USG stawów biodrowych niemowląt

USG stawów biodrowych niemowląt – Co rodzic powinien widzieć?

Co to jest USG bioderek i kiedy się je wykonuje?

Badanie ultrasonograficzne stawów biodrowych niemowląt (USG bioderek, ultrasonografia bioderek dzieci, USG stawów biodrowych niemowląt) to obrazowe badanie przesiewowe lub diagnostyczne, które pozwala ocenić rozwój panewki i głowy kości udowej, a także wykryć wczesne zmiany w kierunku rozwojowej dysplazji stawu biodrowego (DDH).
Badanie wykonuje się najczęściej w wieku 4–6 tygodni życia, lub gdy są czynniki ryzyka – możliwe jest wykonanie między 6. a 12. tygodniem życia dziecka.

USG bioderek dzieci jest preferowaną metodą w pierwszych miesiącach życia niemowlęcia, ponieważ kości są jeszcze słabo zmineralizowane, co ogranicza wartość zdjęcia rentgenowskiego.

Dlaczego badanie USG bioderek i w jaki sposób jest przeprowadzane?

USG bioderek dzieci jest metodą nieinwazyjną, bezbolesną, nie wymaga promieniowania jonizującego i umożliwia ocenę struktur chrzęstnych stawu biodrowego niemowlęcia — co ma kluczowe znaczenie w przypadku diagnostyki dysplazji.

Przebieg badania ultrasonografii

Dziecko układane jest zazwyczaj na plecach lub na boku, w wygodnej pozycji dla ultrasonografa. Na skórę okolicy bioder nakłada się żel, a głowica USG przesuwana jest wzdłuż bioder i panewki, wykonując serie obrazów w płaszczyźnie odpowiadającej standardowi (np. wg metody Grafa).
Badanie może być wykonane w spoczynku oraz przy delikatnym ruchu kończyn dolnych (test dynamiczny) w celu oceny stabilności stawu oraz możliwości przemieszczania głowy kości udowej względem panewki.

Co mierzy się w USG bioderek?

• Kąt alfa: miara pokrycia głowy kości udowej przez panewkę kostną.
• Kąt beta: miara części chrzęstnej panewki i rodza­ju rąbka panewki.
• Ocena stabilności stawu: zależnie od obrazu i ruchu głowy kości udowej w panewce.

Przygotowanie do badania USG bioderek

Nie wymaga specjalnego przygotowania. Zaleca się, by dziecko było spokojne – często po karmieniu lub w czasie snu. Warto ubrać niemowlę w wygodne ubranie umożliwiające odsłonięcie bioder i pachwin.
Rodzice mogą poinformować lekarza o wszelkich objawach klinicznych lub podejrzeniu nieprawidłowości stawu biodrowego.

Kiedy badanie jest wskazane – wskazania i czynniki ryzyka

Badanie USG stawów biodrowych niemowląt wskazane jest w przypadku istnienia czynników ryzyka lub nieprawidłowości w badaniu klinicznym.

Czynniki ryzyka dysplazji stawu biodrowego

• Płeć żeńska (dysplazja występuje częściej u dziewczynek).
• Ułożenie płodu w położeniu podłużnym z pośladkami („breech presentation”) w końcowym okresie ciąży lub przy porodzie.
• Dodatni wywiad rodzinny w kierunku dysplazji stawu biodrowego u rodzeństwa lub rodziców.
• Zbyt ciasne otulanie (swaddling) niemowlęcia z biodrami w wyproście i przywiedzeniu – badania wskazują na związek z większym ryzykiem DDH.
• W niektórych programach: wcześniactwo, deformacje stóp, czy mocne ograniczenie ruchu bioder w badaniu klinicznym.

Wskazania kliniczne do USG bioderek

• Wykrycie w badaniu klinicznym nieprawidłowości: np. ograniczenie odwodzenia bioder, asymetria fałdów pośladkowych lub udowych, różnica długości kończyn dolnych, objaw „kliknięcia” biodra – „klik-klik” przy próbie ruchu biodra.
• W przypadku czynnika ryzyka lub gdy istnieje podejrzenie dysplazji, USG bioderek niemowląt może być zalecane nawet jeśli badanie kliniczne nie wykazało wyraźnych objawów.

Objawy i możliwe choroby – co może być wykryte podczas USG bioderek?

Badanie ultrasonograficzne bioderek dzieci pozwala na wykrycie poniższych chorób i stanów:

• Rozwojowa dysplazja stawu biodrowego (DDH) – ICD-10: Q65.*. W tym mieści się szerokie spektrum od biodra nie do końca wykształconego, przez podwichnięcie (subluksację), aż po pełne zwichnięcie stawu biodrowego.
• Niestabilność stawu biodrowego – głowa kości udowej nie jest stabilnie osadzona w panewce lub może się przemieszczać.
• Zmiany w budowie panewki stawu biodrowego – m.in. spłycenie panewki, nieprawidłowy kształt lub pokrycie głowy kości udowej.

