Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, a osteoporoza

Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa i osteoporoza to najczęściej współistniejące choroby układu kostnego związane z degradacją struktur kostnych i chrząstki. Proces zwyrodnienia kręgów obejmuje krążki międzykręgowe, stawy międzywyrostkowe, więzadła i trzony kręgów. Osteoporoza powoduje utratę masy kostnej, co zwiększa ryzyko złamań kręgów. Oba procesy powodują ból kręgosłupa, ograniczenie ruchomości oraz deformacje osi kręgosłupa.

Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa i osteoporoza klasyfikowane są według ICD-10:

  • M47 – Spondyloza (zwyrodnienie kręgosłupa)
  • M50 – Choroby krążków międzykręgowych szyjnych
  • M51 – Choroby innych krążków międzykręgowych
  • M81 – Osteoporoza bez złamania
  • M80 – Osteoporoza ze złamaniem
  • M48 – Zwężenie kanału kręgowego (stenoza)
  • M54 – Ból pleców (radikulopatia, lumbago)

Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa – przyczyna bólu i ograniczenia ruchu

Zwyrodnienie kręgosłupa jest procesem przewlekłym i wynika z przeciążenia biomechanicznego, starzenia tkanek oraz zmian metabolicznych w chrząstce i tkance kostnej. Chrząstka krążka międzykręgowego ulega odwodnieniu, dochodzi do obniżenia wysokości przestrzeni międzykręgowej i powstawania wypuklin dyskowych. Powstają osteofity, które mogą uciskać na struktury nerwowe i powodować objawy neurologiczne.

Objawy zwyrodnienia kręgosłupa

Najczęstsze objawy zgłaszane przez pacjentów:

  • przewlekły ból kręgosłupa
  • sztywność poranna
  • ból promieniujący do kończyn (rwa kulszowa, rwa ramienna)
  • mrowienie i drętwienie palców
  • osłabienie siły mięśniowej
  • ograniczenie zakresu ruchu
  • ból nasilany długotrwałym siedzeniem
  • ból przy pochylaniu i podnoszeniu przedmiotów

Objawy mogą sugerować choroby neurologiczne (G54 radikulopatie), stenozę kanału kręgowego (M48), dyskopatię (M51) lub zmiany pourazowe.

Osteoporoza – degradacja kości i ryzyko złamań kręgów

Osteoporoza charakteryzuje się obniżeniem gęstości mineralnej kości (BMD) i osłabieniem mikroarchitektury kostnej. W kontekście kręgosłupa najczęstsze są złamania kompresyjne trzonów kręgów. Choroba przebiega bezobjawowo do momentu złamania, więc diagnostyka densytometryczna ma kluczowe znaczenie.

Objawy osteoporozy odczuwalne przez pacjenta

  • nagły ból pleców po niewielkim urazie
  • stopniowe obniżanie wzrostu
  • garb wdowi (kifoza piersiowa)
  • przewlekły ból po złamaniu
  • deformacja sylwetki
  • ograniczenie ruchomości klatki piersiowej

Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, osteoporoza – Przyczyny

Przyczyny można podzielić na biomechaniczne, metaboliczne, endokrynne i środowiskowe.

Czynniki biomechaniczne

Zwyrodnienie kręgosłupa wynika z przewlekłych przeciążeń osiowych. Nadmierna kompresja dysków międzykręgowych powoduje odwodnienie jądra miażdżystego i obniżenie wysokości dysku. W efekcie zwiększa się tarcie w stawach międzywyrostkowych i powstają osteofity. Do przeciążeń prowadzą:

  • długotrwała praca siedząca
  • praca fizyczna z podnoszeniem ciężarów
  • wady postawy i skoliozy
  • brak stabilizacji mięśniowej (core)
  • urazy kręgosłupa

Zmiany zwyrodnieniowe przyspieszane są przez brak ruchu. Dysk międzykręgowy nie ma unaczynienia, odżywiany jest dyfuzją. Brak ruchu ogranicza procesy metaboliczne.

Czynniki metaboliczne i endokrynne

Osteoporoza wynika z zaburzeń równowagi między osteoklastami a osteoblastami. Następuje przewaga resorpcji nad kościotworzeniem. Przyczyny metaboliczne:

  • niedobór witaminy D (hipowitaminoza)
  • niedobór wapnia
  • hiperparatyroidyzm (E21)
  • nadczynność tarczycy (E05)
  • hipogonadyzm (E29)
  • długotrwała terapia glikokortykosteroidami
  • cukrzyca i insulinooporność

Postmenopauzalny spadek estrogenów jest dominującym czynnikiem u kobiet.

