USG przezciemiączkowe – neurosonografia mózgu u niemowląt i wcześniaków
USG przezciemiączkowe (neurosonografia) to nieinwazyjne badanie ultrasonograficzne mózgu wykonywane u noworodków i niemowląt przez niezarośnięte ciemiączko. Pozwala wcześnie wykryć nieprawidłowości w obrębie układu nerwowego, ocenić rozwój mózgowia oraz zdiagnozować powikłania okołoporodowe. Jest to podstawowe badanie neurologiczne u niemowląt, rekomendowane szczególnie u wcześniaków i noworodków z grupy ryzyka.
Na czym polega USG przezciemiączkowe?
Badanie polega na obrazowaniu struktur mózgowia przy pomocy fal ultradźwiękowych. U niemowląt kości czaszki nie są jeszcze w pełni zrośnięte, a otwarte ciemiączko stanowi naturalne „okno akustyczne”, które pozwala na uzyskanie obrazu bez potrzeby tomografii czy rezonansu. Badanie umożliwia ocenę:
- komór bocznych mózgu,
- trzeciej i czwartej komory mózgu,
- struktur środkowych,
- przestrzeni podpajęczynówkowych,
- splotów naczyniówkowych,
- móżdżku i pnia mózgu,
- ewentualnych nieprawidłowych zbiorników płynu,
- przepływów naczyniowych (w badaniu dopplerowskim).
Dlaczego wykonuje się USG przezciemiączkowe?
Neurosonografia ma dwa główne cele: przesiewowy i diagnostyczny.
Rola przesiewowa:
USG przezciemiączkowe stosuje się rutynowo u dzieci z grupy podwyższonego ryzyka neurologicznego, aby wcześnie wykryć powikłania okołoporodowe i zapobiegać trwałym konsekwencjom rozwojowym.
Badanie przesiewowe wykonuje się u:
- wcześniaków <32. tygodnia ciąży,
- noworodków z masą urodzeniową <1500 g,
- dzieci z niską punktacją Apgar (0–6 punktów),
- noworodków po ciężkiej zamartwicy,
- dzieci narażonych na niedotlenienie okołoporodowe (HIE),
- noworodków urodzonych przez matki z powikłaniami ciąży (np. stan przedrzucawkowy, cukrzyca ciężarnych, konflikt serologiczny, IUGR).
Rola diagnostyczna:
Badanie służy do rozpoznania i monitorowania chorób układu nerwowego u niemowląt:
- krwawienia dokomorowe (IVH),
- wodogłowie,
- leukomalacja okołokomorowa (PVL),
- torbiele splotu naczyniówkowego lub przestrzeni podpajęczynówkowej,
- wady wrodzone OUN,
- malformacje naczyniowe,
- guzy mózgu (rzadko w tym wieku),
- powikłania infekcji wrodzonych (CMV, toksoplazmoza, różyczka),
- zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu.
Wskazania do USG przezciemiączkowego
Badanie zlecane jest w następujących przypadkach:
| Wskazanie kliniczne | Przykłady |
|---|---|
| Grupa ryzyka okołoporodowego | wcześniactwo, niska masa urodzeniowa |
| Objawy neurologiczne | drgawki, wiotkość, bezdechy, asymetria napięcia |
| Nieprawidłowy wzrost głowy | wodogłowie, makrocefalia, mikrocefalia |
| Urazy | upadki noworodków, krwiaki |
| Choroby metaboliczne | encefalopatie |
| Infekcje | TORCH, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych |
| Wady genetyczne | podejrzenie zmian OUN |
| Kontrola leczenia | monitorowanie wodogłowia, krwawień |
USG przezciemiączkowe u wcześniaków
U wcześniaków ryzyko krwawień wewnątrzczaszkowych oraz uszkodzeń okołokomorowych jest wysokie. Z tego powodu badanie wykonuje się u nich obowiązkowo zgodnie z zaleceniami neonatologicznymi:
| Wiek wcześniaka | Zalecenie |
|---|---|
| 1–3 doba życia | pierwsze badanie |
| 7–14 doba życia | kontrola IVH i PVL |
| 36–40 tydzień wieku postkoncepcyjnego | ocena rozwoju mózgowia |
Wczesna diagnostyka pozwala wdrożyć rehabilitację neurologiczną już od pierwszych tygodni życia.
Jak przebiega badanie?
- trwa 10–20 minut,
- jest bezbolesne,
- przeprowadzane przez głowicę USG przykładana do ciemiączka przedniego,
- nie wymaga znieczulenia,
- dziecko może być na rękach rodzica,
- nie wymaga żadnego przygotowania,
- można wykonywać wielokrotnie,
- u wcześniaków badanie możliwe nawet w inkubatorze.
