Zawał serca – jak temu zapobiec?

Zawał serca (ICD-10: I21) jest ostrym zespołem wieńcowym spowodowanym nagłym zamknięciem tętnicy wieńcowej i niedokrwieniem mięśnia sercowego. Stan ten prowadzi do martwicy kardiomiocytów. Leczenie musi być wdrożone natychmiast, a opóźnienie zwiększa śmiertelność. Dlatego pacjenci po epizodzie bólu w klatce piersiowej są kierowani do poradni kardiologicznej, gdzie oceniane jest serce, wykonywane jest USG serca (UKG) i planowane dalsze leczenie.

Objawy zawału serca – czego pacjenci najczęściej szukają

Typowe objawy ostrego zawału mięśnia sercowego

• ból zamostkowy promieniujący do lewej ręki, barku, szyi lub żuchwy
• uczucie ucisku, pieczenia, „gniecenia” w klatce piersiowej
• duszność spoczynkowa
• zimne poty, nudności, wymioty
• nagłe osłabienie, lęk, spadek tolerancji wysiłku

Objawy te są charakterystyczne dla I21, ale mogą być również obecne w niestabilnej chorobie wieńcowej (I20.0).

Nietypowe objawy zawału serca

U kobiet, osób starszych i chorych na cukrzycę (E11) zawał może przebiegać skąpoobjawowo.

Zgłaszane są:

• ból nadbrzusza
• uczucie zmęczenia bez bólu
• duszność bez bólu w klatce
• omdlenia (R55)

Takie objawy często prowadzą do opóźnionego zgłoszenia się do kardiologa, co pogarsza rokowanie.

Kardiolog i poradnia kardiologiczna po zawale

Po przebytym zawale serca opieka kardiologiczna jest obowiązkowa. W poradni kardiologicznej oceniana jest funkcja serca, kontrolowane są czynniki ryzyka i modyfikowane leki. Standardem jest wykonanie UKG, EKG oraz badań laboratoryjnych. Leczenie jest prowadzone długoterminowo i ma na celu zapobieganie kolejnym incydentom.

Diagnostyka zawału serca – badania wykonywane u kardiologa

Badania laboratoryjne – jakie wyniki powinny niepokoić

• Troponina I/T: norma < 0,04 ng/ml; wzrost potwierdza martwicę mięśnia sercowego
• CK-MB: wzrost > 25 U/l sugeruje uszkodzenie serca
• CRP: norma < 5 mg/l; podwyższenie wskazuje na stan zapalny
• Lipidogram:
  • LDL < 55 mg/dl (po zawale – wartość docelowa)
  • HDL < 40 mg/dl (mężczyźni), < 45 mg/dl (kobiety) – czynnik ryzyka
• Glukoza na czczo > 126 mg/dl – podejrzenie cukrzycy

Nieprawidłowe wyniki wymagają intensyfikacji leczenia w poradni kardiologicznej.

Badania diagnostyczne serca

• EKG – rozpoznanie STEMI/NSTEMI
• USG serca (UKG) – ocena frakcji wyrzutowej, kurczliwości i powikłań
• Koronarografia – identyfikacja zwężonych tętnic wieńcowych
• Holter EKG – wykrywanie zaburzeń rytmu
• Test wysiłkowy – ocena niedokrwienia po stabilizacji

USG serca jest kluczowe w ocenie stopnia uszkodzenia mięśnia sercowego.

Leczenie zawału serca – standardy kardiologiczne

Ostre

• pierwotna angioplastyka wieńcowa (PCI)
• leczenie przeciwpłytkowe (ASA, inhibitor P2Y12)
• heparyna
• tlenoterapia w razie hipoksji

Leczenie przewlekłe po zawale

• beta-blokery
• inhibitory ACE lub ARNI
• statyny w wysokich dawkach
• leki przeciwpłytkowe długoterminowo

Leczenie jest prowadzone przez kardiologa i modyfikowane na podstawie wyników badań oraz UKG.

Najczęstsze choroby diagnozowane podczas wizyty kardiologicznej

Podczas kontroli po zawale często rozpoznawane są:

• choroba niedokrwienna serca (I25)
• niewydolność serca (I50)
• nadciśnienie tętnicze (I10)
• migotanie przedsionków (I48)
• kardiomiopatia pozawałowa (I42)

Każda z tych jednostek chorobowych wymaga indywidualnego leczenia i monitorowania w poradni kardiologicznej.

Specjaliści od profilaktyki zawału:

• lek. Katarzyna Łagodzińska – Kardiolog
• lek. Hubert Mado – Endokrynolog

Co robić, gdy podejrzewasz zawał serca

Natychmiastowe postępowanie w przypadku podejrzenia zawału

W przypadku podejrzenia zawału serca (ICD-10: I21) nie wolno czekać ani próbować „przeczekać” objawów. Każda minuta opóźnienia zwiększa rozległość martwicy mięśnia sercowego i ryzyko zgonu.

