, czyli ograniczenia przepływu powietrza przez drogi oddechowe. Zaburzenie to występuje m.in. w przebiegu astmy oraz przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP), dlatego badanie odgrywa istotną rolę w diagnostyce i monitorowaniu tych schorzeń. Na podstawie uzyskanych wyników możliwa jest również ocena stopnia nasilenia obturacji.

Badanie może także sugerować obecność zaburzeń o charakterze restrykcyjnym, jednak ich jednoznaczne potwierdzenie wymaga wykonania dodatkowych, bardziej specjalistycznych badań diagnostycznych.

Spirometria z próbą rozkurczową (bronchodilatacyjną)

Wykonywana jest w celu oceny reakcji dróg oddechowych na lek rozszerzający oskrzela. Badanie polega na wykonaniu dwóch pomiarów: 

1. Spirometrii spoczynkowej – pomiar wyjściowy. 
2. Spirometrii po inhalacji leku rozkurczowego (np. salbutamolu) – pomiar kontrolny po 15–20 minutach. 

Porównanie obu wyników pozwala stwierdzić, czy obturacja dróg oddechowych jest odwracalna, co ma kluczowe znaczenie w rozpoznaniu astmy oskrzelowej i różnicowaniu jej z POChP. 

Skorzystaj z opieki specjalistów

Lek. med. Barbara Głogowska – Pulmonolog

Diagnostyka w kierunku chorób płuc to pierwszy krok do skutecznego leczenia.

FAQ