SNHL – głuchota czuciowo-nerwowa

Głuchota czuciowo-nerwowa to rodzaj niedosłuchu, w którym problem dotyczy uszkodzenia ucha wewnętrznego (ślimaka) lub nerwu słuchowego. Może pojawić się nagle – co zawsze wymaga pilnej konsultacji laryngologicznej – albo rozwijać się stopniowo, latami, dając poczucie, że „inni zaczęli mówić ciszej”. Ten typ niedosłuchu w większości przypadków jest trwały, ale nie oznacza to braku pomocy – nowoczesne aparaty słuchowe i implanty pozwalają dziś skutecznie odzyskać komfort słyszenia.

Z artykułu dowiesz się, jakie są przyczyny i objawy głuchoty czuciowo-nerwowej, jak wygląda diagnostyka chorób słuchu oraz jakie metody leczenia pozwalają poprawić słyszenie.

Co to jest głuchota czuciowo-nerwowa?

Głuchota czuciowo-nerwowa (niedosłuch czuciowo-nerwowy, ang. sensorineural hearing loss, SNHL) to najczęstszy typ niedosłuchu ze wszystkich. W przeciwieństwie do niedosłuchu przewodzeniowego, w niedosłuchu czuciowo-nerwowym droga przewodzenia dźwięku przez ucho zewnętrzne i środkowe – obejmująca kanał słuchowy, błonę bębenkową i kosteczki słuchowe – jest zasadniczo zachowana. Zaburzenie powstaje na poziomie ślimaka lub dalej, w obrębie nerwu słuchowego, czyli na etapie przekazywania bodźców do mózgu.

Różny może być również sposób odbierania dźwięków. W niedosłuchu przewodzeniowym dźwięki są zazwyczaj odbierane jako cichsze, natomiast w niedosłuchu czuciowo-nerwowym mogą być zarówno osłabione i zniekształcone. Jeżeli zaburzenia dotyczą zarówno przewodzenia dźwięku do ślimaka, jak i jego przekazywania na dalszym etapie drogi słuchowej, mówimy o niedosłuchu mieszanym.

Najważniejsza różnica praktyczna między tymi dwoma rodzajami głuchoty dotyczy rokowania. Podczas gdy wiele przyczyn głuchoty przewodzeniowej można wyleczyć, w przypadku SNHL w większości przypadków utrata słuchu jest trwała. Leczenie skupia się więc na kompensacji ubytku, a nie na jego odwróceniu.

W klasyfikacji ICD-10 głuchota czuciowo-nerwowa ujęta jest pod kodami H90.3 (obustronna), H90.4 (jednostronna, z prawidłowym słuchem po drugiej stronie) oraz H90.5 (nieokreślona).

Sprawdź również nasz artykuł o głuchocie przewodzeniowej!

Co jest przyczyną głuchoty czuciowo-nerwowej?

Przyczyny SNHL są liczne i różnią się w zależności od wieku pacjenta. Do najważniejszych należą:

Starzenie się (presbyacusis) — najczęstsza przyczyna niedosłuchu czuciowo-nerwowego ogółem. To często obustronna głuchota czuciowo-nerwowa o szerokiej, wieloczynnikowej etiologii, obejmującej genetykę, ekspozycję na hałas, zmiany mikronaczyniowe związane z wiekiem oraz zaburzenia metabolizmu. Prowadzi do utraty komórek rzęsatych ślimaka, utraty włókien nerwu ślimakowego oraz zwyrodnienia prążka naczyniowego.

Hałas — przewlekła lub jednorazowa (akustyczna) ekspozycja mechanicznie uszkadza delikatne struktury ślimaka. Może prowadzić do trwałych zmian w komórkach rzęsatych odpowiedzialnych za odbiór dźwięku.

Czynniki genetyczne — dominująca przyczyna u dzieci. W populacji pediatrycznej przyczyny genetyczne są najczęstsze, odpowiadając za ponad 50% przypadków utraty słuchu. Znaczna część niedosłuchów niesyndromicznych ma podłoże dziedziczne, z różnymi wzorcami przekazywania w rodzinie.

Zakażenia wrodzone i nabyte — u dzieci szczególne znaczenie ma zakażenie wewnątrzmaciczne. U dorosłych infekcje wirusowe (np. świnka, odra) czy zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych mogą trwale uszkodzić ślimak lub nerw słuchowy.

Leki ototoksyczne — niektóre leki, zwłaszcza silne antybiotyki z grupy aminoglikozydów oraz część leków onkologicznych, mogą uszkadzać komórki rzęsate ucha wewnętrznego jako efekt uboczny terapii.

Zaburzenia naczyniowe i metaboliczne — cukrzyca oraz choroby naczyniowe mogą zaburzać ukrwienie ślimaka, wpływając na jego odżywienie i funkcję.

Nagła głuchota czuciowo-nerwowa — odrębna, pilna jednostka kliniczna, w której utrata słuchu pojawia się w ciągu godzin lub dni. Często następuje bez uchwytnej przyczyny, i wymaga natychmiastowej interwencji laryngologicznej.

Jak objawia się niedosłuch czuciowo-nerwowy?