Czy USG przezciemiączkowe jest bezpieczne?
Tak. Badanie jest w pełni bezpieczne, ponieważ:
- wykorzystuje fale ultradźwiękowe, a nie promieniowanie,
- nie ingeruje w organizm dziecka,
- nie wywołuje bólu ani stresu,
- może być powtarzane bez ograniczeń.
Metoda ta należy do złotego standardu diagnostyki neurologicznej noworodków. Jest rekomendowana przez Polskie Towarzystwo Neonatologiczne i WHO.
Co wykrywa neurosonografia? Najczęstsze patologie
Badanie wykrywa m.in.:
- Krwawienia dokomorowe (IVH) – klasyfikacja Papile I–IV.
- Leukomalację okołokomorową (PVL) – ryzyko mózgowego porażenia dziecięcego.
- Wodogłowie – poszerzenie układu komorowego.
- Torbiele mózgu – splotów naczyniówkowych, podpajęczynówkowe.
- Wady OUN – agenezja ciała modzelowatego, Dandy-Walker.
- Malformacje naczyniowe – tętniaki żyły Galena.
- Zakażenia OUN – zmiany po CMV, toksoplazmozie, różyczce.
- Zmiany pourazowe – krwiaki podtwardówkowe, uszkodzenia okołoporodowe.
Jak interpretuje się wyniki USG przezciemiączkowego?
Wynik badania opisuje lekarz ultrasonografista. Uwzględnia on:
- budowę struktur mózgowia,
- symetrię komór mózgu,
- szerokość komór bocznych,
- obecność torbieli lub krwawień,
- echogeniczność istoty białej i szarej,
- przepływ naczyniowy (badanie dopplerowskie),
- przestrzenie płynowe,
- ewentualne nieprawidłowości rozwojowe.
Kiedy najlepiej wykonać USG przezciemiączkowe?
Badanie można wykonać praktycznie od pierwszego dnia życia. Czas jego wykonania zależy od wskazań:
| Sytuacja kliniczna | Termin badania |
|---|---|
| Wcześniaki | do 72h od porodu |
| Zamartwica | jak najszybciej |
| Drgawki | pilnie |
| Podejrzenie wodogłowia | wg objawów |
| Dzieci zdrowe | profilaktycznie 6–12 tyg. życia |
| Zakażenia TORCH | do 2. miesiąca |
| Zaburzenia napięcia mięśniowego | natychmiast |
| Monitorowanie zmian | seryjnie co 2–4 tyg. |
Objawy, które wymagają pilnego USG przezciemiączkowego
- drżenia i drgawki,
- apatia, wiotkość,
- nagłe powiększenie obwodu głowy,
- zaburzenia karmienia,
- nieprawidłowy rozwój psychoruchowy,
- wymioty, nadmierna senność,
- różnice w napięciu mięśniowym kończyn,
- brak reakcji na bodźce.
Neurosonografia a rozwój dziecka
Wynik USG przezciemiączkowego ma duże znaczenie w ocenie ryzyka rozwoju:
- mózgowego porażenia dziecięcego (MPD),
- padaczki,
- zaburzeń poznawczych,
- zaburzeń słuchu i widzenia,
- opóźnienia rozwoju mowy.
Wczesne wykrycie nieprawidłowości pozwala rozpocząć rehabilitację, co znacząco zwiększa rokowanie.
Czy USG przezciemiączkowe trzeba powtarzać?
Tak – w wielu przypadkach jest to badanie kontrolne. Najczęstsze schematy monitorowania obejmują:
- wcześniaki – badanie seryjne (co 2–4 tyg.)
- dzieci z wodogłowiem – kontrola dynamiki
- zmiany okołokomorowe – ocena do ustabilizowania obrazu
- torbiele – ocena progresji
FAQ – najczęstsze pytania rodziców
Czy badanie boli?
Nie. Jest całkowicie bezbolesne.
Czy dziecko musi być na czczo?
Nie. Może jeść normalnie.
Czy USG przezciemiączkowe zastępuje rezonans magnetyczny?
Nie zawsze. Właściwie uzupełnia diagnostykę – przy zmianach strukturalnych zaleca się MRI.
Czy badanie szkodzi dziecku?
Nie. Jest bezpieczne i można je powtarzać.
Czy można zrobić badanie prywatnie bez skierowania?
Tak.
Do jakiego wieku można wykonać USG przezciemiączkowe?
Do czasu zarośnięcia ciemiączka – zwykle ok. 12–18 miesiąca życia.
