Nie tylko ból kości. Co warto wiedzieć o szpiczaku mnogim?

Szpiczak mnogi to nowotwór układu krwiotwórczego, który rozwija się w szpiku kostnym i jest związany z nieprawidłowym namnażaniem komórek plazmatycznych. Choroba zaburza prawidłową produkcję krwinek, osłabia odporność i może prowadzić do uszkodzenia kości oraz upośledzenia funkcji nerek. Jej przebieg bywa podstępny – początkowe dolegliwości często są niespecyficzne i mogą przypominać objawy innych schorzeń, przez co rozpoznanie nie zawsze następuje na wczesnym etapie.

Jakie sygnały mogą świadczyć o rozwoju szpiczaka mnogiego, które badania umożliwiają jego wykrycie i na czym polega współczesne leczenie tej choroby?

Czym jest szpiczak mnogi i jak rozwija się choroba?

Szpiczak mnogi, określany również jako szpiczak plazmocytowy, to złośliwy nowotwór układu krwiotwórczego, który wywodzi się z plazmocytów, czyli dojrzałych komórek układu odpornościowego. W prawidłowych warunkach ich zadaniem jest wytwarzanie przeciwciał (immunoglobulin), które pomagają organizmowi rozpoznawać i zwalczać drobnoustroje, takie jak bakterie i wirusy. W przebiegu choroby komórki te ulegają przemianie nowotworowej, zaczynają namnażać się w sposób niekontrolowany i stopniowo gromadzą się w szpiku kostnym.

Istotą szpiczaka jest również zaburzenie produkcji przeciwciał. Zmienione nowotworowo plazmocyty wytwarzają duże ilości jednego, nieprawidłowego rodzaju immunoglobuliny, określanego jako białko monoklonalne (białko M, paraproteina). Nie pełni ono prawidłowych funkcji odpornościowych, a jego nadmierne gromadzenie się może przyczyniać się do uszkodzenia narządów. Komórki nowotworowe produkują także substancje sygnałowe, tzw. cytokiny, które wpływają m.in. na proces niszczenia tkanki kostnej.

📋 W klasyfikacji ICD-10 szpiczak mnogi ma kod C90.0.

Jakie zmiany zachodzą w organizmie w przebiegu szpiczaka mnogiego?

• Kości: komórki nowotworowe zaburzają równowagę między tworzeniem a resorpcją tkanki kostnej. Prowadzi to do osłabienia kości, powstawania ubytków i zwiększonego ryzyka złamań.
• Szpik kostny: namnażające się plazmocyty ograniczają przestrzeń potrzebną do prawidłowej produkcji krwinek, co może skutkować m.in. niedokrwistością.
• Nerki: nieprawidłowe białka, szczególnie łańcuchy lekkie immunoglobulin, mogą uszkadzać struktury nerek i prowadzić do pogorszenia ich funkcji.
• Układ odpornościowy: produkcja prawidłowych przeciwciał zostaje zaburzona, przez co organizm staje się bardziej podatny na zakażenia.

Przyczyny i czynniki ryzyka – kto jest bardziej narażony?

Dokładne przyczyny rozwoju szpiczaka mnogiego nie są obecnie znane. Wiadomo jednak, że choroba wiąże się z nagromadzeniem zmian genetycznych w komórkach plazmatycznych, które prowadzą do ich niekontrolowanego namnażania. Na ryzyko zachorowania mogą wpływać zarówno predyspozycje genetyczne, jak i niektóre czynniki środowiskowe.

Szpiczak mnogi w liczbach – jak często występuje?

Szpiczak plazmocytowy odpowiada za około 1% wszystkich nowotworów złośliwych i blisko 14% nowotworów układu krwiotwórczego. W Europie roczna zapadalność wynosi około 4,5–6 przypadków na 100 000 mieszkańców.

Objawy szpiczaka mnogiego

Szpiczak mnogi może przez długi czas rozwijać się bez wyraźnych dolegliwości, dlatego u części chorych zostaje wykryty przypadkowo podczas rutynowych badań krwi. Wraz z postępem choroby nieprawidłowe plazmocyty gromadzą się w szpiku kostnym, zaburzają produkcję prawidłowych komórek krwi, a wydzielane przez nie białka i substancje biologicznie czynne mogą prowadzić do uszkodzenia różnych narządów.

