Zaparcia u dzieci – poradnik dla rodziców
Zaparcia u dzieci i niemowląt – leczenie, objawy, gastrolog dziecięcy, poradnia gastrologii dziecięcej
Definicja zaparć u dzieci i niemowląt (ICD-10 K59.0)
Zaparcia (ICD-10: K59.0) to przewlekłe lub nawracające trudności z wypróżnianiem. U niemowląt i dzieci obejmują:
- rzadkie oddawanie stolca (≤2 stolce/tydzień)
- stolce twarde, zbite, bolesne
- parcie, płacz, lęk przed wypróżnianiem
- uczucie niepełnego wypróżnienia
- epizody zanieczyszczania bielizny (encopresis)
Czy gastrolog dziecięcy zajmuje się zaparciami?
Gastrolog dziecięcy (gastroenterolog dziecięcy) diagnozuje i leczy:
- przewlekłe zaparcia
- zaburzenia motoryki jelit
- wstrzymywanie stolca prowadzące do rozdęcia odbytnicy
- podejrzenie chorób organicznych: np. choroba Hirschsprunga (ICD-10: Q43.1), celiakia (K90.0), niedoczynność tarczycy (E03)
Wizytę należy rozważyć, jeśli zaparcia >4–8 tygodni mimo leczenia domowego.
Objawy zaparć – co rodzice widzą najczęściej?
Trudności z wyróżnianiem stolca
- dziecko boi się siadać na nocnik/toaletę
- wstrzymywanie (sztywne nogi, unikanie siadania)
- duże, „kamienne” stolce
- płacz przy wypróżnianiu
- krew na papierze z powodu szczeliny odbytu (K60.2)
Objawy alarmowe zaparć u dzieci
Jeśli występują — wymagana pilna konsultacja gastrologiczna:
- brak smółki >48 godzin po porodzie
- zahamowanie wzrastania, niedożywienie
- wymioty żółciowe
- ciężka niedokrwistość (D50)
- deformacja okolicy odbytu, przetoki
- nagły początek po leczeniu opioidami
Najczęstsze przyczyny zaparć u dziecka
Funkcyjne zaparcia (90–95% przypadków)
- ból → unikanie → nasilone zaparcia (błędne koło)
- dieta niskobłonnikowa
- za mało płynów
- stres, trening czystości, zmiana środowiska
Przyczyny organiczne
Mniej niż 5% przypadków, ale wymagają wykrycia:
- Choroba Hirschsprunga (Q43.1)
- Celiakia (K90.0)
- Niedoczynność tarczycy (E03)
- Hiperkalcemia (E83.5)
- Alergia pokarmowa (T78.1)
- Zaburzenia neurologiczne (np. rozszczep kręgosłupa Q05)
- Zwężenie odbytu (Q42.3)
Diagnostyka – jakie badania wykonuje gastrolog dziecięcy?
Co zawsze jest robione?
- wywiad i analiza wypróżnień
- ocena wzrastania (siatki centylowe)
- badanie brzucha i odbytu
Badania dodatkowe, gdy brak poprawy lub są czerwone flagi
| Badanie | Wskazanie | Wyniki niepokojące |
|---|---|---|
| TSH | podejrzenie niedoczynności tarczycy | >4,5 mIU/l (wg laboratoriów pediatrycznych) |
| Ca całkowity | podejrzenie hiperkalcemii | >2,7 mmol/l (10,8 mg/dl) |
| Badania kału | zapalenia, alergie | dodatnie testy lub krew utajona |
| USG jamy brzusznej | bóle brzucha, wzdęcia | zaleganie mas kałowych |
| RTG jamy brzusznej | ciężkie zaparcia | skrajne rozdęcie jelita |
| Manometria odbytnicza | brak poprawy leczenia | brak odruchu hamowania odbytniczo-odbytowego |
| Biopsja odbytnicy | podejrzenie Hirschsprunga | brak komórek nerwowych |
Leczenie zaparć u dzieci i niemowląt
Zmiana stylu życia
- błonnik: warzywa, owoce (np. śliwki, gruszki), pełne ziarna
- płyny odpowiednio do masy ciała
- codzienna aktywność fizyczna
- regularne siedzenie na toalecie po posiłkach (odruch żołądkowo-okrężniczy)
Leczenie farmakologiczne (wg NASPGHAN/ESPGHAN)
Pierwszego wyboru:
- Polietylenoglikol (PEG 3350) – bezpieczny i skuteczny
Alternatywy:
- Laktuloza
- Parafina ciekła (mineralny olej)
Leki należy stosować przez minimum 2–3 miesiące do ustabilizowania rytmu.
