Nagłe kołatanie serca – czy to częstoskurcz nadkomorowy?
Częstoskurcz nadkomorowy to zaburzenie rytmu serca, w którym dochodzi do nagłego przyspieszenia jego pracy na skutek nieprawidłowych impulsów elektrycznych powstających powyżej komór serca. Napad arytmii może pojawić się niespodziewanie, nawet u osób bez wcześniej rozpoznanych chorób kardiologicznych, i objawiać się m.in. kołataniem serca, dusznością, zawrotami głowy czy uczuciem osłabienia. W zależności od rodzaju zaburzenia i nasilenia dolegliwości stosuje się różne metody leczenia – od farmakoterapii po zabieg ablacji.
Dlaczego dochodzi do częstoskurczu nadkomorowego, w jaki sposób można rozpoznać tę arytmię i jakie możliwości leczenia oferuje współczesna kardiologia? Przybliżamy najważniejsze informacje dotyczące przyczyn, objawów, diagnostyki i terapii tego zaburzenia rytmu serca.
Czym jest częstoskurcz nadkomorowy?
Częstoskurcz nadkomorowy (SVT, ang. Supraventricular Tachycardia) to zaburzenie rytmu serca polegające na jego nagłym i nadmiernym przyspieszeniu. Częstość pracy serca przekracza wówczas 100 uderzeń na minutę, a nieprawidłowe impulsy elektryczne powstają w strukturach położonych powyżej pęczka Hisa, czyli w przedsionkach lub w obrębie połączenia przedsionkowo-komorowego. Napady mogą rozpoczynać się i ustępować gwałtownie, a ich częstotliwość oraz czas trwania bywają różne.
📄 Częstoskurcz nadkomorowy (SVT) w klasyfikacji ICD-10 ma kod I47.1.
Rodzaje częstoskurczu nadkomorowego
W zależności od mechanizmu powstawania zaburzeń rytmu wyróżnia się kilka podstawowych postaci SVT:
- AVNRT (częstoskurcz nawrotny węzłowy) – związany z obecnością nieprawidłowego obwodu przewodzenia impulsów w obrębie węzła przedsionkowo-komorowego.
- AVRT (częstoskurcz nawrotny przedsionkowo-komorowy) – powstaje z udziałem dodatkowej drogi przewodzenia elektrycznego łączącej przedsionki z komorami.
- AT (częstoskurcz przedsionkowy) – wywołany przez nieprawidłowe pobudzenia elektryczne powstające w obrębie przedsionków.
🫀 Tu przypominamy, że pojęcie arytmii nadkomorowych jest szersze niż sam częstoskurcz nadkomorowy. Obejmuje również inne zaburzenia rytmu, takie jak migotanie i trzepotanie przedsionków.
Jakie są przyczyny częstoskurczu nadkomorowego?
Częstoskurcz nadkomorowy może mieć różne podłoże. Jego występowanie bywa związane zarówno z chorobami układu sercowo-naczyniowego, jak i zaburzeniami metabolicznymi czy działaniem niektórych substancji.
Do czynników mogących sprzyjać wystąpieniu częstoskurczu nadkomorowego należą:
- zaburzenia stężenia elektrolitów we krwi,
- stosowanie niektórych leków, zwłaszcza w nadmiernych dawkach,
- nadużywanie alkoholu oraz przyjmowanie narkotyków,
- nadciśnienie tętnicze,
- choroba niedokrwienna serca,
- zapalenie mięśnia sercowego,
- infekcje, w tym grypa,
- nadczynność tarczycy.
Częstoskurcz nadkomorowy może być związany z wrodzonymi wadami serca lub obecnością dodatkowych dróg przewodzenia impulsów elektrycznych. W niektórych przypadkach nie udaje się jednak ustalić jednoznacznej przyczyny występowania arytmii.
Objawy częstoskurczu nadkomorowego – jak rozpoznać napad?
Najbardziej charakterystycznym objawem częstoskurczu nadkomorowego jest nagłe przyspieszenie pracy serca, któremu często towarzyszy uczucie intensywnego kołatania. Rytm jest zazwyczaj szybki i regularny, a jego przyspieszenie może być odczuwane nie tylko w klatce piersiowej, ale również w okolicy szyi i gardła. Napad pojawia się często niespodziewanie, nawet u osób, które chwilę wcześniej nie odczuwały żadnych dolegliwości.
W zależności od intensywności i czasu trwania arytmii mogą wystąpić również inne objawy:
- dyskomfort, ucisk lub ból w klatce piersiowej,
- duszność i uczucie braku powietrza,
- zawroty głowy i osłabienie,
- nadmierna potliwość,
- zmęczenie i pogorszenie koncentracji,
- niepokój i uczucie roztrzęsienia,
- stan przedomdleniowy lub omdlenie,
- zwiększone oddawanie moczu podczas napadu lub bezpośrednio po jego ustąpieniu.