Do najczęstszych objawów szpiczaka mnogiego należą:

• Bóle kostne – szczególnie w obrębie kręgosłupa, żeber, miednicy i mostka. Dolegliwości mogą nasilać się podczas ruchu lub zmiany pozycji ciała. Postępujące osłabienie struktury kości zwiększa ryzyko złamań patologicznych, które mogą wystąpić nawet przy niewielkim urazie.
• Przewlekłe zmęczenie i osłabienie – często związane z niedokrwistością, która rozwija się na skutek zaburzenia prawidłowej produkcji czerwonych krwinek w szpiku kostnym. Mogą jej towarzyszyć bladość skóry, zawroty głowy, duszność i gorsza tolerancja wysiłku.
• Zaburzenia czynności nerek – mogą objawiać się obrzękami, zmniejszeniem ilości oddawanego moczu, osłabieniem lub nudnościami. Uszkodzenie nerek jest najczęściej związane z odkładaniem się w nich nieprawidłowych białek produkowanych przez komórki nowotworowe.
• Objawy hiperkalcemii, czyli podwyższonego stężenia wapnia we krwi – pojawiają się w następstwie nasilonego rozpadu tkanki kostnej. Mogą obejmować nudności, wymioty, zaparcia, brak apetytu, wzmożone pragnienie, częste oddawanie moczu, a w cięższych przypadkach również zaburzenia świadomości.
• Zaburzenia neurologiczne – mogą być następstwem złamań kręgów lub ucisku na rdzeń kręgowy i korzenie nerwowe. Występują m.in. drętwienie kończyn, mrowienie, osłabienie siły mięśniowej, zaburzenia czucia, a niekiedy również problemy z poruszaniem się.
• Objawy zespołu nadlepkości krwi – występują rzadziej i są związane z nadmiernym stężeniem białka monoklonalnego. Mogą powodować bóle i zawroty głowy, zaburzenia widzenia, szumy uszne, krwawienia z nosa lub dziąseł, a także zaburzenia świadomości.
• Zaburzenia krzepnięcia i skłonność do krwawień – mogą wynikać z obniżenia liczby płytek krwi na skutek upośledzenia pracy szpiku kostnego. U niektórych chorych występuje również zwiększona skłonność do powikłań zakrzepowych.

Diagnostyka szpiczaka – jakie badania pozwalają wykryć chorobę?

Rozpoznanie szpiczaka mnogiego wymaga przeprowadzenia kilku etapów badań, które pozwalają wykryć nieprawidłowe białka, ocenić stan szpiku kostnego oraz sprawdzić, czy doszło do uszkodzenia narządów. Diagnostykę prowadzi najczęściej hematolog, który na podstawie uzyskanych wyników potwierdza chorobę i określa jej zaawansowanie.

Warto wiedzieć: Samo wykrycie białka monoklonalnego nie wystarcza do rozpoznania szpiczaka mnogiego. Ostateczna diagnoza wymaga zestawienia wyników badań laboratoryjnych, oceny szpiku kostnego i kryteriów świadczących o aktywnej chorobie.

Leczenie szpiczaka mnogiego – jakie metody stosuje się obecnie?

Sposób leczenia szpiczaka mnogiego dobiera się indywidualnie, uwzględniając m.in. wiek pacjenta, jego ogólny stan zdrowia, choroby współistniejące oraz możliwość przeprowadzenia przeszczepienia komórek macierzystych. W przypadku bezobjawowej postaci choroby stosuje się regularną obserwację, natomiast aktywny szpiczak wymaga leczenia systemowego. Współczesna terapia opiera się na łączeniu kilku grup leków, w tym inhibitorów proteasomu, leków immunomodulujących i przeciwciał monoklonalnych. U odpowiednio zakwalifikowanych chorych stosuje się również autologiczne przeszczepienie krwiotwórczych komórek macierzystych, a w wybranych przypadkach nowoczesną immunoterapię, np. CAR-T.

Czy szpiczak mnogi jest uleczalny? Rokowania i długość życia

Szpiczak mnogi jest obecnie uznawany za chorobę nieuleczalną, jednak dzięki postępowi medycyny coraz częściej udaje się uzyskać długotrwałą remisję i znacząco wydłużyć życie pacjentów. Rokowanie zależy przede wszystkim od biologicznych cech nowotworu, stopnia jego zaawansowania, ogólnego stanu zdrowia chorego oraz odpowiedzi na zastosowane leczenie. U pacjentów ze standardowym ryzykiem średni czas przeżycia może wynosić 8 lat lub więcej. Należy jednak pamiętać, że choroba ma tendencję do nawrotów, a skuteczność kolejnych linii leczenia może być mniejsza. Istotnym zagrożeniem dla chorych pozostają również ciężkie zakażenia wynikające z osłabienia układu odpornościowego. Wprowadzanie nowoczesnych terapii, takich jak przeciwciała bispecyficzne, inhibitory proteasomu czy terapia CAR-T, daje jednak coraz większe możliwości kontrolowania choroby i osiągania głębszych remisji. Badania nad nowymi metodami leczenia mogą w przyszłości przyczynić się do dalszej poprawy rokowań.

Skorzystaj z opieki specjalistów

Specjaliści chorób krwi w Centrum Medycznym Medici:

• Lek. med. Dawid Marciniak – Lekarz Hematolog
• Lek. Katarzyna Machnik – Hematolog dziecięcy, Neonatolog, Pediatra
• Dr n. med. Dariusz Kata –Hematolog, Transplantolog

Zauważ, sprawdź, skonsultuj – nie lekceważ sygnałów swojego organizmu.

FAQ