Blok lewej odnogi pęczka Hisa – co oznacza i kiedy powinien niepokoić?

Blok lewej odnogi pęczka Hisa (LBBB) to zaburzenie przewodzenia impulsów elektrycznych w sercu, które powoduje opóźnienie aktywacji lewej komory i wpływa na synchronizację jej pracy z pozostałymi strukturami narządu. Nie zawsze wiąże się z występowaniem wyraźnych dolegliwości – u części osób jest wykrywany przypadkowo podczas rutynowego badania elektrokardiograficznego (EKG). Może jednak towarzyszyć chorobom układu sercowo-naczyniowego, takim jak choroba niedokrwienna serca czy kardiomiopatie, dlatego jego obecność wymaga odpowiedniej oceny klinicznej.

W tym artykule wyjaśniamy, jakie są najczęstsze przyczyny bloku lewej odnogi pęczka Hisa, po czym można go rozpoznać oraz jakie metody diagnostyki i leczenia stosuje się u pacjentów z tym zaburzeniem przewodzenia.

Czym jest blok lewej odnogi pęczka Hisa?

Serce posiada własny układ elektryczny, którego zadaniem jest wytwarzanie i przewodzenie impulsów pobudzających mięsień sercowy do skurczu. Dzięki jego prawidłowemu funkcjonowaniu poszczególne jamy serca kurczą się w odpowiedniej kolejności, zapewniając sprawne pompowanie krwi do organizmu. Jednym z ważnych elementów tego układu jest pęczek Hisa, który dzieli się na dwie odnogi – prawą i lewą, odpowiadające za przewodzenie pobudzenia do odpowiednich komór serca.

W klasyfikacji ICD-10 blok lewej odnogi pęczka Hisa zaliczany jest do zaburzeń przewodzenia w obrębie serca i oznaczony kodem z grupy I44.

Jak dochodzi do zaburzenia przewodzenia impulsów w sercu?

Blok lewej odnogi pęczka Hisa (LBBB, z ang. Left Bundle Branch Block) jest zaburzeniem przewodzenia śródkomorowego, w którym dochodzi do utrudnienia lub całkowitego zablokowania przepływu impulsów elektrycznych przez lewą odnogę pęczka Hisa. W konsekwencji pobudzenie lewej komory nie odbywa się w typowy sposób, lecz dociera do niej z opóźnieniem, za pośrednictwem pobudzonej wcześniej prawej komory i przegrody międzykomorowej.

Prowadzi to do zaburzenia prawidłowej synchronizacji skurczu obu komór serca. Blok lewej odnogi pęczka Hisa należy do grupy bloków śródkomorowych i występuje częściej niż blok prawej odnogi pęczka Hisa. Jego obecność można stwierdzić na podstawie charakterystycznych zmian w zapisie elektrokardiograficznym (EKG).

Blok lewej odnogi pęczka Hisa – najczęstsze przyczyny

Blok lewej odnogi pęczka Hisa najczęściej rozwija się w przebiegu chorób, które wpływają na strukturę i funkcjonowanie mięśnia sercowego lub samego układu przewodzącego. Wśród najważniejszych przyczyn wymienia się przede wszystkim schorzenia układu sercowo-naczyniowego.

🫀 Blok lewej odnogi może być również związany z innymi stanami chorobowymi. Wśród nich znajdują się pierwotne schorzenia układu przewodzącego, zwłóknienie mięśnia sercowego, wrodzone wady serca czy guzy zlokalizowane w obrębie serca. Rzadziej zaburzenie to może towarzyszyć boreliozie z zajęciem serca, niedoczynności tarczycy, podwyższonemu stężeniu potasu we krwi lub zaburzeniom funkcjonowania autonomicznego układu nerwowego.

Objawy bloku lewej odnogi pęczka Hisa

Blok lewej odnogi pęczka Hisa zazwyczaj nie powoduje charakterystycznych objawów i u wielu pacjentów zostaje wykryty przypadkowo podczas wykonywania badania EKG. Ewentualne dolegliwości najczęściej wynikają z choroby, która doprowadziła do zaburzenia przewodzenia, a nie z samego bloku. Mogą to być między innymi duszność, ból w klatce piersiowej czy obniżona tolerancja wysiłku. U osób z niewydolnością serca zaburzenie synchronizacji skurczu komór może dodatkowo nasilać już występujące objawy.

Czy blok lewej odnogi pęczka Hisa może być niebezpieczny?

Samo zaburzenie przewodzenia nie zawsze stanowi bezpośrednie zagrożenie, jednak jego obecność może wskazywać na poważniejszą chorobę serca. Szczególne znaczenie ma sytuacja, w której LBBB współistnieje z niewydolnością serca, chorobą niedokrwienną lub uszkodzeniem mięśnia sercowego. Ponadto zaburzona synchronizacja pracy komór może pogarszać wydolność serca i wpływać na przebieg choroby podstawowej. Z tego względu stwierdzenie bloku lewej odnogi wymaga diagnostyki kardiologicznej, nawet jeśli pacjent nie odczuwa żadnych dolegliwości.