Charakterystyczny dla częstoskurczu napadowego jest nagły początek i równie gwałtowne zakończenie dolegliwości. Serce może przez kilka minut lub dłużej pracować w przyspieszonym tempie, po czym rytm samoistnie wraca do normy. Niektórzy pacjenci podczas napadu odczuwają tak duże osłabienie, że muszą przerwać wykonywane czynności i przyjąć pozycję siedzącą lub leżącą.
❗Omdlenie, silny ból w klatce piersiowej lub nasilona duszność wymagają pilnej oceny medycznej.
Diagnostyka częstoskurczu napadowego
Rozpoznanie częstoskurczu nadkomorowego opiera się przede wszystkim na wywiadzie lekarskim, ocenie zgłaszanych objawów oraz badaniach rejestrujących aktywność elektryczną serca. Podstawowe znaczenie ma elektrokardiografia (EKG), jednak uchwycenie arytmii może być trudne, jeśli napad występuje sporadycznie. Po jego ustąpieniu standardowy zapis EKG nie zawsze wykazuje jakiekolwiek nieprawidłowości.
W diagnostyce częstoskurczu nadkomorowego wykorzystuje się przede wszystkim:
- EKG spoczynkowe – pozwala ocenić rytm serca i rozpoznać rodzaj arytmii, jeśli badanie zostanie wykonane podczas napadu.
- Holter EKG – umożliwia ciągłe monitorowanie pracy serca, najczęściej przez 24–48 godzin lub dłużej. Pacjent powinien zapisywać godziny występowania dolegliwości, snu i wysiłku fizycznego, co ułatwia późniejszą interpretację wyników. Przy rzadkich epizodach lekarz może zalecić dłuższe monitorowanie rytmu.
- Echokardiografia (ECHO serca) – służy do oceny budowy serca, pracy jego jam i zastawek oraz wykrywania ewentualnych nieprawidłowości strukturalnych.
- Badania laboratoryjne – pomagają wykryć m.in. zaburzenia elektrolitowe i nieprawidłowości w funkcjonowaniu tarczycy, które mogą sprzyjać arytmii.
- Badanie elektrofizjologiczne (EPS) – bardziej zaawansowana, inwazyjna metoda diagnostyczna, pozwalająca dokładnie określić mechanizm i miejsce powstawania zaburzeń rytmu.
W zależności od stanu pacjenta i podejrzeń klinicznych kardiolog może rozszerzyć diagnostykę również o inne badania, np. RTG klatki piersiowej, próbę wysiłkową czy badania w kierunku choroby niedokrwiennej serca.
Badanie elektrofizjologiczne i jego znaczenie
Szczególną rolę w diagnostyce wybranych postaci częstoskurczu nadkomorowego odgrywa badanie EPS. Polega ono na wprowadzeniu cienkich elektrod przez naczynia krwionośne do wnętrza serca. Dzięki nim możliwe jest rejestrowanie i analizowanie przewodzenia impulsów elektrycznych, a także wywoływanie arytmii w kontrolowanych warunkach.
🩺 Badanie pozwala precyzyjnie ustalić mechanizm częstoskurczu i zlokalizować nieprawidłową drogę przewodzenia lub obszar odpowiedzialny za jego powstawanie. Co istotne, EPS często stanowi pierwszy etap leczenia zabiegowego – po zidentyfikowaniu źródła arytmii lekarz może przeprowadzić ablację.
Leczenie częstoskurczu nadkomorowego
Sposób leczenia częstoskurczu nadkomorowego dobiera się indywidualnie, uwzględniając rodzaj arytmii, częstotliwość napadów, nasilenie objawów oraz ogólny stan zdrowia pacjenta. W zależności od sytuacji stosuje się metody pozwalające przerwać aktualny napad lub zapobiegać kolejnym epizodom. Najważniejsze możliwości terapeutyczne można podzielić na trzy grupy:
Metody niefarmakologiczne – manewry nerwu błędnego
W przypadku stabilnego stanu pacjenta napad częstoskurczu można próbować przerwać za pomocą manewrów zwiększających aktywność nerwu błędnego, który wpływa na przewodzenie impulsów w sercu. Najczęściej stosuje się próbę Valsalvy, polegającą na wykonaniu wydechu przy zamkniętej głośni. Niektóre techniki wykorzystują również bodziec zimna. Manewry powinny być wykonywane zgodnie z zaleceniami lekarza. Masażu zatoki szyjnej nie należy przeprowadzać samodzielnie.
Leczenie farmakologiczne i kardiowersja elektryczna
Jeśli manewry nerwu błędnego nie przynoszą efektu, lekarz może zastosować leki antyarytmiczne podawane dożylnie, np. adenozynę, która pomaga przywrócić prawidłowy rytm serca w określonych rodzajach SVT. W przypadku nieskuteczności farmakoterapii lub pogorszenia stanu pacjenta konieczna może być kardiowersja elektryczna. Zabieg polega na podaniu kontrolowanego impulsu elektrycznego, który ma przywrócić prawidłową czynność serca.
