Wady zastawek serca: co oznacza zwężenie i niewydolność zastawek?

Czym są wady zastawek serca?

Wady zastawek serca to zwężenie zastawek lub niewydolność zastawek, które zaburzają przepływ krwi i przeciążają serce. Zmiany obejmują zastawkę mitralną, aortalną, trójdzielną i płucną. Jednostki według ICD-10: I05–I08 (wady reumatyczne), I34–I39 (wady niereumatyczne). Zwężenie zastawek ogranicza przepływ krwi przez ujście, niewydolność zastawek powoduje cofanie krwi (regurgitacja).

Mechanizm chorób zastawek

W zwężeniu zastawek ciśnienie w jamach serca rośnie. W niewydolności zastawek objętość krwi powraca wstecznie i powiększa obciążenie objętościowe. Powodowane jest to zmianami zwyrodnieniowymi, zwapnieniem, wadami wrodzonymi lub uszkodzeniem pozapalnym. Patofizjologia prowadzi do niewydolności serca, migotania przedsionków i przeciążenia komór.

Najczęstsze rodzaje wad zastawek

Zwężenie zastawki aortalnej (ICD-10 I35.0)

Zwężenie zastawki aortalnej utrudnia przepływ krwi z lewej komory do aorty. Typowa etiologia: zwapnienie, wcześniejsza gorączka reumatyczna, wrodzona zastawka dwupłatkowa.

Niewydolność zastawki aortalnej (ICD-10 I35.1)

Zastawka nie zamyka się prawidłowo i krew cofa się do lewej komory. Powoduje to powiększenie komory i spadek wydolności wysiłkowej.

Zwężenie zastawki mitralnej (ICD-10 I05.0)

Najczęściej następstwo choroby reumatycznej. Przepływ krwi z lewego przedsionka do lewej komory jest ograniczony.

Niewydolność zastawki mitralnej (ICD-10 I34.0)

Krew cofa się do przedsionka. Powodowane przez degenerację płatków, niedokrwienie mięśnia sercowego, uszkodzenie strun ścięgnistych.

Wady trójdzielne i płucne (ICD-10 I36–I37)

Rzadsze, związane z nadciśnieniem płucnym, wadami wrodzonymi i chorobami płuc.

Objawy odczuwane przez pacjentów

Objawy zależą od stopnia zwężenia zastawek i niewydolności zastawek. Wczesny etap może przebiegać bezobjawowo. Wraz z progresją pojawiają się:

• duszność wysiłkowa i spoczynkowa,
• kołatanie serca i arytmie,
• ból w klatce piersiowej,
• zawroty głowy i omdlenia,
• obrzęki kończyn,
• męczliwość,
• suchy kaszel nocny,
• przyspieszone tętno,
• duszność ortopnoe,
• świszczący oddech,
• trudności w oddychaniu przy leżeniu,
• spadek tolerancji wysiłku.

Objawy te często są wyszukiwane jako: ból serca, skoki tętna, nieregularne bicie, ciężki oddech, obrzęk kostek. Pacjentów kieruje się do Poradni Kardiologicznej, a następnie do kardiologa, bo wady zastawek łączą się z niewydolnością serca (ICD-10 I50) i zaburzeniami rytmu (ICD-10 I48 – migotanie przedsionków).

Wady zastawek serca – Przyczyny

Przyczyny zwężenia zastawek i niewydolności zastawek dzielone są na wrodzone i nabyte.

Najczęstsze nabyte przyczyny:

• proces zwapnienia związany z wiekiem (degeneracja płatków),
• przebyta gorączka reumatyczna (I06),
• miażdżyca i przewlekły stan zapalny śródbłonka,
• infekcyjne zapalenie wsierdzia (I33),
• choroba niedokrwienna serca z uszkodzeniem aparatu zastawkowego (I25),
• kardiomiopatie powodujące rozciągnięcie pierścienia,
• urazy zaburzające aparat zastawkowy,
• choroby metaboliczne (przewlekła choroba nerek N18, zaburzenia fosforanów),
• choroby tkanki łącznej (np. toczeń układowy).
  Wrodzone przyczyny obejmują dwupłatkową zastawkę aortalną i wady złożone ujść serca. Proces zwyrodnieniowy jest przyspieszony przez nadciśnienie tętnicze, palenie tytoniu, wysoki LDL i cukrzycę (E11). Cofanie krwi w niewydolności zastawki mitralnej może wynikać z uszkodzenia strun ścięgnistych po zawale.

Diagnostyka wady zastawki

Konsultacja kardiologiczna

Wywiad, osłuchiwanie serca, analiza czynników ryzyka. Szmery skurczowe lub rozkurczowe sugerują zwężenie zastawek lub niewydolność zastawek.

