Naczynioruchowe i uczuleniowe zapalenie nosa – jak rozpoznać przyczynę ciągłego kataru?

Naczynioruchowe i uczuleniowe zapalenie błony śluzowej nosa to schorzenia, które wpływają negatywnie na codzienne życie u wielu osób. Mimo że ich objawy często są podobne, przyczyny występowania są zupełnie inne. W obu przypadkach pacjenci zmagają się między innymi z katarem, zatkanym nosem, kichaniem czy uczuciem podrażnienia błony śluzowej, co nierzadko utrudnia sen, pracę i codzienne funkcjonowanie.

Alergiczne zapalenie nosa rozwija się w wyniku reakcji organizmu na alergeny, takie jak pyłki roślin, roztocza kurzu domowego czy sierść zwierząt. Z kolei naczynioruchowe zapalenie nosa nie jest związane z uczuleniem, a z nadmierną wrażliwością błony śluzowej na różnego rodzaju bodźce, między innymi zmiany temperatury, intensywne zapachy czy stres. Poznanie charakterystycznych objawów, przyczyn oraz metod leczenia obu schorzeń pozwala szybciej postawić właściwe rozpoznanie i skuteczniej łagodzić dolegliwości.

Czym jest naczynioruchowe i uczuleniowe zapalenie błony śluzowej nosa?

Objawy obu tych przypadłości mogą być bardzo podobne, jednak naczynioruchowe i uczuleniowe zapalenie błony śluzowej nosa różnią się przede wszystkim przyczyną występowania. W obu przypadkach pacjenci mogą doświadczać przewlekłego kataru, uczucia zatkanego nosa czy napadów kichania, jednak mechanizm powstawania dolegliwości jest zupełnie inny. Właściwe rozpoznanie ma bardzo duże znaczenie dla skutecznego leczenia i ograniczenia nawrotów objawów.

W klasyfikacji ICD-10 naczynioruchowe i alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa zostały ujęte w grupie oznaczonej symbolem J30. Kod J30.0 odnosi się do naczynioruchowego zapalenia błony śluzowej nosa, które nie jest związane z reakcją alergiczną. Natomiast kody od J30.1 do J30.4 obejmują różne postacie alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa.

W przypadku alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa wyróżnia się:

Kod ICD-10	Rodzaj schorzenia
J30.1	Alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa wywołane pyłkami roślin (katar sienny, pyłkowica)
J30.2	Inne sezonowe alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa
J30.3	Inne alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, w tym postać całoroczna
J30.4	Alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa o nieokreślonej przyczynie

Na czym polega uczuleniowe (alergiczne) zapalenie nosa?

Alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa, nazywane również alergicznym nieżytem nosa (ANN), jest jedną z najczęściej występujących chorób alergicznych. Szacuje się, że objawy tej dolegliwości mogą dotyczyć nawet kilkudziesięciu procent populacji. Rozwija się w wyniku nadmiernej reakcji układu odpornościowego na alergeny obecne w otoczeniu, które u zdrowych osób nie wywołują żadnych dolegliwości.

Czym charakteryzuje się naczynioruchowe zapalenie nosa?

Naczynioruchowe zapalenie błony śluzowej nosa to schorzenie niezwiązane z alergią ani infekcją. Jego dokładna przyczyna nie została jednoznacznie określona, dlatego bywa określane również mianem idiopatycznego nieżytu nosa. U podstaw problemu leży nadmierna reakcja naczyń krwionośnych znajdujących się w błonie śluzowej nosa na różnego rodzaju bodźce zewnętrzne.

Jaka może być przyczyna Twojego kataru?

Najczęstsze przyczyny alergicznego zapalenia nosa

Najczęstszymi czynnikami wywołującymi objawy są:

• pyłki traw, drzew i chwastów,
• roztocza kurzu domowego,
• zarodniki pleśni,
• sierść i naskórek zwierząt.

W zależności od rodzaju alergenu objawy mogą występować sezonowo lub przez cały rok. Sezonowy alergiczny nieżyt nosa, często określany jako katar sienny, pojawia się zwykle w okresie pylenia roślin, natomiast postać całoroczna najczęściej związana jest z ekspozycją na roztocza kurzu domowego lub alergeny zwierzęce.