Objawy SNHL mogą narastać stopniowo przez lata (jak w przypadku presbyacusis) albo pojawić się nagle. Charakterystyczne symptomy to:

• Osłabione i zniekształcone słyszenie — dźwięki bywają nie tylko cichsze, ale też mniej wyraźne.
• Trudności w rozumieniu mowy, zwłaszcza w hałaśliwym otoczeniu lub w grupie rozmówców — to odwrotność sytuacji typowej dla głuchoty przewodzeniowej.
• Szumy uszne (tinnitus), często towarzyszące ubytkowi.
• Wrażenie, że inni „mówią niewyraźnie” lub „mamroczą”, mimo że mówią normalnie.
• Trudność w rozróżnianiu podobnie brzmiących głosek, zwłaszcza wysokich częstotliwości.
• Potrzeba głośniejszego ustawiania telewizora lub telefonu.
• Czasem towarzyszące zawroty głowy lub zaburzenia równowagi — gdy zajęty jest również nerw przedsionkowy.
• U dzieci: opóźniony rozwój mowy, brak reakcji na dźwięki, problemy z koncentracją.

Warto zapamiętać: nagłe, jednostronne pogorszenie słuchu (nawet w ciągu kilku godzin) to stan wymagający pilnej konsultacji laryngologicznej — czas do wdrożenia leczenia ma tu bezpośredni wpływ na rokowanie.

Jak zdiagnozować niedosłuch czuciowo-nerwowy?

Rozpoznanie SNHL opiera się na kilku uzupełniających się badaniach.

Jak leczy się czuciowo-nerwową utratę słuchu?

SNHL skutkuje trwałym ubytkiem słuchu. Obecne opcje terapeutyczne, w tym aparaty słuchowe, implanty ślimakowe i kortykosteroidy, koncentrują się głównie na zarządzaniu objawami i nie usuwają leżącego u podstaw uszkodzenia patofizjologicznego. Przy łagodnym stopniu ubytku lekarz może zalecić okresową obserwację i kontrolne badania słuchu, bez natychmiastowego wdrażania leczenia. Gdy objawy ulegną pogorszeniu, lekarz laryngolog może zaproponować poniższe metody leczenia:

Rokowanie zależy przede wszystkim od przyczyny i czasu reakcji. Przy nagłej SNHL wczesne wdrożenie leczenia sterydowego wyraźnie zwiększa szansę na odzyskanie części słuchu, natomiast w przewlekłych postaciach celem jest jak najlepsza kompensacja ubytku za pomocą aparatów lub implantów — dziś pozwalająca pacjentom w pełni uczestniczyć w życiu społecznym i zawodowym.

Kiedy zgłosić się do laryngologa?

Objawy niedosłuchu czuciowo-nerwowego bywają bagatelizowane — przypisywane wiekowi, zmęczeniu lub „nieuważnemu słuchaniu” otoczenia. Są jednak sytuacje, w których wizyta u laryngologa powinna nastąpić jak najszybciej, bo od czasu reakcji zależy skuteczność leczenia:

• Nagłe, nawet jednostronne pogorszenie słuchu (w ciągu godzin lub dni) — to stan pilny.
• Postępujące, narastające trudności w rozumieniu mowy, zwłaszcza w hałasie.
• Nowe lub nasilające się szumy uszne, zwłaszcza jednostronne.
• Zawroty głowy lub zaburzenia równowagi towarzyszące pogorszeniu słuchu.
• Niedosłuch po przebytej infekcji wirusowej, urazie głowy lub rozpoczęciu terapii lekiem o znanym działaniu ototoksycznym.
• Każde pogorszenie słuchu u osoby narażonej zawodowo na hałas.
• Opóźniony rozwój mowy lub brak reakcji na dźwięki u dziecka.

Profilaktyka — jak zadbać o słuch?

Część czynników wywołujących SNHL (np. genetyka, starzenie się) pozostaje poza naszą kontrolą. Wciąż jednak można realnie zmniejszyć ryzyko:

• Chroń uszy przed hałasem — stosuj ochronniki słuchu w głośnych środowiskach pracy, podczas koncertów i przy używaniu narzędzi hałaśliwych. To najważniejszy modyfikowalny czynnik ryzyka SNHL.
• Ogranicz głośność słuchawek — długotrwałe słuchanie muzyki na wysokiej głośności uszkadza komórki rzęsate ślimaka podobnie jak hałas przemysłowy.
• Kontroluj choroby przewlekłe — cukrzyca i choroby naczyniowe wpływają na ukrwienie ucha wewnętrznego, dlatego ich dobre leczenie pośrednio chroni słuch.
• Zachowaj ostrożność przy lekach ototoksycznych — jeśli lekarz przepisuje antybiotyk z grupy aminoglikozydów lub lek onkologiczny o znanym działaniu na słuch, warto omówić z nim monitorowanie słuchu w trakcie terapii.
• Regularnie kontroluj słuch — szczególnie osoby pracujące w hałasie, seniorzy oraz osoby z rodzinną historią niedosłuchu.
• Obserwuj dziecko — niepokojące sygnały to brak reakcji na dźwięki, opóźniony rozwój mowy, problemy z koncentracją w szkole, częste prośby o powtórzenie.
• Reaguj natychmiast na nagłe pogorszenie słuchu — to jedyna sytuacja w SNHL, w której czas naprawdę ma znaczenie terapeutyczne.

Skorzystaj z opieki specjalistów

Nasi specjaliści od leczenia chorób ucha, nosa, gardła oraz krtani:

• Lek. med. Lidia Liszczyk-Mania – Laryngolog dziecięcy, Laryngolog
• Lek. Jaroslaw Sak – Laryngolog, Laryngolog dziecięcy

W Poradni Radiologicznej Centrum Medycznego Medici przeprowadzimy pełną diagnostykę chorób słuchu.

FAQ