Czynniki genetyczne

Polimorfizmy genów kolagenu, receptorów estrogenowych i RANK-L zwiększają podatność na osteoporozę i zwyrodnienie dysków.

Czynniki środowiskowe

Palenie tytoniu obniża perfuzję tkanek i zaburza metabolizm wapnia. Alkohol zmniejsza aktywność osteoblastów. Dieta uboga w białko upośledza przebudowę kości.

Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa – kiedy wykonać badania

Proces diagnostyczny prowadzony jest przez neurologa, ortopedę, neurochirurga oraz w przypadku osteoporozy przez endokrynologa i lekarza medycyny rodzinnej. Dietetyk kliniczny wspiera leczenie żywieniowe.

Badania diagnostyczne kręgosłupa

  • RTG kręgosłupa (ocena zwężeń, osteofitów, deformacji)
  • MRI (rezonans magnetyczny) – najlepsza ocena dysków, ucisk na korzenie nerwowe, stenoza kanału
  • TK (tomografia) – dokładna ocena struktur kostnych
  • EMG – ocena uszkodzeń nerwów (badanie można wykonać w Szpitalu Specjalistycznym Nr 1 w Bytomiu)
  • Densytometria DEXA – diagnoza osteoporozy (T-score)

Badania laboratoryjne w osteoporozie i zwyrodnieniach

Wyniki, które powinny niepokoić:

  • 25(OH)D – poniżej 30 ng/ml (niedobór witaminy D)
  • Calcium (Ca) – poniżej 8,6 mg/dl lub powyżej 10 mg/dl (zaburzenia gospodarki wapniowej)
  • PTH – podwyższony przy osteoporozie wtórnej
  • ALP – zwiększone w przebudowie kostnej
  • T-score DEXA: <= -2,5 SD – osteoporoza, -1,0 do -2,5 SD – osteopenia
  • morfologia krwi – wykluczenie chorób hematologicznych
  • TSH – zaburzenia tarczycy wpływają na gęstość kości

Endokrynolog zleca diagnostykę wtórnych przyczyn osteoporozy: choroby tarczycy (E05–E06), hiperparatyroidyzm (E21), hipogonadyzm (E29).

Wyniki obrazowe wymagające pilnej konsultacji neurochirurgicznej

  • znaczna stenoza kanału kręgowego
  • uszkodzenie rdzenia
  • niedowład kończyn
  • zaburzenia zwieraczy
  • złamania kompresyjne świeże ze znaczną deformacją

Najczęstsze choroby diagnozowane podczas wizyty

  • spondyloza szyjna i lędźwiowa (M47)
  • stenozą kanału kręgowego (M48)
  • dyskopatia z rwą (M51, G54)
  • osteoporoza pierwotna i wtórna (M80–M81)
  • spondylolisthesis (M43)
  • choroba zwyrodnieniowa stawów krzyżowo-biodrowych (M46)

Neurolog ocenia objawy korzeniowe, ortopeda deformacje i ból mechaniczny, neurochirurg kwalifikuje do zabiegów i ocenia nerwy kręgosłupa, endokrynolog leczy osteoporozę metabolicznie.

Leczenie zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa

Leczenie ma na celu zmniejszenie bólu, poprawę funkcji i zatrzymanie progresji zmian. Terapia jest dostosowana do lokalizacji i stopnia choroby.

Leczenie zachowawcze

  • NLPZ, leki przeciwbólowe
  • fizjoterapia (stabilizacja centralna, ćwiczenia McKenziego)
  • terapia manualna
  • blokady przeciwbólowe
  • redukcja masy ciała
  • poprawa ergonomii pracy
  • gorsety w złamaniach osteoporotycznych

Leczenie operacyjne

Neurochirurg kwalifikuje do zabiegu, gdy występują:

  • poważne deficyty neurologiczne
  • stenoza kanału nieodpowiadająca na leczenie
  • znaczne deformacje
  • silny ból uniemożliwiający funkcjonowanie

Zabiegi:

  • mikrodiscektomia
  • laminektomia
  • stabilizacja kręgosłupa
  • wertebroplastyka i kifoplastyka w złamaniach osteoporotycznych

Leczenie osteoporozy

Leczenie prowadzone jest przez endokrynologa. Celem jest przywrócenie równowagi metabolizmu kostnego.