Czynniki wywołujące naczynioruchowe zapalenie nosa

Do czynników wywołujących objawy należą między innymi:

• nagłe zmiany temperatury,
• zimne lub bardzo suche powietrze,
• intensywne zapachy i substancje drażniące,
• dym tytoniowy,
• stres i silne emocje,
• przegrzanie organizmu.

W wyniku rozszerzenia naczyń krwionośnych dochodzi do obrzęku błony śluzowej oraz zwiększonej produkcji wydzieliny, co powoduje uczucie zatkanego nosa i wodnisty katar. Ten rodzaj zapalenia błony śluzowej nosa jest częściej rozpoznawany u kobiet niż u mężczyzn i może mieć charakter przewlekły.

Objawy poszczególnych rodzajów zapalenia nosa

Zarówno alergiczne, jak i naczynioruchowe zapalenie błony śluzowej nosa może prowadzić do przewlekłego kataru, kichania oraz uczucia niedrożności nosa. W przypadku alergii objawy są jednak zwykle bardziej nasilone i często pojawiają się po kontakcie z określonym alergenem.

Objawy alergicznego zapalenia nosa

Alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa najczęściej objawia się nagle po kontakcie z czynnikiem uczulającym.

Do najczęstszych objawów należą:

• wodnisty katar,
• napadowe, wielokrotne kichanie,
• uczucie zatkanego nosa,
• świąd nosa,
• swędzenie gardła, podniebienia lub uszu,
• łzawienie i zaczerwienienie oczu,
• pogorszenie lub utrata węchu,
• kaszel związany ze spływaniem wydzieliny po tylnej ścianie gardła.

U części pacjentów mogą pojawić się również objawy ogólne, takie jak bóle głowy, problemy ze snem, trudności z koncentracją, przewlekłe zmęczenie czy ogólne obniżenie samopoczucia. Charakterystyczne jest także współwystępowanie alergicznego zapalenia spojówek, objawiającego się świądem, łzawieniem i obrzękiem powiek.

Objawy naczynioruchowego zapalenia nosa

Objawy tego rodzaju zapalenia błony śluzowej nosa są mniej charakterystyczne i często przypominają zwykły katar lub alergię. Z tego powodu schorzenie bywa trudne do rozpoznania, szczególnie na samym początku.

Najczęściej występują:

• przewlekłe uczucie zatkanego nosa,
• wodnisty lub śluzowy katar,
• napady kichania,
• okresowe trudności z oddychaniem przez nos,
• uczucie obrzęku błony śluzowej nosa.

W przeciwieństwie do alergicznego zapalenia nosa zwykle nie obserwuje się świądu nosa i oczu ani dodatnich wyników testów alergicznych. Dolegliwości mogą utrzymywać się przez długi czas, a u wielu pacjentów zaostrzenia objawów obserwowane są szczególnie w okresie wiosennym i jesiennym.

Naczynioruchowe a uczuleniowe zapalenie nosa – najważniejsze różnice

Objaw	Uczuleniowe zapalenie nosa	Naczynioruchowe zapalenie nosa
Wodnisty katar	✓	✓
Zatkany nos	✓	✓
Kichanie	✓	✓
Świąd nosa	✓	Rzadko
Łzawienie i świąd oczu	✓	Zwykle nie występuje
Związek z alergenami	✓	✗
Dodatnie testy alergiczne	✓	✗
Nasilenie po zmianie temperatury lub zapachach	Rzadziej	✓

Jak przebiega diagnostyka?

Rozpoznanie przyczyny przewlekłego kataru i niedrożności nosa rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu lekarskiego. Specjalista analizuje charakter objawów, czas ich występowania oraz czynniki, które mogą nasilać dolegliwości. Szczególnie istotne jest ustalenie, czy objawy pojawiają się po kontakcie z alergenami, czy też są związane ze zmianami temperatury, stresem lub innymi czynnikami drażniącymi.