Ablacja serca – leczenie zabiegowe
W przypadku nawracających napadów częstoskurczu nadkomorowego rozważa się ablację przezcewnikową. Zabieg poprzedza zazwyczaj badanie elektrofizjologiczne, dzięki któremu można zlokalizować obszar odpowiedzialny za powstawanie arytmii. Następnie lekarz niszczy niewielki fragment tkanki zaburzający przewodzenie impulsów elektrycznych, wykorzystując energię fal radiowych (ablacja RF) lub bardzo niską temperaturę (krioablacja). Metoda ta charakteryzuje się wysoką skutecznością i u wielu pacjentów pozwala trwale wyeliminować przyczynę częstoskurczu.
Na czym polega próba Valsalvy?
To prosty manewr, który może pomóc przerwać napad częstoskurczu. Polega na nabraniu powietrza, zamknięciu ust i zatkaniu nosa, a następnie próbie wykonania wydechu bez wypuszczania powietrza – podobnie jak podczas parcia. W ten sposób zwiększa się ciśnienie w klatce piersiowej i pobudza nerw błędny, co może spowolnić pracę serca i przywrócić prawidłowy rytm. Próbę najlepiej wykonywać zgodnie z instrukcją otrzymaną od lekarza.
Jak postępować podczas napadu częstoskurczu nadkomorowego?
Nagłe przyspieszenie pracy serca może wywoływać niepokój, dlatego warto wiedzieć, jak zachować się w takiej sytuacji. Podczas napadu należy:
- Przerwać wykonywaną aktywność i usiąść lub położyć się, aby uniknąć upadku w przypadku zawrotów głowy.
- Zachować spokój i spróbować oddychać miarowo, bez gwałtownego pogłębiania oddechu.
- Wykonać próbę Valsalvy, jeśli lekarz wcześniej zalecił tę metodę i poinstruował, jak prawidłowo ją przeprowadzić.
- Nie podejmować wysiłku fizycznego ani nie próbować samodzielnie przyjmować dodatkowych dawek leków bez wcześniejszych zaleceń.
- Zanotować godzinę rozpoczęcia napadu i czas jego trwania – informacje te mogą być pomocne podczas późniejszej konsultacji kardiologicznej.
Nie ignoruj nagłego kołatania serca
Częstoskurcz nadkomorowy potrafi pojawić się zupełnie niespodziewanie, nawet u osób, które na co dzień nie mają żadnych problemów kardiologicznych. Nagłe przyspieszenie pulsu, uczucie pulsowania w szyi czy zawroty głowy mogą być sygnałem, że rytm serca wymaga dokładniejszej oceny.
Powtarzające się epizody szybkiego bicia serca zawsze warto skonsultować z kardiologiem.
Skorzystaj z opieki specjalistów
Nasi specjaliści kardiolodzy:
- Lek. Katarzyna Łagodzińska – Kardiolog, Internista
Pamiętaj, że nawet jeśli napad ustępuje samoistnie, nie oznacza to, że można go bagatelizować.
Kontakt
📍 Centrum Medyczne Medici
ul. Henryka Sienkiewicza 43, Radzionków
📞 Telefon: +48 609 318 801
📧 E-mail: kontakt@medici-radzionkow.pl
🌐 www.medici-radzionkow.pl
Przeczytaj też:
- Blok lewej odnogi pęczka Hisa – co oznacza i kiedy powinien niepokoić?
- Dusznica bolesna (ICD-10: I20) – sygnał ostrzegawczy serca, którego nie wolno ignorować
- Jak miażdżyca stopniowo niszczy nasze tętnice?
- Masz mieć założony Holter? Sprawdź, czego się spodziewać i czego unikać
- Zaburzenia bicia serca – jakie są przyczyny?
- Zawał serca – jak temu zapobiec?
FAQ – pytania i odpowiedzi
Częstoskurcz nadkomorowy zazwyczaj nie stanowi bezpośredniego zagrożenia życia, jednak przy nasilonych objawach, omdleniach lub współistniejących chorobach serca może wymagać pilnej pomocy medycznej.
Podczas napadu nie należy podejmować intensywnego wysiłku, spożywać alkoholu ani przyjmować dodatkowych dawek leków bez konsultacji z lekarzem.
Napad może ustąpić po kilku sekundach lub minutach, ale w niektórych przypadkach utrzymuje się przez kilka godzin, a nawet dłużej.
Tak, w wielu przypadkach częstoskurcz nadkomorowy można trwale wyeliminować dzięki ablacji przezcewnikowej, której skuteczność jest wysoka.