1: Wezwij pomoc medyczną

• Zadzwoń 112 lub 999 natychmiast po wystąpieniu objawów sugerujących zawał serca.
• Nie jedź samodzielnie do szpitala, jeśli dostępny jest zespół ratownictwa medycznego. Transport karetką umożliwia wykonanie EKG i rozpoczęcie leczenia jeszcze przed przyjęciem na SOR.

2: Przerwij wysiłek i zabezpiecz pozycję

• Zatrzymaj wszelką aktywność fizyczną.
• Usiądź lub połóż się w pozycji półsiedzącej.
• Zapewnij dostęp świeżego powietrza, rozluźnij ubranie uciskające klatkę piersiową.

3: Leki doraźne (jeśli brak przeciwwskazań)

• Kwas acetylosalicylowy (ASA) 150–300 mg – rozgryźć i połknąć, jeśli nie występuje alergia ani czynne krwawienie.
• Nitrogliceryna podjęzykowo – tylko jeśli była wcześniej zalecona przez lekarza; brak poprawy po 1 dawce nie wyklucza zawału.

4: Obserwuj objawy do przyjazdu ZRM

• Nasilająca się duszność, spadek ciśnienia, utrata przytomności lub zaburzenia rytmu są objawami zagrożenia życia.
• W razie zatrzymania krążenia należy rozpocząć resuscytację krążeniowo-oddechową do czasu przyjazdu ratowników.

Czego nie robić przy podejrzeniu zawału

• Nie ignorować bólu w klatce piersiowej trwającego > 10–15 minut.
• Nie przyjmować alkoholu ani leków przeciwbólowych innych niż ASA.
• Nie odkładać kontaktu z pogotowiem „do rana” lub do wizyty w poradni kardiologicznej.

Dlaczego szybka reakcja jest kluczowa

W ostrym zawale serca obowiązuje zasada „czas to mięsień”. Im szybciej zostanie wykonana angioplastyka wieńcowa i wdrożone leczenie przeciwpłytkowe, tym większa szansa na:

• zachowanie funkcji serca w USG (UKG),
• uniknięcie niewydolności serca (I50),
• zmniejszenie ryzyka nagłego zgonu sercowego (I46).

Podejrzenie zawału serca zawsze wymaga natychmiastowej interwencji medycznej, a nie diagnostyki planowej w poradni kardiologicznej.

FAQ – najczęstsze pytania pacjentów o zawał serca

Po czym poznać, że ma się zawał?

Zawał serca objawia się bólem zamostkowym trwającym >15–20 minut, często promieniującym do lewej ręki, barku, szyi lub żuchwy, któremu towarzyszy duszność, zimne poty, nudności, uczucie silnego niepokoju. Objawy nie ustępują po odpoczynku. Dotyczy I21 (ICD-10).

Jakie sygnały daje zawał?

Najczęściej są zgłaszane: ucisk w klatce piersiowej, duszność, osłabienie, kołatanie serca, zawroty głowy, potliwość, bladość skóry. U części chorych dominują objawy z przewodu pokarmowego.

Jak wygląda osoba, która ma zawał?

Często obserwowana jest bladość, pot, przyspieszony lub nieregularny oddech, niepokój, trudność w mówieniu, czasem sinica ust. Stan ogólny bywa ciężki.

Co czuć podczas zawału?

Opisywany jest silny, narastający ból uciskowy lub piekący w klatce piersiowej, uczucie „ciężaru na klatce”, duszność i lęk przed śmiercią.

Jak długo trwa zawał?

Ból w ostrym zawale trwa zwykle >30 minut. Proces martwicy mięśnia sercowego rozwija się przez kilka godzin, jeśli nie zostanie przywrócony przepływ w tętnicy wieńcowej.

Czy zawał może przejść sam?

Nie. Bez leczenia dochodzi do trwałego uszkodzenia serca lub zgonu. Samoistne ustąpienie bólu nie oznacza cofnięcia zawału.

Jak objawia się cichy zawał?

Cichy zawał przebiega bez typowego bólu. Występują duszność, zmęczenie, poty nocne, spadek tolerancji wysiłku. Częsty u chorych na cukrzycę i u osób starszych. Rozpoznawany jest w EKG lub UKG po czasie.

Po czym poznać, że przeszło się zawał?

Ślady przebytego zawału są widoczne w EKG (patologiczne załamki Q), w UKG (blizna, obniżona frakcja wyrzutowa) oraz w dokumentacji hospitalizacji.

Czy w EKG wyjdzie zawał?