Badania obrazowe Wad zastawek serca

Echokardiografia (ECHO) | UKG | USG Serca

Badanie podstawowe. Ocenia morfologię i funkcję zastawek, gradienty ciśnień, frakcję wyrzutową, cofanie krwi. Kluczowe dane:

• gradient średni przez zastawkę aortalną: >40 mmHg sugeruje ciężkie zwężenie,
• powierzchnia ujścia <1,0 cm² wskazuje ciężką stenozę.

RTG klatki piersiowej

Powiększenie sylwetki serca, cechy zastoju w płucach.

EKG

Zaburzenia rytmu, cechy przeciążenia jam serca, migotanie przedsionków.

Tomografia komputerowa i rezonans

Stosowane do oceny zwapnienia i anatomii zastawek przed zabiegiem.

Badania laboratoryjne

Wyniki mogą wskazywać na przeciążenie serca:

• BNP <100 pg/ml norma; >300 pg/ml sugeruje niewydolność serca,
• NT-proBNP <125 pg/ml (osoby <75 lat), >900 pg/ml sugeruje HF,
• CRP podwyższone przy etiologii zapalnej,
• troponiny zwykle w normie, podwyższone przy uszkodzeniu mięśnia.

Wartości przekraczające normy są sygnałem do oceny u kardiologa.

Leczenie wad zastawek

Leczenie zależy od stopnia zwężenia zastawek i niewydolności zastawek oraz objawów. Strategia obejmuje farmakoterapię i metody zabiegowe.

Leczenie farmakologiczne

Leki nie leczą samej wady zastawki, ale zmniejszają objawy:

• diuretyki redukują obrzęki i duszność,
• beta-blokery kontrolują rytm serca i arytmie,
• ACEI/ARB obniżają ciśnienie i zmniejszają obciążenie,
• antykoagulanty w migotaniu przedsionków zmniejszają ryzyko udaru.

Stosowane jest leczenie chorób współistniejących (nadciśnienie, miażdżyca, zapalenie wsierdzia).

Leczenie zabiegowe

Ciężkie zwężenie zastawek lub duża niedomykalność wymagają leczenia zabiegowego:

• TAVI/TAVR – przezcewnikowa implantacja zastawki aortalnej,
• wymiana chirurgiczna zastawki,
• plastyka zastawki mitralnej,
• walwuloplastyka balonowa.

Dobór techniki zależy od wieku, ryzyka operacyjnego i anatomii zastawki.

Ryzyko powikłań

Nie leczone zwężenie zastawek lub niewydolność zastawek prowadzą do:

• niewydolności serca (I50),
• zaburzeń rytmu (I48),
• udaru mózgu (I63),
• nadciśnienia płucnego (I27),
• nagłego zatrzymania krążenia.

Najczęstsze choroby diagnozowane podczas wizyty

Podczas konsultacji kardiolog diagnozuje:

• wady zastawkowe serca (I34–I39),
• niewydolność serca (I50),
• migotanie przedsionków (I48),
• nadciśnienie tętnicze (I10),
• chorobę niedokrwienną serca (I20–I25).

Wykrywane jest także zapalenie wsierdzia (I33) u pacjentów z gorączką i szmerem serca.

Jakie wyniki powinny niepokoić

Wady zastawek serca. Niepokojące są:

• BNP >300 pg/ml,
• NT-proBNP >900 pg/ml,
• gradient średni >40 mmHg przez zastawkę aortalną,
• powierzchnia ujścia <1,0 cm²,
• frakcja wyrzutowa <45%,
• powiększenie lewego przedsionka,
• cechy obrzęku płuc na RTG.

Takie wartości oznaczają przeciążenie serca i wymagają oceny przez kardiologa.

Kiedy zgłosić się pilnie do lekarza kardiologa

Wystąpienie duszności spoczynkowej, obrzęków, zaburzeń rytmu, omdleń, bólu w klatce piersiowej. Objawy nagłe wymagają pilnej diagnostyki przez kardiologa, bo zwężenie zastawek i niewydolność zastawek mogą gwałtownie się pogorszyć.

Specjalista od leczenie wad zastawek serca

W Centrum Medycznym Medici Radzionków wadami zastawek w Poradni Kardiologicznej zajmuję się:

• Kardiolog – lek. Katarzyna Łagodzińska

Centrum Medyczne Medici
ul. Henryka Sienkiewicza 43, Radzionków
📞 Telefon: +48 609 318 801

Wady zastawek serca – Pytania pacjentów

Źródła

• MP