Farmakoterapia

  • bisfosfoniany (kwas zoledronowy, alendronian)
  • denosumab
  • teriparatyd (PTH analog)
  • wapń i witamina D
  • kalcytonina w ostrych złamaniach

Interwencje żywieniowe

Dietetyk kliniczny ustala dietę:

  • wysoka podaż wapnia
  • witamina D
  • białko adekwatne do masy ciała
  • ograniczenie alkoholu
  • eliminacja palenia
  • kontrola BMI

Specjaliści od leczenie zwyrodnień kręgosłupa i osteoporozy w Centrum Medycznym Medici Radzionków:

Czesław Zralek – ZnanyLekarz.pl anna blaszkowska – ZnanyLekarz.pl Tomasz Lichorad – ZnanyLekarz.pl

Centrum Medyczne Medici
ul. Henryka Sienkiewicza 43, Radzionków
📞 Telefon: +48 609 318 801
Poradnie dla dorosłych i dzieci

Przeczytaj także:

Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa i osteoporoza – Najczęstsze Pytania

Czy da się wyleczyć zwyrodnienie kręgosłupa?

Nie. Degeneracja jest trwała. Leczenie zmniejsza ból i spowalnia postęp.

Jak leczy się zwyrodnienie kręgosłupa?

Farmakoterapia (NLPZ), fizjoterapia, blokady, stabilizacja mięśni, w ciężkich przypadkach zabieg.

Z czego robi się zwyrodnienie?

Z przeciążeń osiowych, odwodnienia dysku, osteofitów, zmian metabolicznych i wieku.

Czego nie robić przy zwyrodnieniu kręgosłupa?

Unikać długiego siedzenia, dźwigania, skrętów tułowia, gwałtownych ruchów.

Czym grozi nieleczone zwyrodnienie kręgosłupa?

Postęp bólu, ograniczenie ruchu, stenoza kanału, niedowład i przewlekła radikulopatia.

Czy chodzenie jest dobre na zwyrodnienia kręgosłupa?

Tak. Marsz aktywuje stabilizację i poprawia ukrwienie.

W jakiej pozycji najbardziej odpoczywa kręgosłup?

Pozycja leżenia na plecach z podparciem pod kolanami, neutralna lordoza.

Z czego biorą się zwyrodnienia kręgosłupa?

Z przeciążeń, otyłości, braku ruchu, wad postawy i zmian związanych z wiekiem.

Czego nie robić przy bólu kręgosłupa?

Unikać unieruchomienia w jednej pozycji, noszenia ciężarów i intensywnego treningu bez kontroli.

Jak zlikwidować zwyrodnienia?

Nie można. Terapia zmniejsza objawy.

Jak boli zwyrodnienie kręgosłupa?

Ból mechaniczny, nasilany ruchem, promieniujący do kończyn w radikulopatii.

Czego nie wolno jeść przy zwyrodnieniu stawów?

Nadmiernych cukrów, tłuszczów trans, alkoholu. Dieta przeciwzapalna zmniejsza objawy.

Co regeneruje kręgosłup?

Ruch, stabilizacja mięśniowa, poprawa metabolizmu dysku. Strukturalna regeneracja jest ograniczona.

Czy zwyrodnienie boli cały czas?

Tak w fazie zaostrzeń. Może mieć okresy remisji.

Jak siedzieć przy zwyrodnieniu kręgosłupa?

Prosto, biodra powyżej kolan, podparcie odcinka lędźwiowego, przerwy co 20–30 min.

Jakie jest najlepsze leczenie zwyrodnienia kręgosłupa?

Indywidualne: fizjoterapia + farmakoterapia, operacja przy deficytach.

Jakie witaminy przy zwyrodnieniu kręgosłupa?

Witamina D, K2, wapń, kwasy omega-3 wspierają kości i stawy.

Jaki stopień niepełnosprawności na zwyrodnienie kręgosłupa?

Zależy od deficytów neurologicznych i ograniczeń funkcji. Ocena orzecznicza indywidualna.

Najgorsze ćwiczenia na chorobę zwyrodnieniową krążka?

Martwy ciąg bez techniki, skręty tułowia z obciążeniem, hiperextensje.

Czy przy bólu kręgosłupa lepiej leżeć czy chodzić?

Chodzić. Krótkie leżenie tylko przy ostrym bólu.

Jak leżeć, żeby nie obciążać kręgosłupa?

