Dlaczego ucho jest zatkane? Poznaj objawy zapalenia i niedrożności trąbki słuchowej

Trąbka Eustachiusza to niewielka struktura łącząca ucho środkowe z gardłem, która odgrywa bardzo ważną rolę w utrzymaniu prawidłowego słuchu i wyrównywaniu ciśnienia po obu stronach błony bębenkowej. Gdy dochodzi do jej stanu zapalnego lub zaburzenia drożności, mogą pojawić się nieprzyjemne dolegliwości, takie jak uczucie zatkanego ucha, pogorszenie słuchu, szumy uszne czy dyskomfort nasilający się podczas zmian wysokości.

Warto zaznaczyć, że choć problem często rozwija się w przebiegu infekcji górnych dróg oddechowych lub alergii, to może wystąpić również z wielu innych przyczyn. Nieleczona niedrożność trąbki słuchowej bywa źródłem przewlekłych dolegliwości i znacznie zwiększa ryzyko powikłań dotyczących ucha środkowego. Warto więc wiedzieć, jakie objawy powinny szczególnie  zwrócić naszą uwagę, na czym polega diagnostyka oraz jakie metody leczenia pomagają przywrócić prawidłowe funkcjonowanie trąbki Eustachiusza.

Czym jest trąbka Eustachiusza i jaką pełni funkcję?

Trąbka Eustachiusza, określana również jako trąbka słuchowa, to wąski kanał łączący ucho środkowe z nosową częścią gardła. Choć jej długość u osoby dorosłej wynosi zaledwie około 4 cm, odgrywa niezwykle istotną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu narządu słuchu.

Jej głównym zadaniem jest wyrównywanie ciśnienia pomiędzy uchem środkowym a środowiskiem zewnętrznym. Dzięki temu błona bębenkowa może swobodnie drgać, co warunkuje prawidłowe odbieranie dźwięków. Trąbka słuchowa uczestniczy również w odprowadzaniu wydzieliny z jamy bębenkowej oraz chroni ucho środkowe przed przedostawaniem się drobnoustrojów z gardła.

Na co dzień jej otwieranie odbywa się automatycznie podczas wykonywania prostych czynności, takich jak połykanie śliny, ziewanie, kichanie czy żucie pokarmów. Właśnie wtedy do ucha środkowego dostaje się niewielka ilość powietrza, co pozwala utrzymać prawidłowe ciśnienie po obu stronach błony bębenkowej.

💡Ciekawostka: Nazwa trąbki Eustachiusza pochodzi od Bartolomea Eustachiego – włoskiego anatoma żyjącego w XVI wieku, który jako jeden z pierwszych szczegółowo opisał budowę tej części ucha.

Czym jest zapalenie i niedrożność trąbki słuchowej Eustachiusza?

Klasyfikacja według ICD-10

W klasyfikacji ICD-10 schorzenia dotyczące trąbki słuchowej zostały ujęte w kategorii H68, która obejmuje zarówno stany zapalne, jak i zaburzenia jej drożności.

Kod ICD-10	Rozpoznanie
H68.0	Zapalenie trąbki słuchowej Eustachiusza
H68.1	Niedrożność trąbki słuchowej Eustachiusza (ucisk, zwężenie lub skurcz)

Zapalenie trąbki słuchowej (H68.0) jest związane z toczącym się stanem zapalnym błony śluzowej wyściełającej jej wnętrze. Najczęściej rozwija się w przebiegu infekcji górnych dróg oddechowych, przeziębienia lub zapalenia zatok. Obrzęk tkanek i zwiększona produkcja wydzieliny mogą utrudniać prawidłowe funkcjonowanie przewodu.

Niedrożność trąbki słuchowej (H68.1) oznacza natomiast zaburzenie swobodnego przepływu powietrza między gardłem a uchem środkowym. Może być ono konsekwencją stanu zapalnego, ale również wynikać z innych przyczyn, takich jak zwężenie światła trąbki, ucisk przez okoliczne tkanki, przerost migdałka gardłowego czy zaburzenia czynnościowe prowadzące do jej nieprawidłowego otwierania.

W praktyce jednak oba stany często występują jednocześnie – stan zapalny powoduje obrzęk błony śluzowej, a ten z kolei prowadzi do częściowej lub całkowitej niedrożności trąbki Eustachiusza. Dlatego granica między nimi bywa płynna, a objawy są do siebie bardzo podobne.

Zapalenie trąbki słuchowej – przyczyny

Zapalenie trąbki Eustachiusza najczęściej rozwija się w następstwie infekcji górnych dróg oddechowych, które prowadzą do obrzęku błony śluzowej i zaburzają prawidłowy przepływ powietrza między gardłem a uchem środkowym. Schorzenie zdecydowanie częściej występuje u dzieci, ponieważ ich trąbka słuchowa jest krótsza, szersza i ułożona bardziej poziomo niż u osób dorosłych, co ułatwia przemieszczanie się drobnoustrojów.

Do czynników zwiększających ryzyko zapalenia należą przede wszystkim:

• infekcje wirusowe górnych dróg oddechowych,
• przerost migdałka gardłowego,
• alergiczny nieżyt nosa,
• polipy nosa,
• skrzywienie przegrody nosowej,
• przewlekłe stany zapalne nosa i zatok,
• rzadziej zmiany rozrostowe w obrębie nosogardła.