Objawy, które mogą skłaniać rodzica do pytania:

• Czy nóżki dziecka ustawiają się nierówno, jedna noga zdaje się krótsza?
• Czy fałdy pośladkowe lub udowe są niesymetryczne?
• Czy przy rozkładaniu nóżek (odwodzeniu) występuje opór lub ograniczenie ruchu bioder?
• Czy zgłoszono w badaniu klinicznym obecność „kliku” lub „trzasku” w biodrze?
• Czy dziecko miało czynniki ryzyka: ułożenie miednicowe, dodatni wywiad rodzinny, ciasne otulanie, wcześniak?
  Dziecko zwykle nie skarży się na ból w pierwszych miesiącach życia – objawy są subtelne, a nieprawidłowości dobrze widoczne są w badaniu klinicznym lub obrazowym.

Potencjalne skutki nieleczonej dysplazji

Nieleczona lub późno rozpoznana DDH może prowadzić do zaburzeń chodu w dzieciństwie lub dorosłości, wczesnego wystąpienia zmian zwyrodnieniowych w stawie biodrowym, bólu biodra, konieczności leczenia operacyjnego.

Wyniki USG bioderek – kiedy wynik powinien niepokoić?

Co uznaje się za wynik prawidłowy?

• W klasyfikacji wg Reinhold Graf typ I (alpha > 60°) u niemowlęcia oznacza biodro prawidłowo rozwinięte – nie wymaga leczenia.
• U niemowląt poniżej 3 miesięcy, kąt alfa ≥ 60° uznawany jest za właściwy – jeśli tak, zwykle obserwacja i kontrola kliniczna.

Wyniki nieprawidłowe i kiedy powinno być podjęte działanie

• Typ IIa: kąt alfa 50-59° u niemowlęcia < 3 miesiące – świadczy o biodrze niedojrzałym, wymaga kontroli lub obserwacji.
• Typ IIb i wyższe: kąt alfa < 50° lub stwierdzona niestabilność stawu, przemieszczenie głowy kości udowej – wskazania do leczenia lub konsultacji ortopedycznej.
• Wynik z sugestią „immaturity” („niedojrzałość”) może wymagać powtórzenia USG po kilku tygodniach w celu potwierdzenia lub wykluczenia progresji.

Wyniki laboratoryjne

W przypadku diagnostyki DDH nie są stosowane standardowe badania laboratoryjne – nie istnieje norma poziomu a-la-markera w tym kontekście. Diagnostyka oparta jest na obrazie ultrasonograficznym i klinicznym.

Badania diagnostyczne uzupełniające

• Jeśli dziecko jest starsze niż 4-6 miesięcy lub kości udowej zaczyna się kostnieć znaczniej, wykonuje się zdjęcie rentgenowskie (RTG) miednicy (widok AP i „frog-leg”) w celu oceny kąta dachu panewki, stosunku pokrycia głowy kości udowej. AAFP+1
• W razie potrzeby konsultacja ortopedyczna dziecięca i monitorowanie co kilka tygodni.
• W dokumentacji badań przesiewowych i programów USG bioderek przewidziane są standardy i ścieżki postępowania. HSE.ie

Leczenie i co dalej – jak wygląda terapia?

Główne strategie leczenia

• W przypadku wykrycia wczesnej dysplazji lub niestabilności stawu biodrowego niemowlęcia zwykle stosuje się leczenie zachowawcze: np. noszenie aparatu ortopedycznego typu Szyna Pavlika (Pavlik harness) – utrzymuje biodra w lekkim odwiedzeniu i zgięciu, co sprzyja prawidłowemu ukształtowaniu panewki i dobrą pokrywę głowy kości udowej.
• Obserwacja przez ortopedę dziecięcego wraz z powtórzeniami USG bioderek lub RTG, jeśli zalecane.
• W bardziej zaawansowanych przypadkach, gdy zachowawcze leczenie nie przynosi efektu lub staw jest już zwichnięty, może być konieczna operacja (osteotomia, repozycja) – zazwyczaj po konsultacji z chirurgiem-ortopedą dziecięcym.

Jakie wyniki powinny niepokoić?

• Wynik USG wskazujący typ IIc, III lub IV według Grafa – konieczna konsultacja ortopedyczna.
• Kąt alfa znacznie poniżej norm (> 10° poniżej), wyraźna niestabilność stawu, przemieszczenie głowy kości udowej.
• W starszym niemowlęciu (> 4-6 miesięcy) wynik RTG wykazujący nieprawidłowy kąt dachu panewki, pokrycie głowy kości udowej < odpowiednich norm.