Na plecach, z poduszką pod kolanami, lub na boku z podparciem między kolanami.

Co lepsze: siedzenie czy leżenie?

Leżenie odciąża osiowo. Siedzenie zwiększa ciśnienie w dysku.

Która część kręgosłupa boli najbardziej?

Lędźwiowy. Największe obciążenie mechaniczne.

Dlaczego nie powinno się spać na prawym boku?

Nie dotyczy kręgosłupa. To mit. Ważna jest pozycja neutralna.

Jak zlikwidować zwyrodnienia kręgosłupa?

Nie można. Leczenie objawowe.

Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa

Jak długo można żyć z chorobą zwyrodnieniową kręgosłupa?

Całe życie. Choroba przewlekła.

W jakim wieku występuje zwyrodnienie kręgosłupa?

Po 35.–40. roku życia, przyspiesza po 50.

Czy zwyrodnienie kręgosłupa może się cofnąć?

Nie. Można poprawić funkcję.

Czy można naprawić zwyrodnieniowy kręgosłup?

Operacja poprawia stabilność i usuwa ucisk, nie cofa degeneracji.

Gdzie boli zwyrodnienie kręgosłupa szyjnego?

Szyja, bark, łopatka, promieniowanie do ramienia i dłoni.

Co na zwyrodnienie kręgosłupa piersiowego?

Fizjoterapia, mobilizacje, ćwiczenia oddechowe, ocena postawy.

Z czego robią się zwyrodnienia kręgosłupa?

Przeciążenia, odwodnienie dysków, osteofity, wiek.

Czego nie wolno jeść przy zwyrodnieniu stawów?

Nadmiernej soli, przetworzonej żywności, alkoholu.

Jak odwrócić zwyrodnienie kręgosłupa?

Nie można. Spowalnia się progresję.

Czy od kręgosłupa można przestać chodzić?

Tak w ciężkiej stenozie i uszkodzeniu rdzenia. Rzadkie.

Co robią lekarze w chorobie zwyrodnieniowej dysku?

Neurolog diagnozuje. Ortopeda leczy zachowawczo. Neurochirurg operuje.

Przyczyny zwyrodnień kręgosłupa?

Wiek, przeciążenia, otyłość, urazy, genetyka.

Objawy chorego kręgosłupa szyjnego?

Ból karku, promieniowanie, zawroty głowy, drętwienie rąk.

Czy od szyjnego mogą boleć całe plecy?

Tak. Kompensacje posturalne i napięcia mięśni.

Do jakiego lekarza ze zwyrodnieniem szyjnym?

Neurolog jako pierwszy. Ortopeda i fizjoterapeuta wspierają.

Czym grozi zwyrodnienie piersiowe?

Kifoza, ból, zaburzenia oddychania przy deformacji.

Jaka witamina na zwyrodnienie kręgosłupa?

D i K2, wapń.

Objawy chorego kręgosłupa piersiowego?

Ból między łopatkami, sztywność, ból przy oddychaniu.

Czego nie wolno robić przy osteoporozie?

Upadków, dźwigania, gwałtownych skrętów.

Jak boli kręgosłup przy osteoporozie?

Nagły, ostry ból po złamaniu kompresyjnym.

Jak leczyć osteoporozę kręgosłupa?

Bisfosfoniany, denosumab, DEXA kontrolna, dieta.

Jak wzmocnić kręgosłup przy osteoporozie?

Ćwiczenia oporowe, marsz, witamina D i wapń.

Co najbardziej boli przy osteoporozie?

Złamane trzony kręgów.

Czego nie należy pić przy osteoporozie?

Nadmiaru alkoholu. Ograniczyć wysoką kofeinę.

Czy osteoporoza lubi ciepło?

Ciepło działa przeciwbólowo, nie wpływa na gęstość kości.

Najlepsze leczenie osteoporozy kręgosłupa?

Farmakoterapia + DEXA kontrola.

Najlepszy lek na osteoporozę?

Bisfosfoniany i denosumab, zależnie od profilu.

Czy dużo chodzenia szkodzi osteoporozie?

Nie. Marsz poprawia gęstość kości.

Czy można pić kawę przy osteoporozie?

Tak, w umiarkowanych ilościach.

Jaki napój dobry na gęstość kości?

Mleko, woda mineralna wapniowa.

Co jeść, żeby zwiększyć gęstość kości?

Nabiał, sardynki, zielone warzywa, białko, D i K2.

Źródła