Leczenie zaawansowane
Rozważane w zaparciach opornych na leczenie:
- leki prokinetyczne (wybrane przypadki)
- lewatywy i usunięcie mas kałowych pod nadzorem
- konsultacja psychologiczna przy lęku przed wypróżnieniem
Kiedy gastrolog dziecięcy jest konieczny?
- brak poprawy po 4–12 tygodniach terapii
- czerwone flagi
- skrajne twarde stolce z pęknięciami i bólem
- częste „wpadki” (encopresis)
- podejrzenie choroby organicznej
Zaparcia u dzieci – Jak rodzice mogą pomóc natychmiast?
- nie zmuszać, nie karać za „brudzenie”
- prowadzić dziennik wypróżnień
- zadbać o odpowiednią pozycję (podnóżek przy toalecie)
- utrzymać leczenie mimo początkowej poprawy – zapobieganie nawrotom
Najczęściej diagnozowane choroby przy wizycie
- Funkcyjne zaparcia u dzieci (85–95%)
- Choroba Hirschsprunga (Q43.1)
- Celiakia (K90.0)
- Szczelina odbytu (K60.2)
- Encopresis (R15)
- Nietolerancje pokarmowe
Gastroeneternolodzy dziecięcy przyjmujący w Poradni Gastrologii Dziecięcej
Dr n.med Katarzyna Górowska-Kowolik – Gastrolog dziecięcy, Pediatra
Dr n. med Agnieszka Krzywicka Gastrolog, Gastrolog dziecięcy, Pediatra
Przeczytaj też (powiązane artykuły wewnętrzne)
- Poradnia gastrologii dziecięcej – zaparcia u dzieci
- Pracownia Badań Wodorowych Oddechowych – diagnostyka nietolerancji pokarmowych
- Gastrolog dziecięcy – Objawy, których nie wolno lekceważyć u dzieci
- Nietolerancja białka mleka krowiego u niemowląt i dzieci
- Celiakia – objawy, diagnostyka i dieta bezglutenowa | Radzionków, Bytom, Chorzów
- Biegunka u dzieci – przyczyny, objawy i leczenie
- Wymioty i zaburzenia karmienia u dzieci – kiedy do gastrologa?
- Konsultacje gastrologiczne dla dzieci – Pomoc przy problemach układu pokarmowego dla najmłodszych
Źrodła
- NASPGHAN/ESPGHAN: Evaluation and Treatment of Functional Constipation in Infants and Children. Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition.
- American Academy of Family Physicians – Constipation in Children.
- Pacjent: zaparcia u dzieci – pacjent.gov.pl
Zaparcia u dzieci – FAQ – najczęstsze pytania rodziców do gastrologa dziecięcego
Jak często powinno się wypróżniać niemowlę?
Od kilku razy dziennie do 1 raz na kilka dni – jeśli stolce miękkie, bez bólu, to norma.
Czy zaparcia przejdą same?
U części tak, ale przewlekłe zaparcia bez leczenia nasilają się. Wczesna terapia = lepszy efekt.
Co zrobić, gdy dziecko płacze przy wypróżnianiu?
Pilnie wprowadzić zmiękczanie stolca (leki + płyny) i konsultację, aby przerwać błędne koło bólu.
Czy leki na zaparcia uzależniają?
PEG nie powoduje uzależnienia ani lenistwa jelit – potwierdzają to wytyczne NASPGHAN/ESPGHAN.
Czy zaparcia mogą oznaczać chorobę jelit?
Tak, zwłaszcza jeśli są czerwone flagi – potrzebna diagnostyka u specjalisty.