Diagnostyka bloku lewej odnogi pęczka Hisa

Podstawowym badaniem pozwalającym rozpoznać blok lewej odnogi pęczka Hisa jest elektrokardiografia (EKG). Charakterystyczne zmiany w zapisie wynikają z opóźnionego przewodzenia impulsów elektrycznych do lewej komory serca, co wpływa przede wszystkim na wygląd zespołu QRS. W ocenie EKG zwraca się uwagę na kilka konkretnych cech, które pozwalają zidentyfikować to zaburzenie.

Najważniejsze kryteria elektrokardiograficzne przedstawiamy w poniższej tabeli:

Element zapisu EKG	Charakterystyczne cechy w LBBB
Zespół QRS	Poszerzenie do co najmniej 120 ms, świadczące o wydłużonym czasie pobudzenia komór.
Załamek R	Szeroki, często zazębiony lub rozdwojony (przypominający literę M), widoczny w odprowadzeniach I, aVL, V5 i V6.
Zapis w odprowadzeniach V1–V3	Obecność zespołu QS lub rS, czyli przewaga ujemnego wychylenia krzywej EKG.
Odcinek ST i załamek T	Zmiany o kierunku przeciwnym do głównego wychylenia zespołu QRS, określane jako niezgodność kierunkowa (dysharmonia).

Warto pamiętać, że poszerzenie zespołu QRS jest jednym z najważniejszych kryteriów rozpoznania. W prawidłowych warunkach pobudzenie obu komór następuje niemal jednocześnie, natomiast przy LBBB lewa komora zostaje pobudzona z opóźnieniem. To właśnie wydłuża czas trwania zespołu QRS w zapisie EKG.

Badania dodatkowe

Samo badanie elektrokardiograficzne pozwala rozpoznać zaburzenie przewodzenia, ale nie zawsze umożliwia ustalenie jego przyczyny. Dlatego diagnostykę często uzupełnia się o echokardiografię (ECHO serca), która pozwala ocenić budowę narządu, wielkość jam serca oraz czynność skurczową lewej komory. W zależności od stanu pacjenta lekarz może również zlecić badania laboratoryjne lub dodatkowe badania kardiologiczne.

Leczenie bloku lewej odnogi pęczka Hisa

Postępowanie w przypadku bloku lewej odnogi pęczka Hisa zależy przede wszystkim od jego przyczyny oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Nie istnieje leczenie farmakologiczne, które bezpośrednio przywraca prawidłowe przewodzenie impulsów przez zablokowaną odnogę pęczka Hisa. Z tego względu terapia koncentruje się przede wszystkim na rozpoznaniu i leczeniu choroby podstawowej.

Przykładowo, u pacjentów z chorobą niedokrwienną serca konieczne może być odpowiednie leczenie kardiologiczne, natomiast w przypadku ostrego zawału mięśnia sercowego niezbędne jest pilne wdrożenie postępowania właściwego dla tego stanu. Jeżeli LBBB współistnieje z niewydolnością serca, lekarz może zdecydować o modyfikacji dotychczasowej farmakoterapii.

Kiedy konieczne jest wszczepienie urządzenia stymulującego serce?

U wybranych pacjentów z blokiem lewej odnogi pęczka Hisa, szczególnie gdy towarzyszy mu niewydolność serca i znaczne zaburzenie synchronizacji skurczu komór, można rozważyć zastosowanie terapii resynchronizującej serce (CRT). Polega ona na wszczepieniu specjalnego urządzenia, które za pomocą odpowiednio zaprogramowanych impulsów elektrycznych poprawia koordynację pracy obu komór.

W niektórych sytuacjach, np. przy współistniejących zaburzeniach przewodzenia i epizodach omdleń związanych z bradykardią, może być również wskazane wszczepienie klasycznego rozrusznika serca. O wyborze odpowiedniego urządzenia decyduje kardiolog na podstawie wyników badań i indywidualnej oceny pacjenta.

Rokowanie – od czego zależy dalszy przebieg choroby?

Rokowanie u pacjentów z blokiem lewej odnogi pęczka Hisa zależy przede wszystkim od przyczyny zaburzenia oraz stopnia zaawansowania choroby serca. Istotne znaczenie ma również to, czy LBBB występuje samodzielnie, czy towarzyszą mu inne nieprawidłowości, np. niewydolność serca. U osób, u których blok rozwija się w przebiegu przewlekłej choroby niedokrwiennej serca, przebieg może być odmienny niż u pacjentów, u których pojawia się w następstwie ostrego zawału mięśnia sercowego.

🩺 Szczególnie istotne jest więc ustalenie podłoża zaburzenia, ocena wydolności serca oraz zastosowanie odpowiedniego leczenia. Samo stwierdzenie LBBB nie pozwala jednoznacznie określić dalszego przebiegu choroby – u części pacjentów może ono przez długi czas nie powodować żadnych innych objawów, u innych natomiast wiąże się z pogorszeniem funkcji lewej komory i rozwojem lub nasileniem niewydolności serca.

Skorzystaj z opieki specjalistów

• Lek. Katarzyna Łagodzińska – Kardiolog, Internista

Zadbaj o serce, kontroluj wyniki badań i reaguj na niepokojące sygnały.

FAQ