Monitorowanie i dalsze postępowanie

Po rozpoczęciu leczenia należy wykonywać kontrolne badania USG bioderek w odstępach ustalonych przez ortopedę (np. co 4-6 tygodni) aż do ustabilizowania stawu i prawidłowego rozwoju panewki.
Współpraca rodzica-lekarza: ważne jest, by przestrzegać zaleceń ortopedy (noszenie aparatu, ograniczenie pewnych pozycji, obserwacja ruchu bioder).
Rodzic powinien zwrócić uwagę na objawy takie jak asymetria kończyn dolnych, nierówność fałdów pośladkowych, zmiana ustawienia nóg, trudność w odwodzeniu bioder – w przypadku ich wystąpienia niezwłocznie zgłosić się do lekarza.

Najczęstsze choroby i stany diagnozowane podczas badania USG bioderek

• Rozwojowa dysplazja stawu biodrowego (DDH) – ICD-10: Q65.0–Q65.9 (wrodzona i rozwojowa dysplazja i zwichnięcie stawu biodrowego)
• Podwichnięcie stawu biodrowego (subluksacja)
• Zwichnięcie stawu biodrowego (dislokacja)
• Niewykształcenie panewki stawu biodrowego
• Niestabilność stawu biodrowego (możliwość przemieszczania głowy kości udowej)
  Wczesne wykrycie i prawidłowe wdrożenie leczenia znacząco poprawiają rokowanie.

W Pracowni USG lekarz ultrasonografista wykonuje USG bioderek u niemowląt i dzieci:

• lek. med Magdalena Romanczuk

Przeczytaj też

• Pracownia USG – diagnostyka obrazowa dla dzieci
• Poradnia Neonatologiczna – opieka nad noworodkami i ocena rozwoju
• Poradnia Pediatryczna – leczenie chorób dziecięcych
• Artykuł: „USG bioderek u niemowląt – kiedy wykonać?”
• Artykuł: „USG przezciemiączkowe – neurosonografia mózgu u niemowląt i wcześniaków„.
• Artykuł: „Terapia metodą Vojty: Dla noworodków i niemowląt„.
• Artykuł: „USG tarczycy u dzieci – kiedy wykonać i dlaczego to takie ważne?„.
• Artykuł: „Konsultacje gastrologiczne dla dzieci – Pomoc przy problemach układu pokarmowego dla najmłodszych„.
  

USG bioderek niemowląt – FAQ

Czy badanie USG bioderek niemowląt jest bolesne?
Nie. USG stawów biodrowych u niemowląt to badanie bezbolesne, nieinwazyjne i nie wymaga znieczulenia.

Kiedy należy wykonać USG bioderek dzieci?
Zazwyczaj w wieku około 4–6 tygodni, najpóźniej 12 tygodni życia, jeśli występują czynniki ryzyka lub nieprawidłowości w badaniu klinicznym.
Jeśli badanie kliniczne lub wywiad wskazują na wysokie ryzyko – USG może być wykonane wcześniej, zgodnie z zaleceniami lokalnego programu przesiewowego.

Co oznacza wynik „typ IIa” w USG bioderek?
Typ IIa według klasyfikacji Grafa oznacza biodro niedojrzałe u niemowlęcia młodszego niż ~3 miesiące. Wymaga kontroli w czasie – nie zawsze oznacza konieczność leczenia, ale obserwacja jest wskazana.

Czy każde dziecko potrzebuje USG stawów biodrowych?
Nie wszystkie – organizacje takie jak American Academy of Pediatrics (AAP) wskazują, że uniwersalne badanie USG bioderek nie jest konieczne; preferowane jest równoległe monitorowanie kliniczne oraz selektywne USG w przypadku ryzyka lub nieprawidłowości klinicznych.

Jakie wyniki USG bioderek powinny niepokoić i skłonić do konsultacji ortopedycznej?
Wynik wskazujący typ IIc, III lub IV, kąt alfa znacznie poniżej normy (< 50° u niemowlęcia), wskazanie niestabilności stawu lub przemieszczenie głowy kości udowej – wymagają jak najszybszej konsultacji ortopedycznej dziecięcej.

Źródła Naukowe

• „Developmental Dysplasia of the Hip in Infants” – artykuł American Academy of Family Physicians (AFP) w Clinical Review. AAFP
• „Ultrasound examination for detection and assessment of developmental dysplasia of the hip” – praktyczne wytyczne American Institute of Ultrasound in Medicine (AIUM) / American College of Radiology (ACR) / Society for Pediatric Radiology (SPR). www.aium.org
• „Screening of Developmental Dysplasia of the Hip in Europe” – europejski przegląd i zalecenia. PMC

Magdalena Romańczuk – ZnanyLekarz.pl