Za rozwój zakażenia odpowiadają najczęściej wirusy wywołujące przeziębienie i grypę, jednak w niektórych przypadkach dołączają również bakterie. Nieleczony stan zapalny może prowadzić do utrzymującej się niedrożności trąbki słuchowej, a w konsekwencji do gromadzenia się płynu w uchu środkowym i rozwoju wysiękowego zapalenia ucha.

Jakie są objawy zapalenia trąbki Eustachiusza?

Najbardziej charakterystycznym objawem zaburzeń funkcjonowania trąbki Eustachiusza jest uczucie zatkanego lub „pełnego” ucha. Wielu pacjentów porównuje je do wrażenia pojawiającego się podczas startu samolotu lub jazdy w góry. Często towarzyszy temu pogorszenie słuchu, które może wystąpić nagle i utrzymywać się przez kilka dni.

Do najczęściej zgłaszanych dolegliwości należą:

• uczucie zatkania lub pełności w uchu,
• wrażenie zalegania wydzieliny albo „przelewania się” płynu,
• pogorszenie słuchu,
• ucisk i dyskomfort w obrębie ucha,
• trzaski, szumy lub inne nietypowe dźwięki słyszalne podczas połykania czy ziewania,
• rzadziej ból ucha.

Jeżeli przyczyną problemu jest infekcja, mogą pojawić się również objawy ogólne, takie jak katar, ból gardła, podwyższona temperatura ciała, osłabienie czy zmniejszony apetyt. Należy jednak pamiętać, że w przeciwieństwie do wielu chorób ucha środkowego, silny ból nie jest typowym objawem zapalenia ani niedrożności trąbki słuchowej.

❗️Warto wiedzieć: Jeśli uczucie zatkanego ucha utrzymuje się dłużej niż kilka dni lub regularnie nawraca, warto skonsultować się z laryngologiem. Długotrwała niedrożność trąbki Eustachiusza może prowadzić do gromadzenia się płynu w uchu środkowym i dalszego pogorszenia słuchu.

Jak diagnozuje się niedrożność trąbki słuchowej?

Leczenie zapalenia i niedrożności trąbki Eustachiusza

Podstawowym celem leczenia jest przywrócenie prawidłowej drożności trąbki słuchowej oraz poprawa wentylacji ucha środkowego. Dobór terapii zależy przede wszystkim od przyczyny problemu, dlatego leczenie często koncentruje się nie tylko na samych objawach, ale również na chorobie, która doprowadziła do zaburzenia funkcjonowania trąbki Eustachiusza.

W przypadku infekcji lub stanu zapalnego stosuje się przede wszystkim leki przeciwzapalne, przeciwgorączkowe oraz preparaty zmniejszające obrzęk błony śluzowej nosa i nosogardła. U części pacjentów pomocne okazują się także leki przeciwhistaminowe, zwłaszcza gdy dolegliwości mają związek z alergią. Jeśli lekarz stwierdzi zakażenie bakteryjne lub istnieje ryzyko rozwoju powikłań, może być konieczne wdrożenie antybiotykoterapii.

Kiedy konieczny jest zabieg?

Leczenie zabiegowe rozważa się przede wszystkim wtedy, gdy postępowanie zachowawcze nie przynosi oczekiwanych rezultatów lub gdy dochodzi do gromadzenia się płynu w uchu środkowym. W takich sytuacjach lekarz może zdecydować o wykonaniu paracentezy, czyli niewielkiego nacięcia błony bębenkowej umożliwiającego odprowadzenie zalegającej wydzieliny.

Zabieg może być również wskazany wtedy, gdy przyczyną przewlekłych problemów jest przerost migdałka gardłowego utrudniający prawidłowe funkcjonowanie trąbki słuchowej. W takim przypadku rozważane jest jego usunięcie.

Czy niedrożność trąbki słuchowej może prowadzić do powikłań?
Tak. Długotrwałe zaburzenie drożności trąbki Eustachiusza może prowadzić do nieprawidłowej wentylacji ucha środkowego, co sprzyja gromadzeniu się płynu za błoną bębenkową. W konsekwencji może rozwinąć się wysiękowe zapalenie ucha środkowego, któremu często towarzyszy pogorszenie słuchu.
Do możliwych powikłań należą również nawracające infekcje ucha środkowego, przewlekłe uczucie zatkania ucha oraz utrzymujące się zaburzenia słuchu. Z tego względu objawów utrzymujących się przez dłuższy czas nie należy bagatelizować i warto skonsultować je z lekarzem laryngologiem.

Skorzystaj z opieki naszych specjalistów

• Lek. med. Lidia Liszczyk-Mania – Laryngolog dziecięcy, Laryngolog
• Lek. Jaroslaw Sak – Laryngolog, Laryngolog dziecięcy

Sprawnie funkcjonująca trąbka słuchowa jest niezbędna dla prawidłowego słuchu, dlatego warto reagować już na pierwsze objawy jej niedrożności.

FAQ – najczęściej zadawane pytania