Tak. Ostry zawał STEMI i NSTEMI powoduje charakterystyczne zmiany w EKG. Cichy lub przebyty zawał również może być wykryty.

Z czym pomylić zawał?

Najczęściej z refluksem żołądkowo-przełykowym, kolką żółciową, nerwicą serca, zapaleniem przełyku, bólem mięśniowo-żebrowym lub atakiem paniki. Różnicowanie wymaga EKG i badań laboratoryjnych.

Jak odróżnić refluks od zawału?

Ból refluksowy nasila się po posiłku i w pozycji leżącej, zwykle ustępuje po lekach zobojętniających. Ból zawałowy jest niezależny od posiłku i narasta mimo odpoczynku.

Jak boli żołądek przy zawale?

Ból bywa zlokalizowany w nadbrzuszu, piekący lub uciskowy, często z nudnościami. Nie ustępuje po lekach na żołądek.

Czy ucisk żołądka ma wpływ na serce?

Objawy żołądkowe mogą maskować zawał, ale nie są jego przyczyną. Odwrotnie – zawał może dawać objawy „żołądkowe”.

Gdzie boli serce przy nerwicy?

Ból w nerwicy jest kłujący, zmienny, krótkotrwały, nasila się przy oddychaniu i stresie, ustępuje po uspokojeniu. Nie odpowiada obrazowi I21.

Czy od serca może dusić w gardle?

Tak. Duszność, uczucie ucisku w gardle i klatce piersiowej są częstymi objawami niedokrwienia serca.

Co się dzieje przed zawałem?

Często występuje stan przedzawałowy – niestabilna choroba wieńcowa (I20.0): narastające bóle w klatce, duszność, spadek tolerancji wysiłku.

Jak sprawdzić, czy ma się stan przedzawałowy?

EKG, troponiny, testy obciążeniowe lub koronarografia. Objawy kliniczne bez diagnostyki są niewystarczające.

Jakie są zwiastuny zawału serca?

Kilka dni lub tygodni wcześniej mogą pojawić się: szybkie męczenie się, duszność wysiłkowa, bóle w klatce przy wysiłku, zaburzenia snu.

Jakie jest tętno zawalowe?

Może być przyspieszone, zwolnione lub nieregularne. Brak jednego charakterystycznego tętna dla zawału.

Jakie jest ciśnienie przed zawałem?

Może być wysokie, prawidłowe lub niskie. Nagły spadek ciśnienia w ostrym stanie jest objawem ciężkim.

Od czego robią się zawały?

Przyczyną jest miażdżyca tętnic wieńcowych. Główne czynniki ryzyka: palenie tytoniu, nadciśnienie (I10), cukrzyca (E11), hipercholesterolemia, otyłość, brak ruchu, wiek, stres.

Czy stres może wywołać zawał?

Tak. Ostry stres zwiększa zapotrzebowanie serca na tlen i może doprowadzić do pęknięcia blaszki miażdżycowej.

Czy zdrowy człowiek może mieć zawał?

Tak. U części osób zawał jest pierwszą manifestacją choroby wieńcowej, mimo braku wcześniejszych objawów.

W jakim wieku zawał jest najgroźniejszy?

Najwyższa śmiertelność dotyczy osób starszych, ale u młodszych zawał często jest rozległy i ma ciężkie następstwa długoterminowe.

Ile można żyć po zawale?

Rokowanie zależy od rozległości zawału, frakcji wyrzutowej, leczenia i kontroli czynników ryzyka. Przy prawidłowym leczeniu możliwe jest wieloletnie przeżycie.

Ile się żyje ze stentami?

Stent nie skraca życia. Długość życia zależy od choroby wieńcowej, stylu życia i przestrzegania leczenia.

Czego nie robić przy zawale?

Nie wolno czekać, jechać samodzielnie do szpitala, ignorować objawów ani przyjmować alkoholu lub leków przeciwbólowych innych niż ASA.

Co zrobić, gdy zbliża się zawał?

Natychmiast wezwać pogotowie ratunkowe, przerwać wysiłek, przyjąć ASA, jeśli brak przeciwwskazań.

Co robią w szpitalu przy zawale?

EKG, oznaczenie troponin, USG serca, a następnie pilna koronarografia i angioplastyka. Wdrażane jest leczenie przeciwpłytkowe i przeciwkrzepliwe.

Jak sprawdzić ryzyko zawału?

Ryzyko ocenia się na podstawie wieku, płci, lipidogramu, ciśnienia, glikemii, palenia tytoniu oraz badań kardiologicznych.

Kiedy zawał kończy się śmiercią?

Ryzyko zgonu jest najwyższe w pierwszych godzinach, szczególnie bez szybkiej reperfuzji. Najczęstą przyczyną jest groźna arytmia lub wstrząs kardiogenny.