W diagnostyce najważniejsze znaczenie ma wykluczenie innych przyczyn przewlekłego nieżytu nosa, takich jak infekcje, nieżyt polekowy, skrzywienie przegrody nosowej czy przewlekłe zapalenie zatok.

Lekarz może zlecić jedno lub kilka badań:
– badanie laryngologiczne,
– rynoskopię lub endoskopię nosa,
– testy skórne w kierunku alergii,
– oznaczenie stężenia swoistych przeciwciał IgE (sIgE),
– oznaczenie całkowitego poziomu IgE we krwi,
– cytologię błony śluzowej nosa,
– badania oceniające drożność nosa,
– badania obrazowe zatok przynosowych (RTG lub tomografię komputerową),
– konsultację alergologiczną lub pulmonologiczną.

W przypadku podejrzenia alergicznego zapalenia nosa najważniejsze jest potwierdzenie związku między objawami a konkretnym alergenem. Pomocne są przede wszystkim testy skórne oraz oznaczenie swoistych przeciwciał IgE we krwi. Dodatni wynik tych badań, w połączeniu z charakterystycznymi objawami, pozwala potwierdzić alergiczne podłoże choroby.

Z kolei w diagnostyce naczynioruchowego zapalenia nosa charakterystyczne jest występowanie objawów pomimo ujemnych wyników testów alergicznych oraz brak związku z konkretnymi alergenami. Duże znaczenie ma także rynoskopia, która pozwala ocenić stan błony śluzowej nosa i wykryć ewentualny obrzęk.

Leczenie

Leczenie alergicznego zapalenia nosa

Podstawą terapii jest ograniczenie kontaktu z alergenem odpowiedzialnym za występowanie objawów. W celu zmniejszenia dolegliwości stosuje się najczęściej:

• donosowe glikokortykosteroidy,
• leki przeciwhistaminowe (doustne lub donosowe),
• immunoterapię alergenową (odczulanie) u wybranych pacjentów.

Leczenie naczynioruchowego zapalenia nosa

W przypadku naczynioruchowego zapalenia nosa najważniejsze jest unikanie czynników wywołujących objawy, takich jak nagłe zmiany temperatury, dym tytoniowy, intensywne zapachy czy inne substancje drażniące.

Pomocniczo stosuje się preparaty nawilżające i roztwory soli morskiej, które łagodzą podrażnienie błony śluzowej nosa. Jeżeli dolegliwości są związane z nieprawidłowościami anatomicznymi, takimi jak skrzywienie przegrody nosowej, polipy lub przerost małżowin nosowych, lekarz może rozważyć leczenie zabiegowe.

Możliwe powikłania zapalenia błony śluzowej nosa

Nieleczone lub niewłaściwie kontrolowane zapalenie błony śluzowej nosa może prowadzić do różnych powikłań, szczególnie jeśli objawy utrzymują się przez dłuższy czas. Przewlekły stan zapalny sprzyja zaburzeniu drożności nosa, co może skutkować częstszymi infekcjami górnych dróg oddechowych oraz nawracającymi zapaleniami zatok przynosowych.

U części pacjentów pojawiają się również problemy ze snem, przewlekłe zmęczenie, trudności z koncentracją oraz pogorszenie jakości życia. Długotrwałe zapalenie błony śluzowej nosa może także prowadzić do osłabienia węchu, a w przypadku alergicznego podłoża zwiększać ryzyko rozwoju innych chorób alergicznych, w tym astmy oskrzelowej. Dlatego przewlekłego kataru i nawracającej niedrożności nosa nie należy bagatelizować, zwłaszcza gdy objawy utrzymują się przez wiele tygodni lub regularnie nawracają.

Skorzystaj z opieki specjalistów

Nasi specjaliści od chorób nosa, zatok, gardła i uszu:

• Lek. med. Lidia Liszczyk-Mania – Laryngolog dziecięcy, Laryngolog
• Lek. Jaroslaw Sak – Laryngolog, Laryngolog dziecięcy

Im szybciej zostanie ustalona przyczyna nawracających objawów ze strony nosa, tym łatwiej przywrócić swobodny oddech i poprawić jakość życia.

FAQ – najczęściej zadawane pytania