USG przezciemiączkowe – Śląsk (Radzionków, Zabrze, Bytom, Tarnowskie Góry, Katowice, Gliwice)
Rodzice na Śląsku coraz częściej wykonują USG przezciemiączkowe profilaktycznie, ponieważ badanie umożliwia wczesne wykrycie zaburzeń neurologicznych. W regionie ma ono szczególne znaczenie dla:
- wcześniaków z Zabrza, Bytomia i Gliwic (ośrodki kliniczne, ŚUM),
- dzieci z ciąż powikłanych,
- noworodków po porodach zabiegowych (vacuum, kleszcze),
- niemowląt z podejrzeniem wodogłowia lub krwawienia dokomorowego.
USG przezciemiączkowe w Centrum Medycznym Medici Radzionków
W Centrum Medycznym Medici w Radzionkowie wykonujemy profesjonalne USG przezciemiączkowe u noworodków, niemowląt i wcześniaków. Badanie wykonuje:
Magdalena Romańczuk – certyfikowany ultrasonografista Polskiego Towarzystwa Ultrasonograficznego (PTU)
– specjalizacja: USG bioderek, USG przezciemiączkowe, USG jamy brzusznej u dzieci, USG tarczycy.
Możliwość dalszej diagnostyki neurologicznej i rozwojowej pod opieką specjalisty:
Lidia Gruszka – pediatra, neonatolog
– konsultacje pediatryczne i neonatologiczne, interpretacja wyników, dalsze prowadzenie dziecka.
Na miejscu dostępne są także:
- USG bioderek,
- USG jamy brzusznej,
- USG tarczycy u dzieci,
- konsultacje neonatologiczne,
- konsultacje pediatryczne,
- konsultacje endokrynologa dziecięcego.
Jak wygląda badanie krok po kroku?
- Rejestracja – badanie nie wymaga skierowania.
- Wywiad – krótka rozmowa z rodzicem (ciąża, poród, objawy).
- Przygotowanie – dziecko może być w ubraniu, wystarczy dostęp do główki.
- Badanie – głowica USG przykładana jest do ciemiączka.
- Dokumentacja – lekarz przekazuje opis + zdjęcia USG.
- W razie potrzeby – dalsza konsultacja pediatryczna lub neonatologiczna.
Jak się przygotować do badania?
Przygotowanie nie jest wymagane. Warto:
- nakarmić dziecko 15–20 min przed badaniem, aby było spokojne,
- zabrać smoczek lub ulubioną zabawkę,
- przynieść dokumentację medyczną dziecka (książeczka zdrowia, wypis z oddziału neonatologii).
Ile trwa i jak często wykonywać?
Średnio 10–15 minut. U wcześniaków i dzieci z ryzykiem neurologicznym badanie powtarza się co 2–4 tygodnie.
Czy USG przezciemiączkowe może zastąpić rezonans MRI?
Nie zawsze. To badanie pierwszego rzutu. W niejasnych przypadkach neurologicznych MRI jest badaniem uzupełniającym.
Najczęstsze mity
| Mit | Fakty |
|---|---|
| USG szkodzi mózgowi | Nie. Jest całkowicie bezpieczne |
| Po co robić jak dziecko jest zdrowe | Profilaktyka wykrywa zmiany bezobjawowe |
| Badanie tylko dla wcześniaków | Błędne – także profilaktyka u dzieci donoszonych |
| USG wykryje wszystko | Czasem potrzebne jest MRI/EEG |
Jak się umówić na USG przezciemiączkowe w Medici?
Badanie dostępne jest prywatnie, bez skierowania. Rejestracja:
📍 Centrum Medyczne Medici
ul. Henryka Sienkiewicza 43, Radzionków
📞 Telefon: +48 609 318 801
📧 E-mail: kontakt@medici-radzionkow.pl
🌐 www.medici-radzionkow.pl
Konsultacja wyniku – neonatolog | pediatra
Jeśli wynik wymaga dalszej oceny lub dziecko wymaga opieki neurologicznej, konsultacje prowadzi:
lek. Lidia Gruszka – pediatra, neonatolog
– interpretacja wyników
– plan diagnostyczny i leczenie
– skierowanie na dalsze badania
Najczęściej zadawane pytania
Czy można zrobić badanie w trakcie infekcji?
Tak, jeśli dziecko nie ma wysokiej gorączki.
Czy można wykonać badanie u dziecka 3-miesięcznego?
Tak. Do czasu zarośnięcia ciemiączka (ok. 12–18 mies.).
Czy dziecko musi spać podczas badania?
Nie, ale spokojny stan ułatwia badanie.
Czy są powikłania po badaniu?
Badanie jest bezinwazyjne.
Kiedy wynik jest gotowy?
Natychmiast po badaniu.
Czy badanie wykrywa autyzm?
Nie. Autyzm to zaburzenie neurobiologiczne, nie strukturalne.